Mücadele mi edeceğiz, yönetecek miyiz?

İsrail medyasında yer alan Yedioth Ahronoth, Walla, Maariv, Israel Hayom, Haaretz gibi yapılar arasında, kuruluş serüveninden bugüne hikayesi ile kendini biraz daha farklı bir yerde konumlandıran bir platform daha var. Jerusalem Post, İngilizce merkezli bir medya ağı olarak, ABD başta olmak üzere dünyanın farklı bölgelerindeki Yahudileri önceleyen yayın hayatına 1932’de başlamıştır. Yani Jerusalem Post “kurulduğunda”, İsrail “kurulmamıştır”, dahası gazetenin adı da bölgenin dünü ve bugününü tanımlayan açıklıktadır zira gazetenin kuruluş adı “Palestine Post”tur. Tam 18 yıl boyunca, Palestine Post adı ile yayımlanan gazete, 1950’de, “İsrail kurulduktan” iki yıl sonra, Jerusalem Post olmuştur. İşte o gazete, 2010 yılından bu yana sürdürdüğü, “geleceği şekillendiren, dünyanın en etkili 50 Yahudisi” listesini geçtiğimiz günlerde duyurdu.

ANLATI ALGORİTMALARI İÇİN ÖNCE MEDYA AĞI

Yazımızın açılış sahnesinde yer verecek kadar özel bir bağlama sahip olan durum; İsrail’in bugünkü Başbakanı Benjamin Netanyahu, listenin ikinci sırasında, Netanyahu sonrası İsrail’i yöneteceğinden nerdeyse tüm İsrail’in emin olduğu İsrail ordusu eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot üçüncü sırada, Jared Kushner ve Ivanka Trump’ın, listenin ilk sırasında yer alarak, diğer tüm isimleri açık ara geride bırakması da değildir. O bağlama birazdan geleceğiz ama önce bizi oraya götürecek olan, yine listede yer alan bir ismi kayıt altına alalım. “Geleceği şekillendiren, dünyanın en etkili 50 Yahudi'si” listesinin 10. sırasındaki Bari Weiss, küresel medya anlatısına yön veren isimlerden biridir, ABD’nin en büyük medya markalarından biri olan CBS News yayın yönetmeni olarak Weiss, aslında bir “yönetici” değil, bir çok farklı pozisyonda yer almış, editörlük yapmış, Haaretz, Wall Street Journal ve New York Times sonrasında, her nasıl oluyorsa 2021’de The Free Press’i kurmuş ve ve yine her nasıl oluyorsa The Free Press, Paramount Skydance tarafından satın alındıktan sonra Bari Weiss, CBS News’in başına getirilmiştir. Peki, Paramount Skydance yapısının sahibi kim diye soracak olursanız, yakın süre önce büyük satın alımlar yaparak, ABD başta olmak üzere dünyadaki binlerce medya ağına içerik üreten Warner Bros, Discovery, Nickelodeon, MTV, CNN gibi birçok markanın patronajını üstlenen Ellison ailesi, tüm bu medya ağlarının ve çok daha fazlasının sahibi konumunda. Jerusalem Post tarafından her yıl düzenli olarak yayınlanan “Geleceğin dünyasını yöneten 50 Yahudi” listesinde elbette Larry Ellison ve David Ellison da yer alıyor fakat yazımızın hem açılış sahnesini hem de nerdeyse omurgasını oluşturan bağlam, tam da gazetenin Bari Weiss’i takdim ederken yaptığı tanımlamada kullandığı ifadede saklı. “O artık, sistemle, medya ile mücadele etmiyor; o sistemi, o medyayı yönetiyor, yön veriyor.”

YENİ SINIRI ŞEKİLLENDİREN YAHUDİ KARDEŞLER

Yapay zeka teknolojisine yön veren en büyük şirketlerin neredeyse hepsinin ortak çağrısı ile “yapay zeka frenlenmeli” gündeminin startını veren kişi, Anthropic CEO’su Dario Amodei oldu. Her ne kadar Türk medyası ya da X akışında hiç karşımıza çıkmamış olsa da, o 2 trilyon dolarlık değerlemeye sahip detayı, biz burada çerçevelemiş olalım. Kuruluşundaki gerçek ismi Palestine Post, 1950’den bugüne bilinen ismi ile Jerusalem Post, Eylül 2026’da yayınladığı, “Geleceğin dünyasını yöneten 50 Yahudi” listesinde Anthropic’in kurucu liderleri olarak, genel kamuda herkesin bildiği tek isim olan Dario’ya yer vermiyor, aynı zamanda şirketin diğer kurucusu olan kardeşini de listeye alarak onları şu cümlelerle takdim ediyor. “Dario ve Daniela Amodei. Yapay zekanın yeni sınırını şekillendiren Yahudi kardeşler.”

