Oğuzhan Yer ABD'deki bilim fonlarının kesilmesi riskine karşı uyardı: Devlet temel bilime kaynak ayırmalı

Amerikan Fizik Cemiyeti geçtiğimiz yıl Donald Trump’ın bilimsel fonları kesme isteğiyle adeta alarma geçmiş ve cemiyet üyelerinden bu konu hakkında yorumda bulunup katkı beklemişti.

Cemiyetten gelen istek üzerine Amerikan Fizik Cemiyetine yazdığı mektupta Yer, "Bilimsel bir topluluk, bilim insanlarının ve onların bilimsel sorunları tartışmak üzere bir araya gelme ihtiyaçlarının merkezi olmanın yanı sıra topluma da hizmet etmelidir. Amerikan Fizik Derneği, olası bilimsel fon kesintilerinin genel olarak Amerikan bilimi ve dünya bilimi üzerindeki etkisinin farkındaydı. Bu bağlamda APS, bilimsel bir topluluktan beklediğimiz görevi kesinlikle yerine getirdi. Hükümetlerin amacının parayı yeniden dağıtmak ve piyasayı kontrol etmek olmadığını kabul etsek de, gelişmiş ve öncü bir toplum, bilim ve onun getirdiği teknoloji meyveleri olmadan var olamaz ve liderlik edemez. Bu tür sosyo-ekonomik konulardaki şüpheci yaklaşımlar çok iyi anlaşılmalıdır. Hiç şüphe yok ki, araştırma yapmak ve bunu nihayetinde bir yayınla tamamlamak için bilim camiasının finansal desteğe ihtiyacı vardır. İnsanlık; geleceğinin ilkel ve baştan savma mı olacağına, yoksa özenle ve rasyonel kararlarla mı şekilleneceğine karar vermekle yükümlüdür." değerlendirmesinde bulundu.

Yer, yeniden dağıtımcı (redistribüsyonist) ekonominin temel bilimleri fonlamak için bir araç olamayacağını, kamu harcamalarında tasarruf edilip küçük miktarda toplanan vergilerin nitelikli araştırmalara, CERN gibi devasa uluslararası laboratuvarlara aktarılabileceğini vurguladı.

Çelik milyarderi Andrew Carnegie’nin ABD’deki birçok halk kütüphanesi yanı sıra araştırma kütüphanesinin kurucusu olduğunu hatırlatan Yer, Carnegie gibi filantropik bilim fonlaması yapan seçkin zihinlerin öneminin altını çizerken temel bilim araştırmalarının kâr amacı gütmeyen ve uzun vadeli yapısı sebebiyle yalnızca kişisel fonlamalara dayanamayacağını ifade etti. Popülizme yenik düşmemek gerektiğini belirten Yer, bu konuda karamsar olmanın da irrasyonel bir tavır olacağını ekledi.

Kısa sürede piyasaya sürülebilecek bir ürüne dönüşmeyecek araştırmaların özel sektör tarafından neden cazip görülmediğini ise "Bilimin ticarileşmesi epey zaman alabilir. Bir bilimsel keşfin ne zaman bir teknoloji nimetine dönüşeceği bilinemez ve üstelik o ürünün de ticari başarısı ilk zamanlar bir potansiyelden ibarettir. Piyasa, kar küreme aracı gibidir. elindeki malzemeyi bir araya sıkıştırıp istediği yöne ittirir ancak karın ne zaman yağacağını kontrol edemez. Buradaki kar, temel bilimlerin ürettiği yeni bilgidir. O karın yağması için araştırmaların finanse edilmesi elzemdir." diyerek açıkladı. Yer, "Sınırlı devlet, asli görevi olan güvenlik ve hukuku korumak için ihtiyaç duyduğu bilgi altyapısına yani temel bilime kaynak ayırmalıdır." ifadesinde bulundu.

Oğuzhan Yer

Şimdiye kadar neler oldu?

Halihazırda NIH ve NSF gibi kurumlardan 2.500’e yakın onaylanmış araştırma hibesi iptal edildi ve 3 milyar doları aşkın fonu donduruldu. 2026 başı itibarıyla yaklaşık 1,4 milyar dolar hâlâ dondurulmuş durumda. 2026 mali yılı bütçe teklifinde NSF’de %57, NIH’de %41, NASA’da %24 gibi tarihi kesintiler istendi, ancak Kongre bu kesintilerin büyük kısmını reddetti ve bilim fonlamasını büyük ölçüde sabit tuttu. İstenen kesintilerin çoğunlukla temel bilimleri etkilediği belirtiliyor.

Bu son gelişmelerle ABD’nin temel bilimlerde öncü konumunu kaybetmesinin şaşırtıcı olmayacağını belirten Yer; NASA, NIH(Ulusal Sağlık Enstitüsü) ve NSF(Ulusal Bilim Vakfı)’nin kesilmesi istenen fonları sebebiyle birçok bilim insanın araştırmalarına devam etmesinin mümkün olamayacağını belirtti.

Oğuzhan Yer Kimdir?

Oğuzhan Yer, astrofizik, kozmoloji ve yüksek enerji fiziği alanlarında çalışmalar yürüten teorik fizikçi. Çalışmaları ağırlıklı olarak Kerr karadeliklerinin mikro-durum dinamikleri, güçlü kütleçekim fenomolojisi ve uzay-zaman tekilliklerinin cebirsel ve topolojik yöntemlerle çözümü üzerine yoğunlaşmaktadır.