90'lı yıllara ikinci ağıt...

İlk filmi Sonbahar parmaklıklar ardında yitip giden bir gençliğin ve yarım kalan bir hayatın Karadeniz'den yükselen ağıdıydı. İkinci filmi 'Gelecek Uzun Sürer'de ise yine 90'li yıllarda, gençlikleri çatışmalar, faili meçhul cinayetler ve kayıplar arasında, ateşin ortasında kalan insanların, yarım kalan hikayelerinin bu defa doğudan yükselen ağıdı var. Özcan Alper'le 90'lı yıllara yaktığı bu ikinci ağıdı ve sinema macerasını konuştuk…

20 yaşındaydım. İstanbul Üniversitesi'nde fizik okuyordum. Ama aklımda hep edebiyat ve sinema vardı. Ben böyle edebiyat mı sinema mı diye gelgitler yaşarken, Mezopotamya Kültür Merkezi'nde sinema kursuna başladım. Orada işin ABC'sini öğrendim. 2007'den itibaren de Yeşim Ustaoğlu, Atıf Yılmaz gibi pek çok yönetmene asistanlık yaparak sinemaya başladım.

Ben Artvin Hopalıyım. Hopa'da sinema yoktu. Trabzon'da liseden kaçıp film izlediğimizi hatırlıyorum ama onlar Jackie Chan filmleriydi. İlk sinema izleme duygusunu İstanbul'da Ortaköy Kültür Merkezi'nde yaşadım. Yılmaz Güney'in Sürü filmini izlemiştim ve çok etkilenmiştim.

Sadece Sürü filminin değil bir bütün olarak Yılmaz Güney'in sinema yapmamıza çok büyük etkisi var. Ama Yılmaz Güney'i düşünsel anlamda rol model olarak alsak da, bugün onun yaptığının benzerini yapmak yerine, yeni bir şeyler denememiz, kendi özgünlüğümüzü bulmamız gerekir.

90'lı yıllar ülkemiz açısından çok belirleyici bir dönem. Türkiye solunun parantezinin 2000'deki 'Hayata Dönüş Operasyonu'yla kapandığını düşünüyorum. Kürt meselesi açısındansa bugün herkesin konuştuğu gibi bütün sorunlarımızın kaynağında o dönem yaşatılan şiddet var. İşte tam da bu yüzden sorunlarımızı çözmek ve sağlıklı bir gelecek kurmak için 90'lı yıllara daha dikkatli bakmak gerekir.

Çok zor bir konuydu ama hepimiz gibi bir şekilde benim de hayatıma değen bir meseleydi. Ben Karadenizliyim ama sinemaya Mezopotamya Kültür Merkezi'nde başladım. Orada savaşın etkilerini birebir yaşamış pek çok insanla tanışma imkanım oldu. Yapmak istediğim belki onlarla empati kurmaya çalışmaktı. Zaten bu ülkede yaşayan bir birey ve bir sanatçı çırağı olarak asıl o dönemi anlatmamak tuhaf olurdu. Ben asıl neden bunun yıllardır sinemaya, edebiyata ya da başka sanat eserlerine yansımadığına şaşırıyorum. Bu mesele çözülecekse belki sanatla çözülecek.

Genel temenniler, 'Keşke böyle barışa hizmet eden daha çok film yapılsa' şeklinde. Diğer taraftan filmi sert bulan bir kesim var. Hatta yanlı davrandığımı söylüyorlar. Öte yanda yumuşak bulanlar var. Ama ben sonuçta kendi gördüğüm şeyi anlatmak istedim.

Aslında ben bir ağıt hikayesi yapayım diye çıkmadım yola. Ama yaşanılanlar o kadar ağır ki, hikayelerimin içine ağıtlar gelip kendiliğinden yerleşiyor. Ölüme en çok ağıtlar yakışıyor çünkü.

90'lı yılları anlatan bir film daha düşünüyorum.

Onu hem kendimi hem de seyircileri çok sınırlamamak için söylemek istemiyorum.

