İftar eğlencesinde peygamber örneği

Ulaşım ve iletişim alanındaki tüm engellerin kalktığı bir dünyadan bahsediyoruz. Adına küreselleşme denen bu yeni dünya düzeni, sadece bu iki faktörün değil, aynı zamanda kültürel değerler ve geleneksel anlayışlarda da büyük ölçüde değişime neden oluyor. Peki bu değişime İslam nasıl bakıyor? Konuyu İstanbul Müftüsü Prof. Dr. Mustafa Çağrıcı ile konuştuk.

Her çağın kendi dünya görüşü, imkânları, hatta kendi teknikleri, o çağın dini anlayışını da belli ölçüde yönlendiriyor. Dini bakımdan eğlencenin nasıl olup olmadığı önemli değildir. Burada ölçüt dini inanç esaslarına uyup uymadığıdır. Ahlaki ölçüleri ihlal etmeyen, bunlara aykırı olmayan, bu alanlarda bir yozlaşma üretmeyen her türlü eğlence meşru bir eğlencedir. Peygamber efendimizin zamanından itibaren de insanlar bu çerçevede eğlenmişlerdir. Yüce peygamberimiz eğlenceleri teşvik etmiş, kimi zaman yanına eşini de alarak bazı eğlenceleri izlemişlerdir. Peygamberimizin bulunduğu bir ortamda bir bayram gününde, genç kızlar eğlenirken Hazreti Ebu Bekir bunu hoş karşılamamış, Peygamber Efendimiz de, “Bırak bugün onların neşe günüdür, eğlensinler” diyerek Hazreti Ebu Bekir'in engellemesini uygun görmediğini ifade buyurmuşlardır.

Evet, her çağ kendi imkânlarına şartlarına göre eğlence kültürünü üretiyor. Keza Osmanlı dönemi, o dönemin hayat anlayışı, zevkleri, estetik anlayışı döneme mahsus bir takım eğlence tarzları doğurmuştur. Bu eğlencelerde güdülen ilkeler, elden geldiğince İslami ölçüler içerisinde yaşanmasıdır. İlke, eğlencelerin İslami ölçünün dışına taşmadan gerçekleşmesidir.

Bugünkü eğlence kültüründe sapmaların olmadığını söylemek mümkün değildir. Ancak Osmanlı kültürünün temel direkleri bir inanç ve ahlak kültürü oluşudur. Bu her alanda öyledir. Zaten bir toplum belli ölçüler içerisinde kalıp onun dışına çıkmaz. Toplumda değer yargıları, insanların vicdanında yer etmişse, o toplum bu yargıları her alanda gözetir. Dolayısıyla Osmanlı toplumu bir ahlak toplumudur. Öyle olduğu için yönetimine ticaretine her alanına bu yansıyordu.

Eski toplumlar kültürel olarak kendini koruyabilen toplumlardı. Bugün küreselleşmenin etkisi ile kültürlerin bu kadar korunaklı olmadığını görüyoruz. İletişim teknolojisi dünyanın bir ucunu diğer ucuna aynı dakikalar içinde bağlıyor. Dolayısıyla diğer alanlarda olduğu gibi eğlence alanında da bir “aynileşme” ile karşı karşıya kalıyoruz. İletişim ve ulaşımın oluşturduğu bu kürselleşme, hayatın başka alanlarında olduğu gibi aynileşme üretiyor. Ne kadar istemesek de bu modern hayatın bir gerçeğidir. Tabi bizim toplumumuzda gelenekçi eğlence zevkini değiştiriyor. Anne kültürel mirasımız olan musikiyi beğenirken, çocuğu kültürümüzde olmayan bir müzik türünü daha çok beğeniyor. Bazı konserleri izlerken gözyaşı döktüğüm zamanlar oldu. Böyle muhteşem ve abidevi sanat alanının, bizim çocuklarımız tarafından nasıl dışlandığını, bundan nasıl zevk alamadığını düşünüyorum ve bundan dolayı çok üzülüyorum. Kürselleşme iki taraflıdır. Ancak şu anda bize karşı tek taraflı bir akış var. Biz sadece o “baskın gücün” değer ve kültür alıcısı konumundayız. Kendi kültür ve değerimizi ihraç etmek bir yana koruyamaz noktaya geliyoruz.

Kültürlerin yönü ve etkisini güç belirliyor. Maddi, ekonomik güçler sadece siyaseti değil, kültürler arası ilişkileri de önemli ölçüde etkiliyor. Sonuç itibariyle bizim Ramazan eğlencelerimiz eskisi gibi değil. Daha doğrusu Ramazan eğlencemizin olduğunu söylemek de zor. Bizim kültürümüzde ibadetin içine bir tat ve renk katılarak ibadetlerimizin ifa edilmesi gerçeği vardı. Bizim insanımızın, Ramazana kattığı tat dolayısıyla bu aya daha eğlenceli daha heyecanlı giriyorlardı. Ancak şimdi o tat azaldı. Çünkü artık ibadetler de bu heyecanlar da bireyselleşti. Sosyal ve toplumsal hedefler değişti. Algı farklılaştı. Ramazan'ın geldiğinden farkında olmayanlar bile var.

“Şu anda 30 kadar bayan vaizimiz var. Tabi bunun yanında bini aşkın Kur'an kursu öğreticimiz var. Bunların önemli bir kısmı vaaz ve irşad görevi de yapıyor. İlgili müftülüklerimizin hazırladığı programlar kapsamında kendi bölgelerinde bayanlara vaizlik hizmeti veriyorlar. Edirne Müftülüğü ile imzaladığımız bir protokol kapsamında Edirne İl İlçe ve köylerine yönelik olarak 96 program gerçekleştirdik. 6 ay süreli programa tamamen kadın görevlilerimiz katıldı. Çok iyi tepkiler aldık. Bundan sonra da yapılması yönünde büyük talepler geldi. Kadın vaizlerimiz bu alanda gerçekten çok başarılılar. Biz bu projeyi genelleştireceğiz.”

“Artık ibadetler de bu heyecanlar da bireyselleşti” diyen Mustafa çağrıcı, “Sosyal ve toplumsal hedefler değişti. Algı farklılaştı. Ramazan'ın geldiğinden farkında olmayanlar bile var. Bunun birkaç özelliği var. Modern insanın aşırı bireyci ve özgürlükçü olması bunu doğurdu. Bu nedenle Ramazan'ın o eski tatlı heyecanı şimdi ancak bireysel bir his olarak algılanıyor. Eskiden cami cemaatlerinin çok daha fazla olmasının sebebi de yine bununla ilgilidir. Şimdi cami cemaatlerimiz artan nüfusa göre azalmaktadır. Bu, bana göre dindarlığın azaldığı anlamına gelmiyor. Ancak dindarlığın daha da bireyselleştiği anlamına geliyor.”

Alo Fetva hizmetimize ortalama ayda 3 bin soru geliyor. Vatandaşlarımız en çok ilmihal ve ibadetler konusunda sorular soruyorlar. İkinci sırada da aile ile ilgili sorular geliyor. Biz dini ilgilendiren sorulara yanıt vermekle kalmıyoruz. Eğer konunun farklı boyutları varsa ilgili makamlara yönlendiriyoruz. Alo Fetva hizmetimiz yanında mail yoluyla da vatandaşlarımızın sorularını yanıtlıyoruz.”