FRENE BASMAK İÇİN TÜM TUŞLAR ONLARDA

Gazetenin tanımlaması ile “Yahudi kardeşler”in serüvenine çok genel hatları ile baktığımızda küresel medya hafızası, Dario Amodei’yi, sadece “yapay zekayı frenlemeliyiz” çağrısı ile değil, 2023 yılında yine bir grup teknoloji öncüsünün ortak imzası ile yayınlanan “fren” çağrısı ile de hatırlar aslında. “Future of Life Institute” Yaşamın Geleceği Enstitüsü - FLI tarafından “Dev Yapay Zeka Deneylerini Durdurun” başlığı ile yayınlanan bildiri, özellikle “OpenAI şirketinin GPT-4 modelinden daha güçlü yapay zeka sistemlerinin eğitilmesine en az 6 ay ara verilmesi, yavaşlatılması” talep edilmiş, bu hızlı gelişimin sonuçlarının “nükleer silahlardan daha tehlikeli” olabileceği, 30 binden fazla imzacının imzasıyla dünyaya duyurulmuştu. Elon Musk, Steve Wozniak gibi isimlerin ilk sıralarda imzaladığı bildiriyi imzalamayanlardan biri Anthropic CEO’su Dario Amodei diğeri de Open AI CEO’su Sam Altman idi. Son 1 yılda en az 7 kat değerlenen Anthropic CEO’su Dario Amodei, kariyerinde Google şirketinde üst düzey araştırmacılık da yaptı, Sam Altman ve Elon Musk’un kurduğu Open AI bünyesinde Yapay Zeka Güvenliği Araştırma Grubu Başkanlığı da yaptı ama bugün, Jerusalem Post’un ifadesi ile “O, artık, sistemle mücadele etmiyor, sistemi yönetiyor.”

YÜZDE 5’İN İÇİNDE BİR YER OLMAMALIYIZ!

Yazı boyunca ölçeklediğim tüm bilgilerin her bir kelimesi nasıl rasyonel, somut, açık verilerden oluşuyorsa, bu hafta içinde gerçekleşmesi beklenen Donald Trump - Xi Jinping görüşmesinde davetli olacağı kesinleşen üç teknoloji şirketi yöneticisi bilgisi de aynı açık verilere dayanıyor. OpenAI CEO’su Sam Altman, Nvidia CEO’su Jensen Huang ve Qualcomm CEO’su Cristiano Amon dışında diğer şirketler daha alt düzeylerde temsil edilecekler.

Geçtiğimiz günlerde İskoçya’da özel bir davetle 60’a yakın şirket yetkilisini misafir ederek “Yapay Zeka” konuşan Kral Charles’ın buluşma sonrası duyurusunu yapan Royal Family hesapları, kralın, sadece iki şirket yöneticisi ile olan fotoğraflarını kullanmayı tercih etmişti. Nvidia CEO’su Jensen Huang ve Google DeepMind kurucusu Demis Hassabis. Bu iki şirketin de tüm yazı boyunca adreslediğim yapıların da yazıda yer almayan sayısız derinlik ve büyüklükteki küresel gerçekliğin de geldiği noktayı Dışişleri Bakanı Hakan Fidan en güncel notlarla geçtiğimiz günlerde katıldığı NTV yayınında kayda geçmişti:

“ABD ve Çin, kendilerini yeni bir dünyaya hazırlıyor. Bugün dünyadaki veri merkezlerinin yüzde 75’i ABD, yüzde 20’si Çin, yüzde 5’i de dünyanın farklı bölgelerinde. Yaşayacağımız şey, endüstri devrimi gibi olmayacak, bu başka bir şey. Bu durum, teknolojik rekabet ya da ürün üretim ya da satışı değil, bu artık çok daha yukarda, varoluşsal bir durum.”

Yazımızın başlığı, yazımızın sadece son cümlesi değil, hayatımızın, siyasetin, medyanın, akademyanın, eğitimin, tüm mesleklerin, tüm disiplinlerin; dünü, bugünü ve yarınıdır. Sistemle, küresel yeni güçlerle mücadele etmek için (kısa, orta, uzun vadede), yönetmek için gerekenlerin ne kadar farkındayız, neredeyiz, neresindeyiz?