İran sinemasının düşen kalesi Kiarostami

İngiliz bir yazarın konferansındayız. Adam konuşmasını yaparken kadın hayran bakışlarla onu seyretmektedir. Adam şehirden ayrılmadan önce kadınla buluşur ve o günü birlikte geçirirler. Sanat eserleri üzerine yaptıkları muhabbet zamanla nesnelerin gerçekliğini ve kadın erkek ilişkilerini sorgulamaya dönüşür.

Filmde sanat eserleri üzerinden başlayan orijinal ve kopya ilişkisi hayata dair yüzyıllardır süregelmiş bir tartışmaya kadar uzanıyor. Filmdeki İngiliz yazar karakteri bazen bir sanat eserinin taklidinin orijinalinden daha başarılı olabileceğini iddia ediyor. Bu tartışma bir nevi dünya hayatının, ebedi hayatın bir kopyası olduğunu söyleyen tasavvufi ve felsefi düşüncenin bir uzantısı gibi. Diyaloglarda sanat eseri üzerinden yapılan tartışmayı hayatın bizatihi kendisine uygulamak mümkün. Kiarostami bu tartışmayı iki insanın ilişkisine indirgerken, işin içine sanat eserlerini ve Platondan hatırladığımız ayna metaforunu da dâhil ederek filme derinlik katıyor.

Filmde güçlü bir teze dayanan bir konuyla karşı karşıyayız. Ancak anlatımın ağırlıklı kısmı diyaloglara yüklendiğinden yönetmenin görsel becerileri arka planda kalıyor. Sanat sineması olarak tanımlanan filmlerdeki diyalogsuzluğun aksine, diyaloğa boğulmuş bir anlatım dili söz konusu. Daha çok iki karakter üzerinden ilerleyen senaryo öylesine söze dayalı ki, keşke bu kadar konuşmasalar, dediğimiz yerler oluyor. Film bitince ince bir kitabı devirmiş kadar oluyoruz desem yeridir. Ancak Kiarostami seyircisi bu duruma önceki filmlerden alışıktır. Diyaloglardaki karakterlerin üç farklı dilde konuşması, hatta karşılıklı konuşmalarda iki karakterin farklı dillerde birbirlerine hitap edişleri anlatımı zenginleştiren ve derinleştiren hususlar arasında yer alıyor.

Bana kalırsa filmle ilgili değinilmesi en önemli husus şimdiye kadar Müslüman doğu toplumlarını en iyi ifade eden ve kendi dilini kurma noktasında önemli bir pozisyonda duran İran sinemasının en önemli temsilcilerinden Kiarostami'nin böyle bir filme imza atması. Filmde, alışageldiğimiz Avrupa sinemasına has pek çok unsur son derece içselleştirmiş bir üslupla kullanılıyor. Yönetmenle birlikte Toscana sokaklarını bir turist gibi değil, oranın yerlisi gibi geziyoruz adeta. Avrupa filmlerinin önemli mekânlarından müzeler ve kilise hayatın içinden unsurlar olarak karşımıza çıkıyor. Filmin finalini de süsleyen çan sesleri zamanı bize haber vermek için filmin değişik noktalarında kulağımıza çalınıyor. Ve hemen her Avrupa filminin olmazsa olmaz kuralı sanatla uğraşan karakterler - bir yazar ve bir sanat galerisi sahibi- zaten filmin temel unsurlarının başında geliyor. (Sahi, bir aşçı, terzi ya da marangoz etrafında dönen kaç Avrupa filmi sayabiliriz?)

Aslı Gibidir her şeyiyle o kadar Avrupalı bir film ki Kiarostami imzası filme yakışmıyor. Yakışmıyor çünkü herkes kendi toplumunu kendi değerlerini yaptığı işe taşımalı diye düşünüyorum. Kiarostami'yi, Kiarostami yapan şey kendi kültür dilini kendine has bir üslupla sanatına taşıması değil miydi? Muhalif bir duruşla da olsa İran sinemasından bir cüzdü Kiarostami ancak Aslı Gibidir'le kendi kimliğini reddediyor adeta. Filmin yalnızca senarist ya da yönetmeni olsa filmi bu şekilde değerlendirmeyecektim. Ancak filmin yapımcıları arasında da adını görmek, Kiarostami'nin artık kendini bu şekilde ifade etmek istediğinin önemli göstergelerinden biri bana kalırsa.

Belki de filmin yazar karakteri James Miller haklıdır; bazen iyi bir kopya orijinalinden iyi olabilir. Aslı Gibidir filmi bu tez için iyi bir örnek olsa gerek.

Orijinal Adı : Certified Copy

Yönetmen/Senaryo:

Abbas Kiarostami

Yapımcılar : Angelo Barbagallo, Charles Gillibert, Marin Karmitz, Abbas Kiarostami

Yapım : Fransa, İtalya, İran / 2010

Oyuncular : Juliette Binoche, William Shimell, Jean-Claude Carriere, Agathe Natanson