West Side Story'de iftar

Ben bir türküyü kendi tabii ortamında, yani doğduğu yörede dinlemeyi severim. Türkünün tadı ve etkisi orada daha fazla hissediliyor. Türküyü, yakıldığı yerin havasıyla, suyuyla, rüzgarıyla dinlemek bambaşka. Sadece türkü için geçerli değil bu söylediklerim. Bütün müzikler için bu böyle. Bir Paris şarkısını Paris'te dinlemenin de tadı bambaşkadır. Geleneksel pentatonik bir Japon şarkısını Japonya'da, Bach'ı Leipzig'de, Paco Pena'yı Kurtuba'da, bir Selanik türküsünü Selanik'te, bir Erzurum ya da Sivas türküsünü de yerinde dinlemenin... Caz'ı New Orleans'ta, Vivaldi'yi Venedik'te, Mozart'ı Viyana'da dinlemenin benim için tarif edilmesi zor bir anlamı vardır. Çünkü müzik, yazıldığı yerin hikayesini de anlatır bir bakıma ve orada dinlerseniz müziği, sizi daha fazla sardığını hissedersiniz. Balkan kökenli biri olarak, bir Balkan ezgisini Balkanları gezerken dinlemenin nasıl bir duygu olduğunu anlatamam. Hüzünlü bir Balkan ezgisi, dedelerimin yaşadığı hazin ve trajik hikayeyi de anlatır bana.

Bu sadece müzik için değil, sanatın diğer alanları için de geçerli benim için. Bir filmi ya da bir tiyatro eserini senaristinin yaşadığı ya da filme ve tiyatroya konu olmuş mekanlarda izlemek bana daha çok heyecan verir ve o film veya oyunun adeta icine girmiş gibi hissederim kendimi. Böyle yaşayan ve sanatla ilişkisini bu şekilde sürdürmeye çalışan biri olarak, hazır New York'a gelmişken, buranın müziklerini yerinde dinlemek ve New York'la özdeşleşmiş yapımları burada izlemek gerektiğini düşündüğümü söylemem herhalde anlamsız olur. Bence New York'u anlatan, New York'un kenar mahallelerinde olan bitenleri, müthiş göç alan bir şehir olarak göçmenlerle şehrin yerlileri arasında yaşananları... aşkları, gerilimleri birarada gözlemleyebileceğiniz en önemli yapımlardan bir tanesi de, daha sonra sinema diline de çevrilmis olan West Side Story (Bati Yakasi Hikayesi) müzikali. Müzikal, Times Square'in ve tabii ki New York'un en önemli tiyatrolarından biri olan Palace Theatre'da sahneleniyor. Palace Theater'da West Side Story'nin 2010-2011 sezonundaki ilk sahnelenişi ve salon hayli kalabalık. Biletimi üç hafta öncesinden aldım. Üç katlı salonun en üst katından müzikali izliyorum. Yanımda iftar yapmak için getirdiğim küçük bir sişe suyu. Müzikal saat 19:00'da başlıyor, ulaşım hayli kolay. New York için iftar saati 19:35. Oyun tam 19:00'da başladı. Sahne mükemmel... dekor, ışık ve müzik mükemmel, sanatçıların performansı mükemmel. Gözüm saatte. 19:35 gelir gelmez suyumu çıkarıp iftar yapıyorum. Etrafımda, kendilerini müzikale kaptırıp ağlayan izleyiciler. Yaklaşık ikibuçuk saat süren müzikali, orucumu biraz suyla açtıktan sonra büyük bir dikkatle izledim. Müzikal, izleyiciyi alıp New York'un 1950 ve 60'lı yıllarına götürüyor. Kendinizi bazen, New York'ta yaşayan bir yabancı olarak Puerto Rico'lu göçmen gençlerin çetesi "The Shark"in elemanı gibi hissediyorsunuz. Atmosfer gerçekten harika. İzleyiciler New York'un en seçkin insanları, sanatseverleri. Sahnedeki sanatçılar bunun mutlaka bilincinde ve adeta üst düzey izleyiciye göre üst düzey bir performans sergiliyorlar. İnsan "neden New York'tan çok daha eski ve kültür-sanat tecrübesine sahip İstanbul'da sanat bu kadar önemsenmiyor, neden bu güzel görüntüleri İstanbul'daki kültür-sanat mekanlarında göremiyoruz, bizim neyimiz eksik?" diye sorgulayarak hayıflanıyor. Farkımız buralarda galiba. Buradaki kültür-sanat mekanlarında New York Belediyesi'nin amblemi yok ! Kültür-sanat mekanları ile belediye otobüsleri ve metro trenleri arasında fark var. New York'un kültür-sanat mekanlarında kültür ve sanat gerçekten kültür ve sanat adına yapılıyor, sanatseverleri mutlu edebilmek için sanat yapılıyor, sanat için masraftan kaçınılmıyor. Çünkü kültür ve sanatın, bir toplumun gelişmesinde ne kadar büyük bir rol oynadığının herkes farkında.

New York'un, özellikle Manhattan'ın geceleri müthiş. Times Square'de son derece renkli, çarpıcı ve göz alıcı bir görüntü var. Broadway cıvıl cıvıl... Ortalık dünyanın dört bir yanından gelmiş turistlerle kaynıyor. Times Square'in gerçekten muazzam bir atmosferi var... bu görünen tarafı. Ama bunun dışında New York'un en önemli sanatsal faaliyetleri de buralarda gerçekleştiriliyor. En önemli konser salonları bu civarda, tiyatrolar, sinemalar burada... New York'un kültür sanat hayatı burada yaşanıyor. Palace Theatre'da sezon West Side Story ile 7 Eylül akşamı açılıyor ve ben de hasbelkader oradayım. West Side Story, 1950'li ve 60'li yıllara damgasını vurmuş çok önemli bir müzikaldir. Arthur Laurents'in bu eserinin ilk müzikal gösterimi 1957 yılında gerçekleştirilmiş. Müzikler, yirminci yüzyılın önemli bestecilerinden Leonard Bernstein'a ait. Daha sonra 1961 yılında müzikalin filmi de yapılmış. Robert Wise'in yönettiği filmin başrol oyuncuları Natalie Wood ve Richard Beymer. Film, hemen hemen bütün dallarda Oscar ve Grammy ödülleri almış, Amerikan sinema tarihinin en önemli filmlerinden biri. Film, New York'un Batı yakasında 1950'li yıllarda göçmen (Puerto Rico) gençlerin oluşturduğu "The Sharks" ile, göçmenlerin artısından rahatsızlık duyan Amerikalı gençlerin çetesi "The Jets" arasındaki gerilim ve kavgalarla karışık bir aşk hikayesini konu alıyor.

New York'un en önemli sanat merkezlerinden birinde bir Ramazan aksamı... oruçlu oruçlu müzikal izliyorum. Hatta orucumu da müzikali izlediğim yerde azıcık suyla açıyorum. Müzikalden sonra, Times Meydanı'nın alabildiğince renkli, kalabalık ve heyecan verici ortamından çıkıp, kendimi Coney Iseland istikametine gitmekte olan N trenine atıyorum. Hayatımın en unutulmaz gecelerinden biri de böylece yavaş yavaş sükunete eriyor. New York, Times Square, Ramazan, oruç ve West Side Story'de iftar. Allah kabul etsin...