Bu dünyadan bir Metin Erksan geçti

Çoğumuz kült filmlerin yönetmeni olarak tanıyoruz Metin Erksan'ı. Onu gerçek anlamda bilenlerden dinlediğimizde Erksan'ın sadece bir meslek erbabı olmakla kalmadığını anlamak zor olmayacaktır. Onun için çektiği filmler; zihni durmadan çalışan, dünya üzerinde düşünülebilecek her türlü konuya kafa yoran, araştıran bir adamın fikirlerini akıtma mecrasıdır bir nevi. Bu yüzden yönetmenliğini yaptığı her filmin sorumluluğunu üzerine alır ve 'sinema kolektif bir sanattır' önermesini sert bir şekilde reddeder. "Sinema bir tek kişinin iradesi ve isteği dâhilinde yapılan bir sanattır" diye vurgular üstüne basa basa.

İlklerin yönetmenidir Metin Erksan. Agâh Özgüç, onu, "Türk Sinemasının ilk auteur yönetmeni" olarak tanımlar. 1964 yılında yerli sinemaya uluslararası çapta ilk ödülü, yani 14.Berlin Film Festivalinde Altın Ayı ödülünü kazandıran isimdir. Ona bu ödülü kazandıran filmi Susuz Yaz'da, Hülya Koçyiğit'e on beş yaşında ilk kez bir sinema filminde oynama şansını vermiştir. 1970'lerde Türkiye'de sinema eğitimine öncülük eden, o dönemki adıyla Sinema-Tv Enstitüsü, şimdiki adıyla Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sinema-TV Bölümünün kurucuları arasında yer almıştır.

Bugün sinemaseverlerin zihnine adeta nakşedilmiş olan, Erksan'ın Sevmek Zaman'ı filmindeki gelinlikli giysi mankeni ve bir kadın portresiyle kayıkta kürek çeken adam sahnesi, yerli sinemanın unutulmaz kareleri arasında üst sıralarda yer alır. Oysa film, çekildiği dönemde, alışılagelmişin dışındaki sinema anlayışı, konusu ve üslubu nedeniyle anlaşılamamış ve dağıtımcı bulamadığından vizyona girememiştir. Ne yazık ki, kıymeti sonradan anlaşılanlardandır Erksan. Hatta dostlarından Prof. Dr. Kurtuluş Kayalı, onun günümüzde bile tam olarak anlaşılamadığından dem vuruyor bir demecinde.

Erksan'ın karşılaştığı zorlukların en bilineni hiç şüphesiz sık sık sansür engeline takılmasıdır. Daha ilk filmi Karanlık Dünya'da (1952) akıllara ziyan bir sebepten sansür engeliyle karşılaşmıştır. şık Veysel'in hayatının anlatılldığı filmdtarladaki başakların yirmi, otuz santimlik boyu sansür kurulu tarafından büyük bir problem olarak görülür. Ülkemizi kurak ve verimsiz gösterdiği gerekçesiyle filmden bu sahnelerin çıkarılması, yerine içinde biçerdöverlerin çalıştığı verimli tarlaların yer aldığı sahnelerle değiştirilmesi tavsiye edilir Erksan'a. Günümüzde yerli sinemanın kült yapımları arasında yer alan Yılanların Öcü (1962) filmi de sansüre takılmaktan dönemin Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'in beğenisi sayesinde kurtulur. Ancak Gürsel'in filmin vizyona sokulması için bir şartı vardır: Film kesinlikle yurt dışında gösterilmemelidir.

Anlaşılamayan yönetmen dedik ya... Sırf bu sebepten Erksan Susuz Yaz (1963) , Kuyu (1968), Sevmek Zamanı (1965) gibi kendini ifade etme şansı yakaladığı yapıtlarının yanında Şeytan (1974), Keloğlan ve Can Kız (1972), İstanbul Kaldırımları (1964) gibi ticari yapımlara da imza atmak durumunda kalmıştır. Kimi tanıyanlarınca film çekmeye devam edebilecek enerji ve üretkenliğe sahipken, 1977'de son filmi Sensiz Yaşayamam'la sinemaya veda etmesi bu sebeptendir. Yani anlaşılamamamın getirdiği biraz buruk bir vedadır onunkisi. Sinemaya en genç başlayıp, en erken veda eden yönetmen olması, ona has bir diğer özelliği olmuştur böylelikle. Hâlbuki bazı dostlarına imkânı olsa tüm filmlerini yeniden çekmek istediğini söylemiştir. Daima doğru bildiğinden şaşmayan Erksan 1994 yılında İstanbul Kültür Sanat Vakfı'nın, 13. İstanbul Film Festivali çerçevesinde kendisine vermek istediği onur ödülünü, kurumun sinema anlayışını doğru bulmadığı için reddetmiştir.

Erksan'ın sinema tarihimizde bu kadar önemli ve doldurulamaz bir yere sahip olmasında hiç şüphesiz entelektüel bilgi birikimi ve zekâsının katkısı da büyüktür. Onu tanıyıp da her türlü konuyu kapsayan bilgi birikiminden bahsetmeyen bir kimseye rastlamak neredeyse imkânsızdır. Kitaplar onun için o denli değerlidir ki, bir defasında arkadaşının yanan kitaplığından kitaplarını kurtarabilmek için elini yakmayı göze almıştır.

Özetle dünyaya sık gelmeyen, yeri zor doldurulur cinsten bir sanat adamdır Metin Erksan. O sebepten sayfalarca da yazsak hakkında söyleyeceklerimiz güdük kalacaktır. Saygı ve rahmetle anıyor; yakınları, tüm sevenleri ve sanat camiamıza baş sağlığı diliyoruz.

HÜLYA KOÇYİĞİT (Oyuncu): Beni keşfedip, on beş yaşımda güvenip Susuz Yaz gibi önemli bir projede başrol teklif etti. Henüz ilk filmimde sinemayı en yetkin kişinin yanında tanıdım ve öğrendim. Çalıştığımız dönemde bir yandan sinema dilini anlamaya ve öğrenmeye çalışırken bir yandan da Türkiye'de sinema oyunculuğunun nasıl bir sorumluluk gerektirdiğini anlatıyordu. Türk insanın temsil etmenin verdiği sorumlulukla toplumu çok iyi tanımak ve özümsemek, tarihimizi çok iyi bilmemiz gerektiğini söylerdi. Sürekli kendimi geliştirmemi, okumamı, lisan öğrenmemi, ülkeler gezmemi öğütlerdi. Benim için yönetmen-öğretmendi.

1 Ocak 1929 tarihinde Çanakkale'de doğdu. Pertevniyal Lisesi'nde okudu. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi bölümünü bitirdi. 1947'den itibaren çeşitli yayınlarda sinema yazıları yazdı. 1950'de ilk senaryosunu yazdı, 1952 yılında ilk filmini çekti. 1964'de Susuz Yaz'la Berlin Film Şenliği'nde Altın Ayı Büyük Ödülü'nü, Yılanların Öcü (1962), 1966 Kartaca Film Şenliğinde birincilik kazandı. Kuyu filmi (1968) 1. Adana Film Şenliği'nde birinci oldu. Çeşitli üniversitelerde sinema dersleri verdi. 1977'de çektiği Sensiz Yaşayamam son sinema filmi oldu. Metin Erksan, 4 Ağustos 2012 tarihinde 83 yaşında aramızdan ayrıldı.