Ameller niyetlere göre... Kitaplar da...

Kitaplar vardır ilaç gibi. O an o saatte alınması gereken. Alırsınız. Şifa niyetinedir. Derdinize derman, hükmünü tamamlamış olarak kitaplığınızdaki yerine yerleşir. Başka bir zaman yine şifa olmak üzere orada sırasını bekleyecektir. Kitaplar vardır ekmek ve su gibi. Yokluğunda anlarsınız. Onlar olmayınca hiçbirşeyin kıymeti yoktur. Hayat önce su ve ekmektir. Su ve ekmekten sonradır yemeklerin çeşidi, içeceklerin lezzeti. Onlar en çok yokluklarında özlenenlerdir. Kitaplar vardır. Güneşli gökyüzü gibi. Sizi sizden kurtaran. Herkesin herkese yeteceği, her şeyin en cömertçe paylaşılması gerektiğini ihsas ettiren. Geçtiğimiz ay benim gökyüzüm "Dokuz Yüz Katlı İnsan" dı.

İdrak, genellikle ilk karşılaşmanın o kendiliğinden çatışmasında yakalar yakalayacağını. Ben de arkadaşımın masasında üst üste yığılmış kitapların arasından rast gele çektim Dokuz Yüz Katlı İnsan'ı. Müellifini isim olarak biliyordum esasında. Son birkaç yıldır haftalık dergilerde beni çok etkilemiş olan söyleşilerinden hatırlıyordum.

Önsöz'ü okurken daha ilk cümleden samimiyetin ve arayışın sesini hissettim. Evet hissettim. "Senelerin psikiyatristi olmama rağmen sık sık depresyonlara girip çıktım" diyordu müellifi. "Tasavvuf bana acılarıma dışardan bakmayı öğretti... Çok daraldığım zamanlar inzivaya çekildim. Tabiatla yakınlık kurarak, içimdeki ümit ve çoşku dolu, muzip çocuğu aradım."

Merter, sadece tabiatta değil meslektaşlarının her birinin yönteminde de huzuru arıyor ve buluyor. Arayanlar bulmaz, bulanlar yalnız arayanlardır hükmü bir kez daha geçerliliğini ilan etmiş oluyor. "Karl Rogers, bana hoşgörü ve karşılıksız sevgi ile insanları dinlemeyi öğretti... Gençtan'ın terapisi hayatıma yeni bir anlam kazandırdı ve pskiyatrist olma kararını vermeme vesile oldu. Roberto Assagioli bilinçdışımın topografisini anlamamı sağladı. Irving Yalom'dan, şeffaf ve dürüst olmadan insan olunamayacağını öğrendim. Jung bilinçdışında var olan, atalarıma ait izlere ve içimdeki "Ben"e işaret etti. Tasavvufla modern psikoloji arasında köprü kurmama vesile oldu."

Siz karşılaştığınız kitapları, nasıl bir kabulleniş süreci yaşarsınız? Benim usulüm hiç değişmez. Rast gele bir sayfa açarım. Tefeül ederim anlayacağınız. Yine öyle yaptım. Cumhuriyet mitinglerinin gündemi işgal ettiği Mayıs ayı boyunca Dokuz Yüz Katlı İnsan'da tefeül ile açtığım sayfada çıkan şu satırlar çatışmayı anlamlandıracağım yol haritası olarak önüme serildi:

Bodrum Turgut Reis'te güneşin muazzam bir şekilde batışını ney ile müşterilerine ikram etmeye çalışan otel yöneticisine çağdaş giyimli yaşlı bir hanımın isyanını aktaran satırlar. Çağdaş giyimli yaşlı hanım, "kapatın şu müziği" diyor "bana ölümü hatırlatıyor."

Yaşadığımız çatışma, tam da buradan temelleniyor işte. Giyimi kuşamı ne olursa olsun esas kırılma ölümü hatırlamak istemeyenler ile ölümlü olduğunu hiç unutmak istemeyenlerin arasında geçiyor. Ölümü unutmak isteyenlerin işi daha kolay. Seküler kültür bunu fazlasıyla vaad ediyor ve vaadini tutuyor. Oysa ölümlü olduğunu hiç unutmak istemeyenler için dünya ülkelerinden farklı olarak Türkiye'de bir de laikçi-dinci çatışması var. Yani dindarlar için ruhunu besleyecek kaynaklar giderek azalıyor. İşte bu noktada çoğumuzun hayatına depresyon teşhisiyle girmiş durumu Merter, metafizik gerilim olarak kavramlaştırıyor: "Metafiziği yaşayamama gerilimi, insanın içinde bulunduğu dar var oluş alanından sıkılması ve bir "üst kata" çıkamamasının geriliminden kaynaklanmaktadır."

