Osmanlı Saray Düğünleri adıyla sekiz ciltten oluşan devasa bir çalışmaya imza atan Prof. Dr. Mehmet Arslan, yerli ve yabancı kaynakları tarayarak düğünleri bütün ritüelleri ve ayrıntılarıyla aktarıyor. Arslan'a göre 52 gün ve gece sürebilen ihtişamlı saray düğünleri hem halkla kucaklaşmaya hem de yabancı elçilere muhteşem görünmeye imkan veriyordu.
Ulaşilabilen tüm Surname'leri de tarayarak düğünleri bütün ritüelleriyle aktaran Prof. Dr. Mehmet Arslan'la Osmanlı düğünlerini konuştuk. Arslan, günlerce süren düğünlerin Saray ile halk arasındaki kaynaşma başta olmak üzere pek çok olumlu sosyal gelişmeye kaynaklık ettiğini belirtiyor.
Bu kitaplarda Osmanlı döneminde 16. yüzyıldan 19. yüzyıl sonuna kadar saray ve çevresinde muhtelif vesilelerle yapılan düğün ve şenliklerin anlatıldığı manzum ve mensur olarak yazılmış 20 eserin metinleriyle bunların tarihi, edebi, sosyolojik ve sanatsal açıdan değerlendirilmesi yer alıyor. Çalışmada ayrıca düğün ve şenliklerin kaside, tarih manzumesi gibi daha kısa şiirlerle anlatıldığı 115 şaire ait 224 manzume bulunuyor.
n Tüm bunları bir araya getirmek kaç yılınızı aldı? Konuyla ilgili nereleri dolaştınız?
Çalışmam, araya başka eserlerin de girmesinden dolayı aralıklarla 20 yıl kadar sürdü. Bu eserleri araştırırken Türkiye'deki hemen bütün yazma eser kütüphanelerini dolaştım diyebilirim.
Elbette. Kitapta yer alan 'Düğünlerin Mekanı' başlıklı bölümü hazırlarken bu düğünlerin yapıldığı At Meydanı ki şimdiki Sultan Ahmet Meydanıdır, Haliç, Kağıthane, Ok Meydanı, Boğaziçi, Haydarpaşa Çayırı, Ederne'de Saray Meydanı ve çevresi ve benzeri diğer yerleri dolaşarak fiziki mekanlar hakkında fikir edinmeye çalıştım.
Evet, ancak Sûrnâmelerin bildirdiğine göre özellikle sünnet düğünlerinde İstanbul›un her yeri bir şenlik alanına dönüşüyor, her tarafta irili ufaklı eğlenceler yapılıyordu. Sünnet düğünleri ağırlıklı olarak sarayla bağlantılı mekanlarda yapılmakla beraber padişah kızlarının düğünlerinde damadın sarayı da önemli bir mekan olma özelliği taşıyordu.
Bu düğünleri bize aktaran kaynaklarda bir hoşnutsuzluktan, bir tepkiden bahsedilmiyor.
Tabi bu da var, Fakat bunca yıl bu eserler üzerinde çalışan birisi olarak söyleyebilirim ki Osmanlı toplumu bugünden bakıldığında tam olarak değerlendirilebilecek bir topluluk değildir. Halkın padişaha ve yönetime bakışı daha farklıdır; padişah aynı zamanda dini ve devleti koruyan ve temsil eden bir halife olduğu için dini hassasiyeti olan tebaanın bu tür düğün ve eğlencelere çok fazla tepki vermesi de beklenemezdi. Osmanlı döneminde yapılan düğün ve şenliklerin sünnet, evlenme, doğum gibi görünen sebeplerinin yanında başka sebep ve fonksiyonları da vardı. Bu sebeplerden en önemlisi iç ve dış dünyaya karşı devletin ve onun sembolü olan padişahın üstünlüğünün ve ihtişamının sergilenmesiydi.
Yine bu düğün ve şenliklerde bir sosyal dayanışma ve kaynaşma da söz konusuydu. Osmanlı şenliklerinde toplumun her kesiminden insanlar bu eğlencelere katılıyordu. Halkın sarayla irtibatı bir kat daha artıyor ve bazı merakları da bu vesileyle gideriliyordu. Bazı toplumsal yasakların da bu şenliklerde kısa bir zaman için de olsa ortadan kalktığı gözleniyor ve bu durum halk arasında bir rahatlamayı da beraberinde getiriyordu. Bazan da bu şenlik ve düğünler bazı siyasi ve askeri başarısızlıkları unutturmak veya doğal afetlerin acılarını bir nebze olsun dindirmek için yapılıyordu. Bu şenlikler vasıtasıyla genel hava yumuşatılıyor, tekrar halka ve saray çevresine bir kendine güven havası geliyor, bir nevi yenilenme ve kendine gelme özelliği ortaya çıkıyordu.
Osmanlı tarihinin en uzun ve en görkemli düğün kutlaması 1582'de III. Murad'ın şehzadesi III. Mehmet için düzenlediği sünnet düğünüdür. Bu düğün geceli gündüzlü tam 52 gün devam etmiştir. Yerli ve yabancı bütün kaynaklar bu düğünün sadece Osmanlı'da değil dünya kurulduğundan beri bütün dünya üzerinde yapılan düğünlerin en muhteşemi olduğu konusunda hemfikirdirler. Hazırlıklar bir yıl önceden başlamış; Osmanlı'nın hakim olduğu bölgelerdeki beylerbeyileri, valiler, kaptan-ı deryalar, patrikler, diğer dinlerin büyükleri kısaca ne kadar devlet erkanı, din adamı, tarikat şeyhi varsa hepsi ayrıca dış ülke kralları, temsilcileri davet edilmiştir. Bu düğünde o kadar değerli hediyeler getirilmiştir ki davetli olan yerli ve yabancıların padişah ve şehzadelere verdikleri bu çok değerli hediyelerin bugün Topkapı sarayındaki malzemenin önemli bir kısmını teşkil ettiği belirtilmektedir.
