Antika Çarşısı'nda bir Kilit Adam

Her şeyin kilide, bir kilide dönüştüğü günlerde;

Herkesin bana bir eşya gibi baktığı günlerde;

Kilitle beni, ey eşya bakışlı sevgilim!

Usta Şair Hilmi Yavuz'un mısralarıyla başladığımız bu yazı, yıllara meydan okuyan eşyaların arasında kaybolduğumuz, her adımda geçmiş zamanı soluduğumuz üç katlı bir pasajda geçiyor. Eşya ve obje çeşitliliğindeki zenginliğini ziyaretçi sayısında göremediğimiz bu yer, Üsküdar'daki Antikacılar Çarşısı. Üsküdar Meydanı'na çok yakın olmasına rağmen belki de İstanbul'daki antikacı çarşıları arasında en az bilineni. Öyle ya, İstanbul'da antikacı denildiğinde akla ilk gelen yerler Fatih'teki Horhor ya da Beyoğlu'ndaki Çukurcuma'dır. Oysa Osmanlı döneminde Bitpazarı ismiyle nam salan Üsküdar Antikacılar Çarşısı'nın geçmişi bir asırdan fazlaya dayanıyor.

Antikacılar Çarşısı, uzun yıllar sanat dünyasının, sosyetenin uğrak yeri olmuş. Sezen Aksu'dan Ajda Pekkan'a; Erol Evgin'den Müjde Ar'a kadar birçok sanatçı pasajı ziyaret eden ve antika eşyalar alan müdavimler arasındaymış... Çarşıya bugün en çok siyasilerin çocukları rağbet gösteriyor. İlk başlarda Üsküdar'ın farklı yerlerinde kurulan çarşı, 1984'ten beri Büyükhamam Sokak'taki Kıroğlu Hanı'nda faaliyet gösteriyor. Aslında antikacıların varlığı, hanın iç kısmıyla sınırlı değil. Üsküdar Meydanı'ndan Büyükhamam Sokak'a doğru yürürken yol üzerinde çeşitli eski eşyaların satıldığı birçok dükkân görmek mümkün.

Tarihin anahtarları arasında ilerlediğimiz çarşıda daha pek çok şey dikkatimizi çekiyor. Fakat bu dükkânların arasında öyle bir tanesi var ki içerisi çeşit çeşit anahtar ve kilitle dolu… Dükkân küçücük; fakat çok büyüleyici ve biz yaklaştıkça dükkânın içindeki kilitler netleşiyor. İçerisi adeta bir kilit cümbüşü! Ortaçağ ve sonrasını yansıtan Osmanlı döneminden kalma değerli antika kilitlerin yanı sıra Avrupa'dan getirilmiş kilitler ile anahtarlar çarpıyor gözümüze. Anadolu'dan, İngiltere'den, Romanya'dan ve daha birçok yerden kilit geliyormuş bu dükkâna.

Tüm bunları, dükkânın sahibi Rıdvan Taşçıoğlu'ndan öğreniyoruz. Eski kilitlerin tutkunu Rıdvan Bey'in namı, 'Kilit Adam' diye yürüdüğünden olsa gerek, antika ve eski kilitler için ona müracaat ediliyor. Özellikle Anadolu'nun birçok yerinden kendisine tarihi değeri olan kilitler geliyor. Bazıları kilitleri dükkânına getirirken, bazıları da Rıdvan Bey'i arayarak, sahip oldukları o özel kilidi görmesi için Rıdvan Bey'i mekânlarına davet ediyor. Maddi durumu çok da iyi olmayan Rıdvan Bey, hiçbir hesap yapmadan kilidin olduğu şehre doğru yola koyuluyor. Sonuçta eli boş dönmek de var; fakat Rıdvan Bey, 'buna değer' diyor ve ekliyor: 'Antika veya eski kilitler elbette geldiği gibi hemen dükkânımdaki yerini alamıyor. Kilitlerin önce yılların yorgunluğunu atması gerekiyor.' Onarım işini antika eşya tamirinde uzman tamirciler yapıyor. Bazılarını da Rıdvan Bey bizzat tamir ediyor. Sonra da her birini farklı bir eda ile duvardaki yerlerine yerleştiriyor. Ve karşılarına geçip temaşaya koyuluyor.

