Dinimizde sosyal dayanışma ve zekat

İnsanoğlu varlığını sürdürebilmesi için toplumsal hayata muhtaçtır. Bu gerçek, "İnsan tabiatı itibariyle medeni bir varlıktır" sözüyle ifade edilir.

Toplumsal hayata katılım ferde ve topluma bazı görevler yükler. Bu görevlere, günümüzde "sosyal dayanışma" denilmektedir. Kur'ân-ı Kerîm'de "teâvün" kavramıyla ifade edilen bu dayanışmanın bulunmadığı toplumda bireylerin varlığı ve mutluluğu tehlikeye düşer, bu da giderek toplumsal sıkıntılara dönüşür. Sosyal dayanışmanın bir türü de "ekonomik dayanışma"dır. İslâm dini bu gerçeği göz önüne alarak kişilere ve toplumsal kesimlere bazı görevler yüklemiş, ilkeler koymuştur. Resûlullah Efendimiz, Kur'ân-ı Kerîm'in talimatıyla, peygamberliği süresince iki temel görevi yerine getirmenin çabası içinde olmuştur: 1. Allah'a inanıp kulluk etmek; 2. Allah'ın yarattıklarına şefkat ve merhamet etmek. Hz. Peygamber insanları bir bedenin organlarına benzetir ve nasıl ki bu organlardan biri hastalandığında bütün beden acı çekiyorsa Müslümanların da bu şekilde birbirinin acılarını paylaşmaları gerektiğini bildirir.

Dinimiz, zenginlerle fakirlerin birbirine ilgisiz kalmalarını ve birbirine kapalı yaşamalarını doğru ve insânî bulmamıştır. Yüce kitabımızda cennet ehli müttakiler tanıtılırken, onların dünyada güzel davranan kimseler olduğu belirtilmekte ve "Onların mallarında muhtaç ve mahrum durumda olanların hakkı vardır" denilmektedir (Zâriyât 51/19).

Öte yandan, fakirlere bu haklarının ahlâkî bir incelik ve güzellikle ödenmesi gerektiği de bildirilmektedir (bakınız: Bakara 2/263-264). Şu halde, iyi bir Müslüman yaptığı hayırları severek ve isteyerek, iyilik etmekten mutluluk duyarak, tam bir gönül hoşluğu içinde yapar. Bu hayırların mal ile ilgili olanlarının başında da "zekât" gelir.

Zekât, bilindiği gibi, İslâm binasının üzerine inşa edildiği beş ana direkten biridir; sadece İslâm'a mahsus olan ve İslâmiyet'i karakterize eden bir ibadettir. Namaz bedenî ibadetleri, Kur'an'da 27 âyette namazla birlikte anılan zekât da malî ibadetleri simgeler. Bir Müslüman bu ibadeti, öncelikle, kendisine nimetler ihsan eden Rabbine bir şükran borcu olarak eda eder; ayrıca zekât vermek suretiyle diğer kardeşlerine karşı kalbinde hissettiği sevgi ve merhameti eyleme dönüştürmüş olur.

Sözlüklerde zekât kelimesinin "temizleme" anlamına geldiği belirtilir. Gerçekten zekât, Müslümanların mallarını fakirlerin haklarından temizler, ruhlarını da cimrilik ve bencillik gibi kötü huylardan temizler.

Malın veya paranın, fıkıh dilinde "nisap" denilen belli bir miktara ulaşmasının üzerinden bir yıl geçtikten sonra 1/40 oranında zekâtının verilmesi gerekir. Ancak, Ramazan ayında hayır yapmaya büyük önem veren milletimiz, bir yılın dolmasını beklemeden, zekâtını Ramazanda vermeyi gelenek haline getirmiştir.

Son olarak şunu da hatırlatalım ki hiç kimse zekât verdiği için fakir düşmemiştir; aksine zekât malın mânevî bereketini arttırır, gönülleri birbirine ısındırır.