Peyami Safa yaşasaydı filmi beğenirdi

Hayır, böyle bir kategori bu romanı seçmemde etkili olmadı. Bu romanın çekmek istediğim film tarzına yatkın olduğunu düşündüm. İlerde Peyami Safa'nın başka bir romanını da çekebilirim. Bu kategorinin Selma ve Gölgesi romanın Server Bedi ismiyle çıktığı için yapıldığını düşünüyorum. Bu biraz da son yıllardaki söylem. Ömer Türkeş, Selim İleri gibi yazarların yaptığı bir değerlendirme. Uzun yıllar Peyami Safa kitaplarını yayınlayanlar Selma ve Gölgesi'ni basmadılar bile. Üç dört yıl önce kitabın yeni baskısı çıktı. Çünkü Server Bedi'ye uzak dururlar. Oysaki iyi bir yazarın elinden kötü bir kitap çıkmaz.

Selma ve Gölgesi kara roman türünün iyi bir örneği. Peyami Safa da dünya edebiyatını, felsefesini çok iyi takip eden biri. O dönemin filmleriyle örtüşen bir kara roman türünü başarıyla kaleme almış. Kara roman, yeraltı dünyasını, suç-ceza ilişkilerini sorgulayan çağın karmaşışını çok iyi yansıtan bir tür. Ben de kara roman konusunda bilgili olduğumu düşünüyorum. Yola çıkmam da, bu kitabı seçmem de bunların etkisi oldu. İnsanın iç dünyası, psikolojisi, gölge-ışık oyunları. Selma ve Gölgesi klasik anlamda kara roman türünün bütün özelliklerini taşıyor. Bu yüzden romanın dışına çıkmak anlamsız olurdu.

Romana sadık kalmayanlara şaşkınlıkla bakıyorum. Atmosfer ve anlatılan mekânın içinde kitaptaki ilişkilerin geçtiğini duyurmak, bir roman-sinema ilişkisinde düşünülmesi gereken şeylerin başında geliyor. O zaman niye uyarlama yapıyorsun yazara da saygısızlık. Romanı okuyup bundan film yapacağız değdiğim zaman renkleri, ışıkları, müzikleri koydum atmosfere. Bu çizgiyi anlattım ve oyuncu arkadaşlar da bu konuda çok başarılıydı. Bunu yapmak kolay mı değil mi, becerdik mi becermedik mi bunu bilmiyorum.

Selma ve Gölgesi seçildi ama romanın içinde çok fazla aksiyonun olmadığı kesin. Derin psikolojik yolculuklar içinde kişiler konuşarak aksiyonu yaratırlar iç yolculukta aksiyon olur, düşüncesini cazip buldum. Ben buna bazılarına göre cesaret ettim, bazılarına göre çılgınlık yaptım. Oyuncu arkadaşlar da ne zor bir iş yapacağımızın farkındaydı. Sayfaları anlatıyorsunuz, bir yanda diyaloga yaslanıyor, bir yanda da en ufak bir hareketin dikkat çekeceği bir hava var. Göze alınmış bir riskti, insan seçtiğini yapar ve arkasında durur.

Kategoriler beni bağlayan şeyler değil. İyi bir film yapmaya çalışırım. Bilinemezler, insanların birbirini çok iyi tanımamaları ya da çok tanınan insanların başına neler gelebileceği benim ilgimi bu noktalar çekti. Romanda beni çeken şeyler, genel olarak söylenmeyen, satır aralarına sinmiş olan unsurlardı. Kitapta Peyami Safa'nın Doğu-Batı meselesine nasıl baktığını görürsünüz. Venedik ve İstanbul seçimi de bilinçli bir seçim.

Evet değil ama siz onu keskin yapabilirsiniz. Altını çizersiniz bir olayı farklı bir hale getirebilirsiniz. Bu yönüyle başka bir film olur. Her şeyi de bir filmin içine sokmak gibi bir derdim de yok.

Yargılamaktan çok anlayan bir adam olmaya çalıştım. Benim özel yazarlarım bana bunu öğretti. Öbür tarafa da bakmak, iki tarafı da anlamaya çalışmak. Bunun amacı bir ortak nokta bulmak da değil. Anlamaya başladığın da daha özel şeyler yapıyorsunuz. Kahramanları da tutmuyorum. Selma, Nevzat ya da Halim haklıdır demiyorum.