Dokuz Yüz Katlı İnsan tekrar tekrar okunacak ve her defasında kendini yeniden açacak bir kitap. Siz bu sınırlı satırlarımı tadımlık olarak kabul edin lütfen.

Hazreti Amine kitabı tam bir hediye gibi ulaştı bana. Zor bir günün en yoğun saatinde. O kitap gelmeseydi yorgunluğumu dinleyeceğim yorgunluğumu dinlerken biraz daha yorulacağım saatlere tabi olacaktım.. Kapı çaldı. Kargo geldi. Bir kitap. Başka bir kitabın kapağı açılmadan kalırdı muhakkak o saatlerde. Ama Hazreti Amine yazıyordu kapağında ve kitap tam 197 sayfadan oluşuyordu. Oysa ben Hz. Amine'ye dair bir kompozisyon yazmaya kalksam en fazla üç sayfa yazabilirdim herhalde. Merak bir kitabı okutan en önemli motivasyon. Kitabın kapağı eski Beyaz Saray kitaplarına benziyor. Belki bu haliyle bir kitapçı vitrininde asla algılamazdım. Ama diyorum ya o yorgunluk saatlerime bir ihsan bahsi olarak indi kitap.

Hemen müellifinin hayatını okumaya başladım. 1913 doğumlu olan Aişe Abdurahman Mısırlı ve yirminci yüzyılın kadın müfessirleri arasında yer alıyor. Aişe Abdurrahman aynı zamanda romanlar yazmış bir kalem. Hz Amine'yi okurken Türkçeye çevrilmiş bir romanının olup olmadığını da merak ediyorum. Tarihi, tasvirler üzerinden anlatmayı önemsediğini söylüyor Aişe Abdurahman. Kitabın başında denemiş olduğu kavramsallaştırmada Kur'an'da peygamberlerin hayatında özellikle annelerinin olduğuna yaptığı vurgu tartışılmaya değer veriler sunuyor. Aişe Abdurrahman'ın kaleminden o kadar yakın oluyor ki Hz. Abdullah ve Hz. Amine. Tuhaf bir duygu ile sanki ilk defa duyuyormuşcasına sanki olanlar dün olmuşçasına ağlarken buluyorum kendimi. Ağlarken. Hz. Abdullah vefat ettiğinde 18 yaşındaymış. Hiç bu yaşta düşünmediğimi fark ediyorum.

Metafizik gerginliklerden kurtulmak için tam zamanına geliyor Hz. Amine.

Kitaplar da çoğu zaman isimleri üzerinden kader kazanıyor. Yalsızuçanlar'ın son öykü kitabı Garip'in zuhuratı da ismiyle uyumlu oldu velhasıl.

Kitap ekine göndereceğim yazı bittiği halde bekletiyorum. Hale Kaplan olanca mükrimliği ile bendenize vakit tanıyor. Durmadan yazıyı göndermeyi erteliyorum. Neden ertelediğimi bilmeden. Son gün son saatler. Yine kapı çalıyor. Garip geliyor. Her kitabın bir kaderi var. Esasında nice zamandır "Şey"i yazmak istiyordum. Bir türlü kıvam tutturup yazamamıştım. Şey çok sık kullandığımız bir kelime. Ama artık bendeniz her şey dediğimde sanki beni mi andın diye Ömer Hayyam çıkıp gelecek zannediyorum. "Şey" anlatısında Ömer Hayyam içime işlemiş adeta.

Sadık Yalsızuçanlar, Gezgin'den bu yana kendine has bir dil tutturdu. Kendisi buna anlatı diyor. Anlatı esasında küresel dünyanın "sınırsızlığına tekabül eden edebiyat coğrafyasının karşılığı. Dünyada sınırlar yok olurken, edebiyatta da bazı kalemlerin elinde, sınırlar önemini yitiriyor. Bu durumda, metin ya da anlatı diyor yazarlar eserlerine. Böylece hem yazar kendini özgür kılmış oluyor hem de okuyucu.

