Müslüman ve şükür

Sözlükte "karşılığını vermek, yapılan iyiliği dile getirmek ve sahibini övmek" anlamına gelen şükür, ahlak kavramı olarak "yapılan iyiliğin kadir ve kıymetini bilip makbule geçtiğini dile getirmek, iyilik edeni övmek, nankör olmamak" demektir. İnsan, Allah'ın lütuf ve nimetlerini dile getirirse, O'nu överse şükretmiş olur. Ancak esas şükür, verilen nimetleri yerli yerince kullanmaktır. Bu da nimeti bilme, elde edilen nimetten dolayı sevinç duyma, nimete karşılık olarak yapılması gerekeni dil, beden ve kalp ile yerine getirmek suretiyle olur (Mehmet Canbulat, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 543).

Şükür, Kur'an'ın oldukça sık kullandığı kavramlardan biridir. Yaratılışında nankörlüğe ve unutkanlığa meyilli olan insana Allah Teala, hamd ve şükür olgusunu hayatının bir parçası haline getirmesini hatırlatmaktadır. Birkaç örnek verelim: "Hatırlayın ki, Rabbiniz şöyle ilan etmişti: Andolsun, eğer şükrederseniz elbette size (nimetimi) artırırım. Fakat nankörlük ederseniz, muhakkak ki, benim azabım çok şiddetlidir" (İbrahim, 7). "Siz beni anın; ben de sizi anayım. Bana şükredin, nankörlük etmeyin" (Bakara, 152). Allah Rasulü (sav) de "yiyip (Allah'a) şükreden, oruç tutup (açlığa) tahammül eden kişi derecesindedir" (Tirmizi, Kıyamet, 44), "sizin Allah'a en çok şükredeniniz, insanlara en çok müteşekkir olanınızdır" (Ahmed, 5/212) demiştir.

Allah'ın nimetleri o kadar çok ki, her şeyden önce kendi varlığımız ve varlığımızın tezahürleri sağlığımız, vücut azalarımız, duyu organlarımız, aklımız, alıp verdiğimiz nefesimiz vs. büyük nimetlerdir. Sonra içinde yüzdüğümüz dünyevi nimetler, yediklerimiz, içtiklerimiz, giydiklerimiz, gezip dolaşarak haz aldığımız çevremiz vs. Bütün bunlar bize verilirken hiçbir karşılık alınmamakta, sadece iman, ibadet, Hakk'ı tavsiye, sabrı tavsiye istenmektedir.

Şükrün en muhteşem ifadesi secde halidir. Çünkü secde kulun Rabbine yaklaştığı en önemli andır. Nitekim Alak Suresi'nin son ayetinde "secde et ve yaklaş" denilmektedir. O zaman şunu söylememiz mümkündür: Secde namaz içinde olan bir hareket olduğuna göre, şükrün en önemli ifadesi namazdır. Zira namaz dinin direğidir (Acluni, Keşful Hafa, cilt. 2, s.31). Sonra oruç, zekat, hac ve diğer ibadetler.

Bir gün Hz. Aişe (r.a) validemiz Rasulüllah efendimiz ile sohbet ederken onun oldukça yorgun ve yıpranmış olduğunu fark edince dayanamaz ve şöyle der: Ya Rasülellah, ne olur namazını biraz azalt, zira kendini çok yıpratıyorsun". Bunun üzerine Rasulüllah (sav) hüzünlenir ve Hz. Ayşe'ye şöyle der: "Ya Ayşe, ben Allah'a şükreden bir kul olmayayım mı?" (Buhari, Teheccüd, 6).

Aişe (r.a) validemizin bu sözünün bir sebebi vardı. Rasulüllah efendimizin yükü o kadar ağırdı ki, esasında vahyin gelmesi ve onu taşımak durumunda olması bir insana (ki o ancak peygamber olmalı) verilebilecek en ağır vazifeydi. Kaldı ki, vahyin tebliğ edilmesi, kabul etmeyenlerin zulüm ve hakaretleri karşısında çektiği çile, Din ile ilgili her şeyin öğretilmesi vs. Bütün bunların yanında ibadete düşkünlüğü, gece namazını terk etmemesi. Zeyd bin Sâ-bit anlatıyor: "Ra-sû-lul-lâh'ın (sav) ya-nın-da otu-ru-yor-dum. Bu es-nâ-da ona va-hiy gel-di. Dizi benim dizimin üzerindeydi. Val-lâ-hi o an-a kadar Ra-sû-lul-lâh'ın di-zinden da-ha ağır bir şey his-set-me-miş-tim. Ne-re-dey-se di-zim ezi-le-cek san-dım" (Ah-med, V, 190-191).

İşte bu sebeple Müslüman ibadet anlayışını "günah çıkarma" amaçlı yanlış bir mantık üzerine değil, "ben Allah'a şükreden bir kul olmayayım mı?" haykırışı üzerine oturtmalıdır.