Rıdvan Bey, 1942 doğumlu, yani 71 yaşında. Asıl mesleği nakliyecilik. 35 yaşına kadar bu işi yapmış. 40 yıldır da eski kilitleri topluyor. Hâlihazırda elinde 300'ün üzerinde kendi deyimiyle, 'nazlı kuzu'su var: Han kilitleri, eyvan kilitleri, çeyiz sandığı kilitleri, ahşap kilitler, döküm, şifreli ve daha bir sürü çeşit…

Her biri onun için birer elmas değerinde. Nakliyecilik yaptığı süre zarfında Anadolu'nun pek çok yerini görmüş. Kilitlere olan sevdası da böyle başlamış. Her yörede gördüğü farklı kilitleri İstanbul'daki evine taşımış. Rıdvan Bey'in bu tutkusuna eşi de ses çıkartmamış, hatta ona destek olmuş. Gelinlik günlerinden kalma çeyiz sandığını Rıdvan Bey'in nadide parçalarına açmış. Rıdvan Bey de çeyizini ve gelinliğini saklayan bir gelin edasıyla o sandıkta saklamış kilitlerini. Onlara gözü gibi bakmış adeta. Bir dükkân açınca da duvarlarını bu nadide parçalarla donatmış.

'Hep verdim, hiç alamadım' dediği kilitlerinin her birini çocuğu gibi gören Rıdvan Bey, talep olduğu halde onlardan vazgeçemediğini ifade ediyor. Çok ısrar eden olduğu zaman da bazılarını elden çıkarttığını söylüyor ve ekliyor: 'Çok şükür elden çıkardıklarımın sayısı fazla değil; ama halen onları özlüyorum.'

Rıdvan Bey'in ağzından ilginç bir kilit hikayesi: 'Kraliçe Marie Antoinette'nin kocası olan Fransız Kralı 16. Louis, aynı zamanda usta bir çilingirdi. Kral, mekanik düzenekler üzerinde çalışmaktan, metali işlemekten ve en çok da kilit yapmaktan hoşlanıyordu. Özellikle demirden yaptığı kasasıyla pek övünürdü. Duvara gizlediği bu dolaba özel belgelerini gizlemişti. Ama ne yazık ki devrimcileri hiç hesaba katmamıştı. Fransız Devrimi'nin ardından saraydaki gizli bölme hemen açığa çıktı ve içindeki belgeler devrimcilerin kralı suçlamasına yardımcı olan en önemli belgeler oldu. 'Zavallı Louis' denildi onun ardından, 'Kötü bir kral, fakat iyi bir çilingirdi.'

Rahmi Koç'un çarşının müdavimlerinden biri olduğunu söyleyen Rıdvan Taşçıoğlu, 'Rahmi Bey, dükkânıma geldi. Dikkatlice anahtarları, kilitleri inceledi. Çok beğendiğini ifade etti. Balat'ta bir müze açacaklarını belirterek bu müzede benim adıma bir bölüm oluşturmayı ve bu parçaları da orada sergilemeyi teklif etti. Hiç tereddütsüz 'hayır' dedim.' Bu cazip teklifi reddetme gerekçesi ise evladı gibi gördüğü bu 'nazlı kuzulara' tutkuyla bağlı olması… Yaşlandığını düşünen Rıdvan Bey, kilitlerini kendisinden sonra emanet edebileceği bir gönüllü arıyor. 'Hem yavrularımın kıymetini bilecek hem de bunca yıl verdiğim emeğin farkında olacak birisi gelirse, değerlendirebilirim' diyor. Kilit ve anahtarın tarihi gelişimindeki en büyük rolü soyguncuların oynadığına dikkat çeken Taşçıoğlu'nun 200 yıllık Osmanlı kilitleri ve Avrupa'dan topladığı asma kilitlerden oluşan koleksiyonu görülmeye değer.