"Şey"de beni en çok etkileyen durumlardan biri de matematiğin edebiyatın içine metafizik bir gerginlik ögesi olarak muazzam bir şekilde rapt edilmiş olmasıydı. Ama diyorum ya kitapların da kaderi var. Her sevilen kaleme gelmiyor. Kader bu satırlar üzerinden Garip'in yüzüne gülecekmiş meğer.

"Garip"i ayak üstü okumaya başlıyorum. Bu benim bir kitabı tatma yöntemim. Eğer ayaküstü bile okuyabiliyorsam kitap beni kendine alacaktır. Okumak için ille de bir tören hazırlamaya kalkıyorsam, kitap ile buluşmak için randevular alıp/veriyorsam; sessizlik, taze demli bir çay halının üzerinden eyleşen güneş lekeleri filan. O kitap asla okunamayacaktır. Bir müddet gezdirilecektir. Çantada taşınacaktır. Eşe dosta gösterilecektir. Ama okunamayacaktır. Okunamamasının kitabın kalitesiyle bir alakası var sanmayın. Bu tamamen kitabın hali ile okuyanın halinini uyuşma/uyuşamamasıyla alakalıdır.

Hal'in tanımını işte tam da burada Dokuz Yüz Katlı İnsan'dan öğrendiğim şekilde vermek isterim. Mustafa Merter, geçici şuur değişikliğinin hal olduğunu söylüyor. Şuur değişikliğinin sabitlenmesini ise makam olarak tarif ediyor. Yılladır okuduğum tasavvuf kitaplarındaki hal ve makam bilgileri bu tarif ile muazzam bir şekilde güncellenmiş oldu. Bizim temel meselemiz öğrendiklerimizi, sahip olduklarımızı güncelleyememiz çünkü. Ne diyordum... (Daldan dala konuyorum gibi gelmesin size. Ben bu yazıyı sohbet niyetine yazıyorum çünkü.) Kitabın hali ile okuyucunun hali diyordum. Daha önce size kitap okumanın da sofra kurma adabına benzer bir usulü olduğunu yazmıştım. O bahsi hatırlayın lütfen. Ve o bahisle birlikte bu yazının başında Dokuz Yüz Katlı İnsan'ın Mayıs ayı boyunca gökyüzüm olduğundan bahsedişimi. Dokuz Yüz Katlı İnsan Mayıs ayı boyunca kıvrım kıvrım yollar açtı. O açılış ile onca kargaşanın içinde güzel kitaplar ile buluşabildim. Garip ile buluşabilmemi bile Dokuz Yüz Katlı İnsan'a borçluyum çünkü. Garip'teki öyküler iç yolculuk öyküleri. Yazar iç yolculuğu ayna ve sır metaforu eşliğinde anlatıyor. Özelikle ilk iki öykü eşini nerede yitirdiğini bilmeyen -hem yanındadır hem en uzağında- bir erkeğin dağınık, dışardan bakınca kıpırtısız ama kelimeler üzerinden kaynayan ruh halini anlatıyor.

Hele kitaba adını vermiş olan Garip öyküsü... Öyküyü ezberleyeceksiniz demiş olayım da gerisini siz kendiniz getirin en iyisi.

Kitabın son öyküsü "Cennet'in Sonu" ise, İslami kesimdeki çok eşliliği; aşkın aldatıcılığını, daha doğrusu kadının kendini "aşk"a teslim edip ikinci eş olmaya bile razı olurken; esasında erkeğin hiçbir zaman ne "aşk" ne de sadakattan yana olamayışını anlatıyor.

Yakaza'dan bu yana takip ettiğim Sadık Yalsızuçanlar'ın sanki Garip ile yeni bir yolculuğa çıktığını, iç yolculuk ile dış dünyanın kaosunun bir terkibe ulaştırdığını hissediyorum. Görüyorum mu demeliydim? Pencerenizden gökyüzü ve meltem rüzgarı eksik olmasın. İyi okumalar.

Hazreti Amine

Aişe Abdurrahman

Erguvan Yayınları

197 sayfa

Dokuz Yüz Katlı İnsan

Dr. Mustafa Merter

Kaknüs Yayınları

450 sayfa