Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
26

Bildirimler

Ailenin bir krizin içinde olduğu çok açık. O kadar açık ki ve siyaset kurumu da bu işin o kadar farkında ve ıstırabında ki 2025 yılını Cumhurbaşkanlığı “Aile Yılı” ilan etmeyi gerekli görmüştü. Yıl boyunca yapılan bilimsel, akademik toplantılar, konferanslar çalıştaylar ailenin içinde bulunduğu duruma çareler aradı. Bu konuda birçok araştırma projesi uygulandı, toplumun bu konudaki nabzı, tansiyonu, ortaya çıkan sorun semptomlarının bütün nedenlerine ve tabii ki tedavi çarelerine bakıldı. Sivil toplum kuruluşları aileyi destekleyecek inisiyatifler almaya çalışarak aile seferberliğine katkı yaptı.

Bütün bu süreçlerin ve aileyle ilgili bütün gelişmelerin aslında ilk gösterdiği şey karşılaştığımız sorunun her şeyden önce sosyolojik süreçlerle ilgili olduğudur. Aile bugün iki çiftin kendi aralarındaki iletişim sorunlarından, psikolojilerinin uyumsuzluğundan falan etkilenerek tartışma sarmallarına girmiyor. Belki belli bir ailenin özel sorunları içinde psikolojinin somut etkisi görülebilir ama psikolojiyi de bozan çok genel sosyolojik bir iklim oluşmuştur.

Haddi zatında psikoloji de sosyolojiden bağımsız yaşanmıyor. Bir aile danışma merkezine başvuran bir çifte danışman yalnızca iki kişinin birbirine ne söylediğine bakarsa, sorunun önemli bir bölümünü gözden kaçırabilir. Aileyi ve çevresini birlikte anlamak, aile danışmanlığının temel şartıdır. Dolayısıyla aile ile ilgili sorunları teşhis de tedavi de elbette disiplinler arası bir yaklaşım gerektirir, ama bu disiplinlerden birinin mutlaka sosyoloji olması işin tabiatının bir gereğidir. Karşı karşıya olduğumuz sorun her şeyden önce sosyolojik bir sorundur: Kentleşme, küreselleşme, tüketim kültürü, popüler kültür, dijital kültür, orta sınıflaşma veya ötesi, işsizlik, yeni aile ve birey ideolojilerinin etkileri vs. Bütün bunlar aileyi hiç istemediğimiz yönde şekillendiren, altını oyan sosyolojik süreçlerdir.

Hal böyle iken, aile danışmanlığı alanında yıllardır bulunan sosyoloji mezunlarının yeni yönetmelikle mesleğin kalıcı yeterlilik şartları dışında bırakılması açıklanmaya muhtaç bir durum oluşturuyor. O kadar analizin, çalışmanın, çalıştayın, konferansın sonunda geldiğimiz yer sosyolojinin devre-dışı bırakılması mı olacaktı? Sosyolojiyi devre-dışı bırakarak, zayıflatarak aile meselesine daha iyi çözümler mi getirmiş olacağız? Kiminle? Nasıl?

AİLEYİ TOPLUMDAN KOPARAN YÖNETMELİK

7 Kasım 2026 tarih 33423 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Aile Danışma Merkezleri Yönetmeliği, aile danışmanlığını aile sistemini ve ailenin içinde bulunduğu sosyal çevreyi değerlendirerek sunulan bilimsel danışmanlık hizmeti olarak tanımlıyor. Ne var ki aynı yönetmeliğin 17’nci maddesi, aile danışmanı olabilecek lisans alanlarını sayarken sosyolojiye yer vermiyor, daha doğrusu sosyolojiye önceden verilen yeri kapatıyor. Tanımın vurguladığı toplumsal boyut ile meslek mensuplarını belirleyen hüküm arasındaki bu uyumsuzluk, ciddi bir soru doğuruyor.

2012 tarihli yönetmelik, sosyoloji mezunlarının en az 450 saatlik aile danışmanlığı eğitimini tamamlamaları hâlinde aile danışmanı olabilmelerine imkân tanıyordu. Yeni yönetmelik sosyolojiyi kalıcı yeterlilik şartları arasında saymıyor. Sosyoloji mezunları için tanınan geçiş imkânı da süreli: Gerekli eğitimi tamamlayıp sertifika alanlara iki, programa kayıt yaptırmış olanlara üç yıllık süre öngörülüyor. Böylece geçmişte kazanılmış eğitim ve deneyim bütünüyle yok sayılmıyor; fakat bu birikimin gelecekte nasıl değerlendirileceği belirsiz bırakılıyor.

Gerekçesi açıklanmadıkça bu tercih, sosyolojiye karşı mesleki taassup veya lobi etkisi bulunduğu intibaını doğuruyor. Hatta karar sürecinin dışında kalan meslek çevrelerinde, aile danışmanlığı alanında sosyolojiye karşı bir mesleki taassup ya da etkili bir lobi bulunduğu kuşkusu oluşuyor. Bu, kanıtlanmış bir olguya ilişkin hüküm değil; yönetmeliğin ortaya çıkardığı ve Bakanlığın açıklığa kavuşturması gereken bir intibadır. İlgili meslek kuruluşlarının ve sahada çalışan sosyologların görüşleri alınmadan yapılan bir düzenleme, bu kuşkuyu gidermek yerine büyütür. Şeffaflık hem kararın gerekçesini açıklamayı hem de itirazları dinlemeyi gerektirir.

