AK Parti'nin başarısı “Karizma”sından

Seçim geçti geçeli Ak Parti'nin %50'ye yakın oy alma sebebini tartışıyoruz. 3. Dönem yıpranması beklenirken oylarını arttırarak iktidara gelen bir parti hem bizim hem de dünya siyasetinde pek alışılmış bir durum değil. Bu duruma farklı bir bakış açısı da Yasin Aktay imzasıyla yayınlanan Karizma Zamanları kitabında var. Aktay karizma ve liderlik olgularını sorgularken, “lider” veya “karizma” faktörünün bütün çatışma eksenlerini kaydırabildiğini ifade ediyor. Aktay'a göre insanlar sınıfsal, dinsel veya etnik konumlarına bakmaksızın bir liderin etrafında toplanabiliyor, siyasi tutumlarını yeniden şekillendirebiliyor. Türk siyasi hayatı, o yüzden Türkiye'de yaşanan sağ-sol, çevre-merkez, etnik, sınıfsal ve dinsel kimlikler kadar lider figürlerinin belirleyici olduğu bir başka bir çizgiyi de öne çıkarıyor.

Yasin Aktay başarılı siyasi hareketlerin liderlerin isimleriyle özdeşleşmiş olduğuna dikkat çekiyor. Bu isimlerin liderlik vasıflarının temsil ettikleri partilerin önüne çıktığını söyleyen Aktay, “Kendi sınıfsal, etnik veya dinsel çıkarlarına bakmaksızın hatırı sayılır bir kitlenin Menderesçi, Ecevitçi, Özalcı, veya Tayyipçi kimliklerini benimsediğini görebiliyoruz. Doğrusu bu lider figürlerin hiç biri boşlukta oluşmuş değil. Her birinin arka planında onların liderlik performanslarını zorlayan toplumsal talepler veya ortamlar vardır. Ama bu bağlamlara denk düşen bir lider tipinin ortaya çıkması her zaman mümkün olmayabiliyor. Bunu belli dönemlerde belli lider boşluklarının aşırı derecede hissedilmesinden anlayabiliyoruz.” diyor.

Aktay, karizmanın kriz zamanlarında ortaya çıktığını, Recep Tayyip Erdoğan'ın karizmasının da 28 Şubat krizinin oluşturduğu ortamda öne çıktığını ifade ediyor. Ancak Aktay karizmanın sadece Erdoğan'ın şahsında değil tüm harekette olduğunu da şu sözlerle anlatıyor: “AK Parti'nin başarısının büyük ölçüde liderinin karizmasına dayandığı aşikâr, ama aslında karizma sadece bir lidere mahsus bir özellik değildir Dönemsel olarak ülkenin içinden geçmekte olduğu ağır kriz koşullarının ürettiği bir akıl ve duygusal yoğunlaşma Erdoğan ve ekibiyle birlikte AK Parti projesinde bulduğu çekim alanı söz konusu karizmanın toplamını ifade etmiştir. Dolayısıyla karizma sadece Erdoğan'ın şahsıyla başlayıp biten bir formül değil, Erdoğan'ın lider olarak temayüz ettiği bir hareketin toplam enerjisidir.”

Karizmanın zamanla rutinleşmesi söz konusu fakat Yasin Aktay, Erdoğan'ın karizmasını her geçen gün daha da katlayan başarılar sergilemeyi başardığını söylüyor. e-muhtıraya karşı sergilediği dik duruş, Ergenekon Davası yoluyla faili meçhullerin ve darbe teşebbüslerinin üzerin gidilmesi, İsrail başbakanına “one minute” resti çekmesi, Mavi Marmara gemisine düzenlenen saldırılarda ve İsrail'in Gazze'deki zulmünü sürekli gündeme getirerek sergilediği profil karizmasını pekiştirdi. 2010 yılının Ağustos YAŞ toplantısında askerlerle girdiği anlaşmazlıkla bütün komuta kademesini belirleme konusunda sergilediği ısrarlı tutumun bu profile çok önemli bir katkısı oldu. En son 12 Eylül Referandumunda sergilediği nihai başarı Erdoğan'ın kişisel karizmasını, tesadüfi olmayan tartışmasız bir otorite olarak işledi. Kısacası Erdoğan, karizmatik özelliğini korumaya ve yeniden üretmeye devam ediyor.

Yasin Aktay, Kılıçdaroğlu lider koltuğuna oturduğunda etrafında oluşan bayram havasının, CHP'lilerin iktidarla ilgili şimdiye kadarki asıl büyük ihtiyaçlarının güçlü, karizmatik, popüler bir liderlik olduğu yönündeki kanaatlerinin ne kadar güçlü olduğunu açığa çıkardığını anlatıyor. “Belli ki CHP'liler kendilerini iktidardan mahrum bırakan başka hiçbir etken olmadığını düşünmüşler. Kılıçdaroğlu'nun ismi etrafında oluşturulan hızlı uzlaşma ve toplanmaya, CHP'nin kendi özeleştirisini yine aynı hızda kotarıvermesi eşlik etti. Bu yolla CHP'nin gönlünde aslında bir tür Recep Tayyip Erdoğan karizması yattığı çok net anlaşılıyor. Kılıçdaroğlu'nun liderliğinin Baykal'ın yapamadığını yapacağını beklemek mümkün görünmüyor. Karizmayı inşa eden en önemli unsurlardan biri ciddi ezber bozucu, yaratıcı ve şahsiyet yapısına da yakışan hareketlerdir. Kurultay esnasında kendisine son anda poşet içinden çıkarılan bir Ecevit kasketiyle veya Gandi yakıştırmasına karşı uyanık bir “yan canibine koy” mahcubiyetiyle sergilenen kabul ile yapılacak bir karizmada hiç bir yaratıcılık olmadığını anlaması lazımdır.”

Yasin Aktay liderlerin karizmalarını bizim için değerlendirip bir karnelerini çıkardı.