Başkent İstanbul olsa?

Olmaz. Çünkü Anayasa'nın “değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez” 3. maddesine aykırı. Bu “değiştirilemez” maddeler, devlet düzeninin vazgeçilmez unsurları. Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin başkenti Ankara. Anayasamız bu durumun değiştirilmesi bir kenara, değiştirilmesinin teklif edilmesini dahi, devletin sona ermesi ile eş tutmuş.

Dünya üzerinde örneği çok az görülen bir durum. Ülkenin en büyük kentini, her bakımdan cazibe merkezini ve doğal başkentini bir kenara bırakıp, tarihinde o coğrafyada hiç başkentlik yapmamış bir şehri merkez yapmak çok az rastlanan bir durum. İstanbul, Ankara'nın nüfusunu en az beşe katlayacak büyüklüğünün yanında, bir dünya şehri. En az iki düzineye yakın bağımsız devletin de çekim merkezi. Haklı bir üstünlüğü var. Bu üstünlüğü haritadan anlamayan biri bile ilk haritaya baktığında fark edebilir. Tartışılmaz, rakip kabul etmez bir üstünlük bu. O zaman sorumuzun sağlam bir mantığı var. İddialı ve bu iddiasını uzun bir tarih boyunca kanıtlamış bir şehir, o ülkeyi dünya ölçeğinde daha da yukarıya taşıyacak temsil kabiliyetine sahip bir şehir yerine, neden mütevazî bir bozkır şehri merkeze alınır?

Belki soruyu şu şekilde sormak daha doğru. Fiilen Türkiye'nin ekonomik, sosyal-kültürel ve hatta siyasî başkenti İstanbul iken, neden resmî durum, yani Ankara şişirme bir gururla ön plana çıkartılır? Resmî durum bu fiili durumu daha ne kadar kaldırabilir?

Anayasa ne derse desin, Türkiye'nin fiili başkenti İstanbul. Ankara'nın iddiası sadece Anayasa'nın 3. maddesindeki “değiştirilemez” ibareden ibaret. İbare ne kadar iddialı olursa olsun, kağıt üzerinde kalmaya mahkûm.

Bu durumu şehirler arası rekabetin, bir aidiyet hissinin çok ötesinde düşünmek lâzım. Şehirler semboller. Bu sembollerde uzun tarihler, taşa, mimariye, sokaklara, caddelere kazınmış kimlikler, kültürler ve kişilikler var. Daha ötesi şehirler farklı gelecekleri bağırlarında saklıyorlar.

İstanbul bir imparatorluk başkenti. Ankara ise bir ulus-devletin. Tarih, demokratik bir imparatorluk ufkunu önümüze seriyor. İstanbul Türkiye'nin değil Orta Doğu'nun payitahtı. İstanbul'un eski Osmanlı coğrafyasını peşine takıp sürüklemesi, bu coğrafyaya biçim vermesi mümkün. Ankara, Türkiye Cumhuriyeti sınırlarında bile hükmünü yürütemiyor.

Kürt sorununun çözümü için Ankara'da hiç şans yok. İstanbul ise bu devasa sorunu, kimseye sormadan, kimseyi zorlamadan en doğal haliyle çözüyor. Kürt sorununu, Ankara ile Diyarbakır arasında sıkışan dar alandan kurtaran İstanbul'un cazibesi. Irak üzerinden bölge yeni bir döneme hazırlanırken Erbil ve Süleymaniye'nin gözü ne Diyarbakır'da ne Ankara'da. İstanbul uzun mesafeler ötesine uzanan çekim gücü ile bu bölgeyi birbirine entegre ediyor.

İstanbul, en başta ulaşım kolaylığı olmak üzere fizikî avantajlarının çok ötesinde bir güce sahip. Şehrin kimliği ve kişiliği devreye giriyor. Yakın coğrafyada, bu şehrin caddelerine yansıdığı kadar farklı kültürleri, farklı kimlikleri barış içinde bir arada yaşatma yeteneği hiçbir yerde yok. İstanbul şehir. Şehir özgürleştirir. İstanbul bütün sorunları özgürleştirerek çözüyor. Ankara yasaklayarak. Özgürlüğün geçer akçe olduğu dünyayı demokrasi ve hukukla ikmal etmek için kimlik ve kişilik gerekiyor.

İstanbul iyi ki Türkiye'nin başkenti değil. Belki bu sayede, bir ulus devletin ötesine uzanıyor, bir imparatorluk merkezine dönüşüyor. Zarafetiyle örttüğü dayanılmaz cazibesi ve gücüyle Türkiye için bir fırsata dönüşüyor. Bütün sorunların çözüme kavuşacağı, ileri, çok ileri fırsatlar ve imkânlar sunuyor.