Binaları müzeye dönüştüren ressam

04:00, 21/09/2026, Pazartesi

Yeni Şafak

Yeni Şafak Haberlerini Daha Sık Gör: Tıkla ve Google'da Favorilere Ekle!

Bedri Rahmi Eyüpoğlu’nun kamusal mirası

Bazen bir apartmanın ön yüzünde bazen bir hastane koridorunda bazen bir otel duvarında bazense dünyanın öbür ucundaki bir mekanda karşılaştığınız motifler size tanıdık gelirse şaşırmayın. Türk modern sanatının öncü ismi ressam ve şair Bedri Rahmi Eyüboğlu, eserlerini tuvalle sınırlı tutmayıp, birçok binayı ve meydanları açık hava müzesine dönüştürdü.

Bazen bir apartmanın ön yüzünde bazen bir hastane koridoru bazen bir otel duvarı bazense dünyanın öbür ucundaki bir mekanda karşılaştığınız motifler size tanıdık gelirse şaşırmayın. Türk modern sanatının öncü ismi ressam ve şair Bedri Rahmi Eyüboğlu, eserlerini tuvalle sınırlı tutmayıp, binaları ve meydanları açık hava müzesine dönüştürdü. Eyüboğlu’nun sınırları aşan bu eserlerden bazıları zaman zaman deforme olsa da büyük çoğunluğu korunarak kamusal miras olarak günümüze kadar geldi. Vefatının 51. yılında Anadolu Ajansı’nın derlemesiyle, Eyüboğlu’nu kamusal mirasıyla birlikte analım istedik.

IMÇ’DE DEVASA MOZAİK

1950’lerden itibaren üretimini tuvalin ötesine, doğrudan mimari yüzeylere taşıyan Eyüboğlu, yerel kaynaklardan beslenen bir sanatçıydı. Eyüboğlu'nun sanatını sokağa taşıyan en erken ve öncü adımlardan biri Fatih Sirkeci'deki Doğubank İş Hanı'nda yer alıyor. Sanatçının geleneksel süsleme sanatlarından ilhamla soyutladığı kompozisyonda yer alan stilize "D" ve "B" harfleri doğrudan Doğubank İş Hanı'na atıfta bulunuyor. Yine Fatih'teki İstanbul Manifaturacılar Çarşısı’nın (İMÇ), 2. Blok dış cephesinde bulunan devasa mozaik pano, Eyüboğlu'nun kamusal alandaki en bilinen başyapıtı olarak öne çıkıyor.

İstanbul Manifaturacılar Çarşısı'ndaki (İMÇ) İstanbul'u tasvir eden mozaik.

HASTANELERDE DE VAR

Eyüboğlu'nun sanatını sokağa ve kamusal yapılara taşıma vizyonu, kentin sağlık kurumlarında da karşılık buldu. Dönemin Samatya SGK İstanbul Hastanesi olarak inşa edilen bugünkü İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin poliklinik girişinde yer alan 100 metrekarelik mozaik pano, sanatçının sağlık mimarisiyle kurduğu kapsamlı bağı temsil ediyor.

İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin poliklinik girişinde yer alan 100 metrekarelik mozaik pano.

APARTMANLARDAKİ SAKLI ESERLER

Türkiye'de modern toplu konut mimarisinin erken örneklerinden olan 4. Levent blok apartmanları, dönemin usta ressamlarının mozaiklerini bir araya getiren açık hava sergisi niteliği taşıyor. Bunlardan biri olan Eyüpoğlu’nun eseri, günümüze kadar geldi. Üsküdar Gazi Caddesi'ndeki 81 numaralı yapıdaki 1958 tarihli mozaik pano da sanatçının kamusal üretimini apartman ve gündelik yaşam ölçeğine taşıdığı saklı örnekler arasında bulunuyor.

Federal Almanya'nın eski başkenti Bonn'daki Türkiye Büyükelçiliği binasındaki vitray çalışması.

SON ESERLER OTEL DUVARLARINDA

Türk modern mimarisinin ve turizminin Harbiye'deki simge yapılarından Divan Oteli, Eyüboğlu'nun mimariyle bütünleşen son uygulamalarından birine ev sahipliği yapıyor. Dönemin Etap Pera Oteli olarak inşa edilen, bugün de The Marmara Pera olarak kullanılan yapının giriş aksında yer alan "Güvercinler" adlı mozaik pano ise, sanatçının kent belleğiyle kurduğu bağı gözler önüne seriyor.

NATO'nun Brüksel'deki yeni ana karargah yerleşkesindeki 10 tonluk mozaik.

PARİS’TEN BRÜKSEL’E

Eyüboğlu'nun 1959'da tamamladığı yaklaşık 50 metrekarelik ve 10 ton ağırlığındaki anıtsal mozaik duvar, 1960'ta Türkiye hükümeti tarafından o dönem Fransa'nın başkenti Paris'te yer alan NATO Karargahı'na armağan edilmişti. Anadolu motiflerini uluslararası diplomasi alanına taşıyan 10 tonluk mozaik, bugün NATO'nun Brüksel'deki yeni ana karargah yerleşkesinde varlığını devam ettiriyor. Öte yandan sanatçının Federal Almanya'nın eski başkenti Bonn'daki Türkiye Büyükelçiliği binası için tasarladığı vitray çalışmaları, iki ülke arasındaki diplomatik hafızanın önemli bir parçasını oluşturdu.

BEDRİ RAHMİ KOYU

Ustanın fırçası yalnızca kentsel yapılarla sınırlı kalmayarak Akdeniz'in doğal kıyılarına da taştı. 1974'te Muğla'nın Dalaman ilçesindeki Taşyaka Koyu'nda büyük bir zeytin ağacının arkasında yer alan yassı bir kaya yüzeyine resmettiği balık figürü, buranın zamanla "Bedri Rahmi Koyu" olarak anılmasını sağladı.