Kaza ve Kader

İslâm akaidinin temel ilkelerinden biri de kaza ve kadere inanmaktır. Kader, mekândan münezzeh olan Allah'ın, âlemde olup biten olayların meydana gelişini, zamanını ve mahiyetini tayin ve tesbit etmesi, bunları sınırsız ve kusursuz ilmiyle kuşatmasıdır. Kaza ise, Allah tarafından tayin edilen bu olayların -zamanlı olan âlem açısından- vakti geldiğinde Allah'ın ilminde ve takdirinde nasıl ise öylece gerçekleşmesidir. Buna göre Allah'ın iradesi her türlü engellerin üstündedir.

"(Putperestler) Allah çocuk edindi, dediler. Hâşâ! Allah bundan münezzehtir. Bilakis, göklerde ve yerde ne varsa sadece O'nundur. Hepsi O'na boyun eğer. O, göklerin ve yerin eşsiz yaratıcısıdır. O bir işe hükmettiğinde sadece 'Ol!' der, hemen oluverir" (Bakara 2/116-117).

Şu halde Allah yaratma, kudret ve irade sıfatlarında tek ve benzersizdir. Genel olarak âlemde, özel olarak insan davranışlarında ve beşerî hayatın akışında görünürdeki doğal sebepler ile sonuçlar arasındaki ilişkiler, Allah'ın tamamen özgür ve mutlak iradesiyle takdir ettiği yasalardır. Nitekim meselâ bir toplumdaki bireylerinin meskeneti aksiyona tercih ederek hayat alanından çekilmesi veya bir toplumun yöneticileri ve ileri gelenlerinin bozulması ile o toplumun zaafa uğraması ve yıkılması arasında böyle bir ilişki mevcuttur.

Soğukta giyinmeyen insanın hastalanması, günlerce yiyip içmeyen insanın açlıktan ölmesi nasıl ilâhî kaderin bir gereği ise, çalışmayan bir toplumun yoksul ve zelil düşmesi de aynı kanunun bir gereğidir. Buna göre kadere iman, bu dünyada her şeyin bir kanuna göre cereyan ettiğine inanmayı ve sonuçta kötü akıbete uğramayıp iyi ve güzel günlere kavuşmanın tedbirlerini almayı gerekli kılar.

Gerçek müminler -kaderin sırrını çözemeseler de- hayatın akışı içinde onu hisseder, ona inanırlar. Nihayet, ilâhî takdirin kendileri için güzel tecelli etmesini, sadece sözleriyle değil, aynı zamanda verimli ve faydalı eylemler sergileyerek de beklerler. Nitekim Yüce Rabbimiz şöyle buyuruyor:

"İman edip iyi ve yararlı işler yapanlar bilsinler ki, biz güzel iş yapanın emeğini zayi etmeyiz" (Kehf 18/30).

"Her kim inanmış olarak güzel ve yararlı işler yaparsa, onun çabası karşılıksız bırakılmayacaktır" (Enbiyâ 21/94).

"Erkek olsun kadın olsun, , kim inanmış bir insan olarak güzel ve yararlı (sâlih) işler yaparsa, kesinlikle ona hoş bir hayat yaşatacağız..." (Nahil 16/97).

Bu ve benzeri âyetlerin ışığı ile kafalarını ve gönüllerini aydınlatanlar, İslâm'ın bütün inanç esasları gibi kader inancını da bu dinin en yetkili ağzı olan Resûlullah'tan ve ondan aldıkları eğitimle zihinlerini ve hayatlarını zenginleştiren Ashâb-ı Kirâm'ın tutumlarından öğrenebilirler. Çünkü onlar, kaderin kendileri için neler getireceğini evlerinin köşelerinde bekleyerek değil, hayat alanlarında üstün faaliyetler sergileyerek beklemişlerdir.