'Her zaman sevdiğim şeyi yaptım'

20. yüzyılın en büyük dâhilerinden birisi bu hafta bizi çocukluğuna götürüyor. Tembel, adam olmaz, yaramaz olarak nitelendirilen bu çocuk, beklenildiği gibi üniversiteyi kazanamıyor. Fakat bilime özellikle fiziğe merakından hiçbir zaman vazgeçmiyor ve yüzyılın en önemli dâhisi oluyor. Fizikçilerin babası olan bu bilim adamını bildiniz mi?

İyi okumalar…

Öğretmenlerimin gözünde derslere ilgisiz ve tembel bir öğrenciydim; ama öğrenmemi engelleyen tek şeyin aldığım eğitim olduğunu bilmiyorlardı ki…

Oysa bilmeye çok meraklıydım ve bana anlatılan şeylerin doğruluğunu hep araştırdım. 5 yaşında babamın aldığı pusulaydı ilk merakım. Bu pusula bende içinde yaşadığımız evrenin gizemlerine karşı büyük bir merak ve keşif isteği uyandırdı. Bu deneyim belki de uyuyan dehâmı harekete geçirdi ve beni düşünce dünyasının önemli bir figürü haline getirecek buluşların yolculuğuna başlattı.

Fakat normal hayatta içe kapanık, oyundan hoşlanmayan bir çocuktum. Konuşmaya ise ancak 4 yaşında başlayabildim. Bu yalnızlık dönemimin izleri tüm yaşamım boyunca kendini hissettirdi. Annem Paulin' in isteği üzerine 6 yaşında keman dersleri almaya başladım. Müziği çok seviyordum; ama bilim adına düşünmek beni çok daha heyecanlandırıyordu. Örneğin cep pusulasının esrarıyla aklımdaki sorular beni daha çok düşündürüyor ve düşündüklerimi kendimce yanıtlamaya çalışıyordum.

'Bir pusulanın iğnesi neden hep ayni yönde dönüyordu?' O günlerde aklımı yiyip bitiren soru buydu.

12 yaşıma geldiğimde hayatıma damgasını vuran ikinci şeyle tanıştım: Pisagor teoremi. Bu teorem görünürdeki karmaşıklığına karşın bir dizi olgunun basit bir açıklaması olmalıydı. Tüm bunların yanında bir yandan da okul hayatını sürdürmeye çalışıyordum ve liseye yazıldım; ama okulda öğrendiklerimle kendi öğrendiklerim arasında bağ kurmakta epey zorlanıyordum. Bu nedenle zaman zaman okul hayatında problemler yaşadım. Öğretmenlerimden birinin 'bir delikanlı olarak pek az zekâ umudu taşımıyorsun sen, asla bir şey olamayacaksın' sözleri üzerine katı disiplinli ve skolastik eğitim uygulayan Alman okul sistemini terk ettim. 16 yaşımda iken Zürih Teknik Üniversitesi'ne girmek istedim. Ama matematik dışındaki konularda -modern diller, zooloji ve botanik bilgisi- eksik olduğum için üniversiteye alınmadım. Ancak yılmak tabii ki olmazdı. Eksiklerimi bir şekilde tamamlayıp 1896' da Zürih Teknik Üniversitesi' nin fizik ve matematik öğretmeni yetiştiren bölümüne kaydolmayı başardım.

Zürih Teknik Üniversitesi, benim düşüncelerimi şekillendirdi. Öğrenime başladığım zaman büyük matematikçi Hermann Minkowski ile karşılaştım; Minkowski'nin derslerini pek ilgi çekici bulamadım maalesef; ama Minkowski, bana esin kaynağı oldu. Doğrusu, Minkowski de o zamanlar beni sevmiyordu, hatta bana “tembel” bile diyordu; ama bu durum beni pek de incitmedi. 1900 senesinde üniversiteyi de bitirebilmeyi başarmıştım ve hayatımdaki değişiklere bu dönemde başladım. Başarılı olacağımı biliyordum; ama döneminin en çok bilinen adamı olacağımı asla tahmin edemezdim.

Einstein, Teknik Üniversite'den mezun olduktan sonra İsviçre vatandaşlığına geçti; kısa bir süre öğretmenlik yaptı. Disipline karşı tutumu yüzünden öğrencileri tarafından çok sevilen, fakat başarısız bir öğretmendi. Einstein İtalya'da bir tatilden sonra, eğitimini İsviçre Federal Politeknik Okulu'nda 1901'de tamamladı; çok az derse girdiği halde, bir arkadaşının tuttuğu mükemmel ders notları sayesinde kursları geçmeyi başardı. Einstein akademik bir görev bulamayınca, 1902' de İsviçre'nin Bern kentindeki patent bürosunda memur ("üçüncü sınıf teknik uzman") olarak çalışmaya başladı. Görevi, bürodan onay almak üzere teslim edilmiş birçok icat arasından seçim yapmaktı.

Büroya sunulan buluşların temel düşüncelerini kısa zamanda ortaya çıkarma işi Einstein' de kuramsal düşünme yeteneğini geliştirdi. Ayrıca bürodaki görevi, bilimsel aletlerin yapılması konusundaki merakını kamçıladı. Küçük elektrik yüklerini ölçmek için geliştirdiği bir alet, bugün Bern' de sergileniyor. Einstein' in yeni buluşlara ve aletlere ilgisi sandığımızdan fazlaydı. Patent bürosundan ayrıldıktan sonra bile Avrupa' da yeni aletler üzerine çalışan bazı fabrikalarda danışmanlık (müşavirlik) yaptığını görüyoruz. Bu icatların bir kısmı sayelerinde ekonomik hanedanlıklar kurulacak olan hünerli aletlerdi, bir kısmı da komik ve inanılması güç şeyler ve basit makinelerdi. Einstein önce aletleri inceliyor, sonra da onlarla ilgili bilgilerin sunulduğu metinleri okuyordu. Orada çalışırken, en karmaşık görünen şeylerin bile basit, temel prensiplere indirgenebileceğini öğrendi ve bu dersi hiç unutmadı.1905'teki dahi vuruşunun temelleri işte böyle atıldı ve Einstein, 20. yüzyılın en önemli kuramsal fizikçisi olarak nitelendirildi. Görelilik kuramını geliştirdi, kuantum mekaniği, istatistiksel mekanik ve kozmoloji dallarına çok önemli katkılarda bulunmuştu. Kuramsal fiziğine katkılarından ve fotoelektrik etki olayına getirdiği açıklamadan dolayı 1921 Nobel Fizik Ödülü'ne layık görüldü.