Teknoloji ve din

Bugün bizler, 21. yüzyılın insanları, modern bilimin icat ettiği, adına teknoloji denilen bir trene bindik gidiyoruz, daha doğrusu bindirildik götürülüyoruz. Postmodern Etik kitabının yazarı Zygmunt Bauman'ın ifadesiyle, "Her şey gibi modern insanlar da teknolojinin nesnesidir." Bir tren ki, binmek bir bela, binmemek bin bela… İslâm dünyası bugün bu trene vaktinde binmemenin derin sıkıntılarını yaşıyor.

Eskiden dinlerin, felsefelerin, tasavvufî ve mistik düşüncelerin, insanoğlunun önüne koyduğu bir "En Yüksek İyi, En Yüksek Gaye" vardı. Bugün o amaç neredeyse yok edildi. Modernizm denilen fırtına, insanlığın aşkın değerlerini tahrip etti. Bugün birçok dindarın dünyasında bile derin dindarlıktan söz etmek güçleşti. Kaba ve hoyrat bir dindarlık anlayışı ve yaşayışı… Böyle bir dindar, "Biz bizimle idik, kendimizi terkettik, bizsiz bakâya ulaştık" diyen sûfînin dindarlığından ne kadar uzakta!.. Hep özlediğimiz, kendisine doğru aşkla koştuğumuz o "Refîk-ı A'lâ" (en ulu Dost) ile aramıza –nefsimizden başlayarak- o kadar yabancı şeyler girdi ki!.. Varlık içinde bile "fakrı fahr bilen", en derin sıkıntılarda dahi yüreğinin bütün coşkusuyla şükreden o yüce gönüller nerede?

Hepimiz, bayağı ve sonlu şeylerin etrafında dönüp duruyoruz. Bugün bulduğumuzdan yarın bıkıyoruz. Yiyoruz, tüketiyoruz; yine yiyoruz, yine tüketiyoruz. Giyiyoruz, eskitiyoruz; yine giyiyoruz, yine eskitiyoruz. Bir fâsit daire üzerinde amaçsızca dönüp duruyoruz. Kendi izine düşen adam gibi: Her taraf karla kaplı. Yumurta gibi… yol yok, iz yok. Adam yolunu kaybetmiş. Yüreğini korku sarmış. Derken bir iz bulmuş. Çok sevinmiş. Sonra yürümüş, yürümüş. Fakat nafile! Çünkü o iz kendi iziymiş! Zavallı kendi izi üstünde dönmüş durmuş, donarak ölünceye kadar…

Aydınlanma denilen –bizde de bazılarının bilir bilmez övüp durduğu- harekete ait felsefenin insanlığı getirdiği nokta… Nietzsche'nin dilinden "Tanrı öldü!" diye naralar atan çılgın inkârının sonu!..

Kur'an'da, Allah'ın birliği ile diğer bazı temel inanç ve ahlâk buyruklarından sonra şöyle buyuruluyor: "İşte bu benim dosdoğru yolum. O yola uyun; başka yollara uymayın; sonra Allah'ın yolundan ayrılıp uzaklaşmış olursunuz" (En'âm 6/153). Bugün insanlık, bu ilâhî ikaza kulağını ve gönlünü kapatmış olmasının sıkıntısını yaşıyor.

Meseleye böyle bakınca Gazâlî'nin o ünlü eseri İhyâu ulûmi'd-dîn'in "Sevgi…" bölümündeki düşünceleri bugün bizim için, top yekun insanlık için çok şey ifade ediyor. Gazâlî özetle şöyle diyordu: Kendini sev, kendine iyilik edeni sev; iyiliği, güzelliği ve güzeli sev; kendine yakın bulduklarını, ruhunun uyuştuğu kimseleri sev… Ama hepsinden öte Allah'ı sev. Çünkü hepsini veren O'dur… İşte o zaman gerçek kemali ve tükenmeyen, eksilmeyen mutluluğu ta derinden ve ebediyen yaşarsın.

Evet, içinde yaşadığımız dünyayı, teknolojiyi ve onun bize verdiklerini reddetmeyeceğiz. Ama Gazâlî'nin ve daha nice benzerlerinin seslerine kulak vererek, bu soğuk, bu ruhsuz dünyaya, oradaki varlığımıza bir can katabiliriz. O zaman her şeyin aydınlandığını hissederiz; sahte barış söylemlerini aşarak gerçek dünya barışının altın anahtarına ulaşabiliriz. Yeter ki kalbimizi basîret nuru ile görür kılalım. Çünkü Kur'an'da buyurulduğu gibi asıl körlük gözlerin körlüğü değil, asıl körlük kalplerin körlüğüdür.