Akif’i milletvekili yaptırmadılar

Milli Şairimiz Mehmet Akif Ersoy'un hakkında yazılan pek çok eserde 1. meclis sonrası siyasetten elini eteğini çektiği söyleniyordu ama Derin Tarih dergisinin ortaya çıkardığı belgelere göre Mehmet Akif adaylığını koyuyor ancak seçtirilmiyor. Seçtirilmiyor diyoruz çünkü Tahsin Yıldırım'ın Aralık sayısında yazdığı makaleye göre Akif, fikirleri nedeniyle kurulacak meclisle ters düşüyordu. Yakın dostu Şefik Kolaylı'nın anılarında anlattığına göre polislerin adım adım takip ettiği Akif'in ne geçimini sağlayacak ne maaşı ne de başka bir geliri vardı. Yıldırım, "Kendini feda etme pahasına 1923'te yapılan seçimlerde de “aday ve taraf” olmuş, siyaseti ve toplumu dizayn etmek isteyenlere bir cevap verebilmek için -belki de seçilemeyeceğini bile bile- muhalif adaylar arasında yarışa girmişti" diyor yazısında.

Akif'in ilk meclisin zabıt katiplerinden, Mahir İz'e ikazını 2. Meclis'e giden süreçteki havayı göstermesi bakımından önemli bulan Yıldırım, Mahir İz'in görüşlerine de yer veriyor. İz dönemin baskıcı yapısını şöyle anlatıyor: “Hayatımda ilk taşıdığım tabut da mübârek şehit merhum Ali Şükrü Bey'inki idi. Umulmayan büyük bir kalabalıkla cenaze teşyi' edildi. O akşam eve döndüğüm zaman büyük bir teessür içinde aşağıdaki mersiyeyi yazdım: 'Şehîd-i Millet Ali Şükrü Bey'in Rûh-i Mübecceline…' Sabahleyin erkenden Tâceddin Dergâhı'na gidip mersiyemi Mehmed Akif Bey'e gösterdim. Merhum fazîletkâr üstadım Akif Bey şiiri sessizce okudu ve durdu, düşündü. Ben Tanyeri [Tan] gazetesinde neşrini istemiştim; Akif Bey, 'Şimdilik dursun' dedi. Emrine ittibâ ettim”

Akif, her türlü baskıya, parasızlığa rağmen seçimlere giriyor girmesine ama Yıldırım, kendisinin bile bir beklentisi olmadığını söylüyor. Dönemin gazetecilerinden İ. Habib Sevük seçim sonuçlarını şöyle değerlendiriyor: "Seçimde büyük oranda Mustafa Kemal tarafından belirlenen isimler seçtirilmişti. Neticede 29 Haziran 1923 tarihinde oluşan Mecliste artık Lozan karşıtı kimse olmayacaktı. Bu durum “Mustafa Kemal'in daha rahat hareket etmesini doğal olarak sağlayacaktı.” Seçimin ardından Akif, Tevhid-i Efkâr'a göre 8, Vatan ve Vakit'e göre ise 1 oy almıştı. Yıldırım, oy sonucuna ait resmi belge olmadığı için sonucun bilinmediğini kaydediyor.

Hıfzı Veldet Velidedeoğlu bu seçimleri ve milletvekili aday listelerinin oluşumunu şöyle değerlendiriyor: “Gerçi iki dereceli seçim yasasındaki yönteme göre bütün illerde seçim yapılıyordu ama bu sadece işin formalite yönüydü. Halk Partisi tarafından gösterilen aday mutlaka seçiliyordu. O halde 'bu adaylar halkın seçimine sunuluyordu' demektense 'halkın onayına sunuluyordu' tabirini kullanmak belki daha yerinde olur. Gerçi 2. Meclis'te Bursa'dan Nurettin Paşa, Gümüşhane'den Zeki Bey bağımsız olarak seçilmişlerse de bunlar tek tük olaylardı. Başka yerlerde bağımsız adaylar seçimi kazanamamışlardı”