Tasavvuf tarikat ve tekkeden ibaret değil

Sufilik olarak da adlandırılan tasavvuf, İslam toplumlarında pek çok farklı adla kendini gösterdi. İslama özgü olan ve İslamın özünü oluşturan bu hareket, ilk dönemde takva, ihsan ve zühd isimlerini aldı. Birçok değişik isimle karşılaşsak da 'aklın yolu birdir' misali, tasavvufun her farklı hareketi birbiriyle bazı açılardan benzeştiğini, bazen de birbirinden farklılaştığını görüyoruz. İşte bu tasavvufi hareketleri Süleyman Uludağ, Dört Kapı Kırk Eşik kitabında kaleme aldı. İslam Toplumlarında Sufi Gelenekler ve Derviş Tipleri alt başlığıyla Dergah Yayınları'ndan çıkan kitapta, tasavvuf konusunda adeta geçmişe bir yolculuğa çıkıyoruz. Uludağ, kitabında Müslüman toplumlarda bulunan tasavvufi hareketlerin nasıl yayıldığını ve tarih boyunca insanları nasıl etkilediğini açıkça ortaya koyuyor. Yazar, kitabına tasavvufun tarikat ve tekke ile sınırlı bir hareket olmadığına, tarikat ve tekkelerden önce de sufiliğin olduğuna vurgu yaparak başlıyor. Büyük sufilerin belli bir tarikatı olmadığının altını çizen yazar, kitabının önsözünde İslam'ın ve Müslüman toplumların daha iyi anlaşılması için kitabını önemli bir adım olarak gördüğünü ifade etmiş.

Kitapta, Kur'an-ı Kerim'de insanların sınıflandırılmasının anlatılmasından sonra, kötü huylardan arınma ve iyi huylar edinme çerçevesinde tasavvufun konusunun kalp tasfiyesi olduğu belirtiliyor. İlk olarak sufilerin özelliklerini okuduğumuz başlıklarda yapılan tanımlamalardan birisi şöyle:Sufi ahlak ve adaba büyük önem verir, hak-hukuk gözetir. Allah ve insan sevgisi tasavvufi hayatın temel unsurudur. İbadet etmek ve ahlak kurallarına hassasiyetle uymak sufinin ubudiyet/kulluk görevidir. Mevla'nın makbul ve razı olduğu bir kul olmak sufi için en büyük saadettir.”

Günümüzde de birçok farklı tarikat, cemaatin varlığı düşünüldüğünde tasavvufta tutulan yollar farklı olsa da maksatın aynı olduğu inancı oldukça önem taşıyor. Bu nedenle kitapta, 'Herkese bir gözle bakma', 'Yetmiş iki milleti bir görme' anlayışının altı önemle çizilmiş. Kitabın diğer bölümlerinde yer yer ayetlerle desteklenen örneklerle, tasavvufi hareketler anlatılmış. Bütün mümin ve Müslümanların evliya olduğu, veliliğin ise iki türlü olduğu belirtilirken, önemli bir tespite de yer verilmiş:”Yıldızların parlaklıkları, bulundukları konumlar ve göründükleri vakitler farklıdır. Evliya da böyledir, hepsi birer yıldızdır ama her biri öbüründen az çok farklıdır, farklı olmaları tabiî, hatta zaruridir”