Evet, bu bilinçli bir tercihti. Çünkü Türkiye'de her şeye çok önyargılı bakan bir kesim var. O anlatılanları ben söyleseydim, bunları empoze ettiğimi düşünebilirlerdi. Bir de bu insanlar medyada kendilerine hiç yer bulamadı. Ben bir sinema filminde 3 dakika da olsa onları en saf haliyle seyirciyle karşı karşıya getirmek istedim.

Bu anlatılanları az çok kitaplardan ya da anlatılardan biliyorduk. Ama doğrusunu söylemek gerekirse onlarla yüzyüze konuşmak insanı çok farklı etkiliyor. 30 yılın bütün acılarını onların yüzlerinde görüyorsunuz. 'Acaba bu acılar da bizim de payımız var mı, daha fazla bir şey yapabilir miydik?' diye düşünüyorsun.

Ben çok öyle bakmadım. Bu film Diyarbakır'da ve Hakkari'de geçiyor. Ve 90'lı yıllarda yakılan boşaltılan köyleri, faili meçhul cinayetleri, kayıpları, telef edilen hayvanları ve bütün bunların ortasında genç olmayı anlatıyor. Ben bazı yönetmenler gibi değilim ki işte onu da anlatayım bunu da anlatayım. O zaman duygu sömürüsü olurdu.

Kesinlikle. Mesela keşke oğulları o bölgede askerlik yapan anneler Sumru'nun yaptığı gibi kalkıp oralara gitseler. O coğrafyayı görseler, o ağıtları dinleseler. Her şey çok farklı olurdu belki…

Belki anadilim olan Hemşince'de yazı dilinin olmaması, sözlü kültürden besleniyor olmam sinemamı etkiliyor. O anlamda suskunluk da bir şekilde konuşmak gibi geliyor bana.

Bence filmin en temel organizmalarından biri bu. Bu coğrafyada genç olmak, geçmişin ağırlığının peşini bırakmaması, en özelinde de bir aşkın bile yaşanamaması, hayatın buna bile izin vermemesi. Bütün bu durumlar çok merkezi bir yerde filmimde.

Umut olmak zorunda diye düşünüyorum. Yoksa hepimiz için bu coğrafya yaşanmaz bir yere dönüşür. Son yıllarda atılan adımlar herkesi umutlandırmıştı. Bazı şeylerin tabu olmaktan çıkıp konuşulmaya başlanması tabii ki olumluydu. Ama şimdi sanki mesele yine sadece bir güvenlik meselesi gibi algılanmaya başlandı. Böyle bakıldığı sürece bu sorun çözülmez. 30 yıl süren bir çatışmanın ortasında kalan köylüleri düşünün. İnsanlar tabii ki her iki tarafından şiddete son vermesini istiyor.

Özcan Alper, filmlerinde popüler isimlerle de çalışabiyeceğini söylüyor. Yazarken oluşturduğu tipolojileri aradığını söyleyen yönetmen, 'Onu ararken ünlü ya da ünsüz diye bakmıyorum ama genellikle ünsüzler denk geliyor" diye konuşuyor.

Tam tersi bu hayatta herkesin bir duruşu olması gerektiğine inanıyorum. Ama ben asla sinema yaparken kendi politik görüşlerimi yaptığım esere angaje etmiyorum. Bilakis anlattığım hikayede, ideolojinin kendisini de arka plana atarak tamamen insanı merkeze alıyorum. Sanatı kesinlikle bir politik bir meselenin aracı olarak görmüyorum.

Önemli tabii ki. Yaptığı işlerin beğenilmesi her insanı mutlu eder. Ama daha da önemlisi bazen para ödülü alıyorsunuz. Ve bu da diğer filmlerinize katkı sağlıyor.

Yok, şimdilik çekmeyi düşünmüyorum. Türkiye'deki televizyoncuların gerçekten kamu yararını gözeten bir yayıncılık yaptıklarını düşünmüyorum. Eğer öyle olsaydı, film olamayacak ama çok güzel uzun dizi olabilecek, sevdiğim bir hikayeyi dizi olarak çekebilirdim.

Neşeli mi bilmiyorum ama inşallah bir gün böyle bir kara mizah çekebilirim. Bunu çok isterim.