Aile, yan yana yaşayan bireylerin toplamından ibaret değildir; üyeleri arasındaki ilişkilerin, rollerin ve karşılıklı beklentilerin oluşturduğu bir toplumsal sistemdir. Bir aile üyesinin yaşadığı güçlüğü yalnızca kişisel bir sorun olarak ele almak, bu güçlüğü besleyen ilişki biçimlerini ve koşulları gözden kaçırabilir. İşsizlik, göç, yoksulluk, bakım yükü, kuşaklar arasındaki değer farklılıkları veya aile içindeki otorite ilişkileri, danışmanlık sürecini doğrudan etkiler. Sosyolojik bakış, sorunu bireyin içine kapatmadan aile ilişkileri ve toplumsal çevre içindeki yerinde anlamaya yardım eder. Bu yaklaşım bireysel sorumluluğu ortadan kaldırmaz; çözümün hangi koşullarda mümkün olabileceğini daha doğru görmeyi sağlar.

Sosyologların katkısı, danışanların yaşadıklarını hazır kalıplara yerleştirmeden dinleyebilmelerinde ve aile içindeki güç, dayanışma, çatışma ve destek ilişkilerini birlikte değerlendire-bilmelerindedir. Böyle bir değerlendirme, kimi zaman bir aile üyesine yüklenen sorunun aslında bütün aileyi etkileyen bir ilişki örüntüsünden kaynaklandığını; kimi zaman da aile içindeki sıkıntının daha geniş toplumsal şartlarla ağırlaştığını ortaya çıkarabilir. Sosyologların aile danışmanlığı sürecine katılması, psikolojik desteğin alternatifi değildir. Aileyi daha doğru anlamaya ve çözüm yollarını gerçek hayatın koşullarına göre kurmaya yardımcı olan tamamlayıcı bir imkândır.

Burada mesele, bir meslek grubunun kendi alanını genişletme talebi değildir. Mesele, aile danışmanlığının hangi bilgi ve bakış açılarına ihtiyaç duyduğudur. Psikoloji bireyin duygu, düşünce ve davranışlarını anlamada vazgeçilmezdir. Sosyoloji ise bu bireyin içinde yaşadığı aile ilişkilerini ve toplumsal şartları görünür kılar. Bu iki alanı birbirinin rakibi gibi görmek, danışanın ihtiyacını daraltır. Aile danışmanlığı, disiplinler arası bilgi ve iş birliğine en çok ihtiyaç duyulan alanlardan biridir.

Üstelik 450 saatlik aile danışmanlığı eğitimi, sosyoloji mezunlarının doğrudan ve hazırlıksız biçimde danışmanlık yapması anlamına gelmiyordu. Bu eğitim, teorik derslerin yanı sıra uygulama ve süpervizyon içeriyordu. Mesleki yeterliliği korumak isteniyorsa çözüm, bir bölümü tümüyle dışarıda bırakmak değil; herkes için ortak yeterlilikleri, uygulama ölçütlerini ve denetim mekanizmalarını açıkça belirlemektir. Bakanlık hizmetin sınırlarını ve gerekli uzmanlıkları tanımlayabilir; disiplinler arası yönlendirme ve iş birliği standartları getirebilir. Böylece hem danışanların korunması hem farklı alanların bilgi birikiminden yararlanılması sağlanır.

Yeni yönetmelikteki geçiş hükümleri, sosyoloji mezunlarının bu alandaki eğitim ve deneyiminin bir karşılığı olduğunu gösteriyor. Fakat aynı yeterliliklere sahip kişilerin birkaç yıl sonra neden artık aile danışmanı olamayacağı sorusu cevapsız kalıyor. Mevcut sertifika sahiplerinin durumu güvence altına alınmalı; sosyoloji mezunlarının da gerekli eğitim ve uygulama şartlarını karşılamaları hâlinde aile danışmanı olabilmeleri kalıcı biçimde düzenlenmelidir. Bir yeterlilikte eksiklik görülüyorsa, bu eksiklik açık ve herkes için geçerli ölçütlerle giderilmelidir.

Esasen yönetmelikler yalnızca idari usulleri belirlemez, hangi bilgi alanlarının kamusal hizmete katkı sunabileceğine dair bir tercih de ortaya koyar. Bu karar, sahadaki uzmanların ve ilgili meslek kuruluşlarının görüşleri alınarak yeniden değerlendirilmelidir. Aile danışmanlığını ailenin toplumsal gerçekliğinden koparmamak, hizmetin niteliği bakımından da önemlidir.

Yanlıştan dönmek fazilettir. Sosyoloji mezunlarının mesleki birikimi yok sayılmamalı; yönetmelikte sosyolojiye yeniden yer verilmelidir. Bu adım yalnızca sosyologların talebini karşılamaz. Aileyi daha geniş bir çerçevede anlayan, danışanların ihtiyaçlarına daha bütünlüklü cevap veren bir hizmetin de önünü açar.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...