Filmi çekmeye karar verdiğimde aklıma gelen ilk isim Görkem oldu ve iyi ki de kabul etti. Oyuncuların beni anlaması çok önemliydi. Onlarla konuşurken, birbirinizden daha yukardan bakmayacaksanız hayata, sakin olacaksınız dedim.

Her zaman kurbanlar olur. Farklı işleri yapmaya çalışanlar dünyanın her yerinde olacak, biz de onlardan aldık bu cesareti. Peyami Bey yaşasaydı filmi seveceğini düşünüyorum. Bir gün bana telefon açıp istediğim gibi yapmışsınız demesini hayal etmek isterim.

Türk sineması çok farklı şeyler yapıp devamı gelmeyen filmlerle dolu. Metin Erksan çok aykırı filmler yaptı. Türk sineması olarak aykırı filmleri sürdürme şansı olmadı, dönüp Yeşilçam'ın içinde akmaya devam etti. Özelliğini tam olarak taşıyamadı. Fransız sinemasında Robert Bresson vardır çizgisi hep bellidir bir de şöyle filmleri var denmez. Bir Server Bedi'lik yapmaz hep Peyami Safa olarak kalır. Yılmaz Güney seyirciyi de kendiyle birlikte sürüklemesini becerip, bir nehir yatağı oluşturmuştur. Oradan bir sürü adam geçmiştir ama kimse onun kadar ses çıkaramadı. Son kertede şunu söyleyebiliriz. Türk sineması dış dünyanın benzer sinemasıyla paralellik gösteriyor. Yerel olmayı başardı ancak özel olamadı.

Bizim sinemamızda prodüktör kısmı çok zayıf. Yetenek avcıları gibi prodüktörlere ihtiyaç var. Dünya sinemasında bu tip adamlar var. Bizde paran varsa yanına geliyor. Oysaki prodüktör iyi bir işi keşfedecek, para bulacak ve seninle yola çıkacak. Para ararken on film çekmiş gibi yoruluyorsun. Böyle birçok iyi proje güme gidiyor.

Benim dayım Salah Birsel'le aynı evde oturdum. O zamanlar sinema yazıları yazıyordu. Fransızca kitapları vardı. 10 yaşındayken kendimi sinema tarihinin içinde buldum. Fakat çevremde bunu paylaşacağım ortam yoktu. 27 yaşındayken sinema konusunda daha çok şey yapmak adına Münih'e gittim. Anlayacağınız sinema hep başından beri vardı hayatımda. Ne ben ondan koptum ne de o beni bıraktı. Ancak film yapmak masraflı bir iş her istediğin an içinde olamıyorsun. Sanatın başka dallarıyla uğraşmak da keyif verici.

Ben çok güzel filmler gösteren hiçbir kaygısı olmayan bir sinema açmak istiyorum. Başkası yapsa ben yapmayacağım. William Blake 'başkaları çılgınlık yapmasaydı biz yapacaktık' diyor. Yayıncı olma sürecim de böyle olmuştu. Başkaları benim yapmak istediğim yayıncılığı yapmış olsaydı, ben o işin içine girmezdim.

Dünyanın birçok yerinde işler farklı yürür. Bir sinema sadece belirli türleri gösteren filmlere yer verir, belli kitapları satan yayınevleri vardır. Bizde ise hepsi birbirine karışmış. Televizyona çıkmazsan yoksun gibi bir durum. Büyük şairler de çıkmıyor. Kötü şiiri kötü dizeyi masaya oturtmayan şairler vardı. Biz onları dinleyerek bir yerlere ulaştık. Yaralı bir kuş gibi dünyaya bakmak lazım. Ona ortam hazırlayacaksın, su vereceksin, ondan sonra o sana şarkı söyleyebilir. Bazı hassas şeylerin korunması gerekiyor. Kendinden bir şeyler vermen lazım ki karşılığını alabilesin.

İyi film seyircisini bulur. Yurttaş Kane de zamanında, anlaşılmamıştı. Bir örnek vermem gerekirse Saragoza'da Bulunan El Yazması adını taşıyan Jan Potocki'nin romanından uyarlanmış film önemli bir yapıttır. Scorsese, Coppola gibi isimler bu filmi başyapıt olarak göstermişler. Ben bu film hakkında hiçbir fikrim yokken tesadüf eseri ulaştım. Demek istediğim iyi işler yerini bulur. Hayatın bir sürü boyutu var. Hiçbir zaman şikâyet etmedim, ya da yaptığım bir işten pişmanlık duymadım.