Bir dizi nostalji...

Dizilerin bir fenomen olduğu artık yaygın bir kanaat. Sadece 2007-2008 sezonuna girerken 100'ün üzerinde dizi ekrandaydı. Gerçek rakamı ise "benim diyen" -meselâ Bekir Hazar- TV eleştirmeni bile telaffuz edemez. Büyük iddialarla ekrana gelen diziler, tutanlar, tutmayanlar, copy yöntemliler, reklam arası diziler, yeni bölümler, yeni bölümlerin önünde yayınlanan özetler, kaçıranlar için özetlerden özel bölümler, vs. vs. Özetle, bu işin de suyunu çıkardık.

Oysa "dizi kültürümüz" hiç de yeni değil. Yaklaşık 35 yıldır Türk halkı dizilerle tanış. Akşam 18.00'de başlayıp 23.00'de "Televizyonunuzu Kapatmayı Unutmayınız"la sona eren, o kısacık zaman diliminde bile, bugünle kıyaslanmayacak derecede "akıllı uslu" bir dizi izleme alışkanlığımız vardı. Tamam; alternatif yoktu, önümüze ne gelse izlemek zorundaydık ama diziler de dizi gibiydi gerçekten. Öncelikle eğer, dizi denilince "sıra" kastediliyorsa "sıralı sekili"ydi o zamankiler. "Arz"ın o kadar az olduğu o dönemde bile "tekrar" diye bir kurnazlık yoktu meselâ. Reklam tacizi keza, o da bilinmezdi. Dizinin üçte birini telefonlarla geçiştiren, böylece ortamı monotonlaştıran çekim sakillikleri de görülmezdi. Mantık hataları yok denecek kadar azdı. Bunun yerine; kimi kritik bölümün ardından, bir hafta sürecek "Yeni bölümde ne olacak?" sorusuna cevap arayışları vardı. Hatta buna gazeteler de katılır ve "seçmeli bölüm senaryoları" haber olurdu. Televizyon her evde yoktu. Bu yüzden Kaçak'a, Komiser Kolombo'ya, Dallas'a göre ayarlanan "telesafirlik"ler vardı. Daha bir sürü şey vardı işte o günlerin dizilerinde.

Şimdi, gelin birlikte bakalım TRT günlerinin dizilerinden bir seçkiye…

Chicago Memorial Hastanesi'nde cerrah olduğunu biliyorduk Doktor Richard Kimble'ın. Karısı öldürülmüş, mahkeme onun öldürdüğüne karar vermiş, zehirli iğne ile idam edilecekken hapisten kaçtığı sırada tanımıştık onu. Her bölümde bir yandan karısını öldürdüğünü söylediği Tek Kollu adamı arar, bir yandan da Dedektif Sam'e yakalanmamaya çalışırdı. TV'nin yeni geldiği yıllarda ekrandakilere laf yetiştirme alışkanlığı edinen yaşlı teyzeler sık sık Sam'e kızıp, "Körolasıca bırak şu garibin peşini" derlerdi. Kaçak'ın olduğu akşamlar ev, kahve, kulüp kısacası nerede açık bir televizyon varsa insanlar önünde pür dikkat kesiliyordu. Son bölümü ise Türkiye'yi kelimenin tam anlamıyla sokağa çıkma yasağı olan bir ülke görüntüsüne sokmuştu.

Times New Roman karakterle Elizabeth Montgomery yazarken siyah beyaz ekranda, süpürge arkasında yıldızlı bir iz bırakır, ev halkı da Tatlı Cadı'yı izlemek üzere yerlerini almış olurdu. Bir burun hareketiyle eşyalar yer değişir, yemekler pişer, bir aksilik önlenirdi. O diziden 35 yıl sonra bile bugün hala onu aşamamış "yerli" cadı dizilerindeki sevimsizliği, senaryo zorluklarını nerdeyse dakikada üç numarayla aşma basitliklerini düşününce Tatlı Cadı'nın burun oynatmasını burnumuzun direği sızlayarak anıyoruz.

Çok zeki bir polisti Komiser Kolombo. İnanılmaz ayrıntılardan suçluyu bulur, bunu da ekrana çok basit bir şekilde aktarır, böylece maddî hata olmadan, inandırıcılık problemi yaşamadan seyirci olanı biteni anlayabilirdi. Buruşuk pardösüsü, purosu, arabasındaki konserveleri, bisküvileri, tostları, sürekli şikâyet ettiği karısı Komiser Kolombo'yo canlandıran Peter Falk'ın mütemmim cüzleriydi.

Southfork Çitliği'nin sakinleriydi Teksaslı petrol zengini Ewing'ler. Baba Jock Ewing, Bayan Ellie, oğullar JR, Bobby, Gary, gelinler Sue Ellen, Pamela, torun Lucy ve kahya Ray'di kahramanlarımız. Dizi, 1978 ile 1992 yılları arasında 357 bölüm çekilmiş ve 130 ülkede gösterilmişti. Dizinin iki karikatür tipi, paradoksal bir biçimde en fazla tutulan karakterlerdi: Akıl almaz derecede kötü bir adam, bir melûn JR; inanılmaz iyi bir adam, tam bir saf Boby. O diziden geriye iki şey kaldı. Bir adamın ne kadar kötü olduğunu anlatabilmek için "JR gibi adam" denilmesi. Bir de, karmaşık, ahlakî zafiyetli ilişkilerin "Dallas gibi" tesmiye edilmesi. Dallas; "aşk, ihanet, entrika" bağlamında kült bir dizi olmuştu; tabiî o yılların şartlarına göre. Yoksa şimdinin birçok "okul dizisi" bile, ahlakî normları zorlamada Dallas'a büyük farklar atıyor.

- "Günaydın Melekler" - "Günaydın Çarli" faslından sonra yüzünü asla göremediğimiz Çarli, talimatlarını verir, birbirinden güzel üç dedektif Sabrina, Kelly ve Jill.de kötülerin peşine takılıverirlerdi Çarli'nin Melekleri vasat bir aksiyon dizisiydi belki ama bu durum Jill'i canlandıran Farrah Fawcett'in "rol model"liğine mani olamamıştı. Dizinin yayınladığı yıllarda Türkiye bir baştan bir başa "Farah saçlı" bayanlarla dolmuştu.

Türk edebiyatının marka romanlarını alıp alıp dizi yapıyor şimdilerde senaristler, yapımcılar. Ama sektörde tembellik iş yaptığı için Meşrutiyet'in, Mütareke'nin İstanbul'undan devşirilen karakterler; altta 2007 model arabalar, elde cep telefonları "edebî bir cinayet" işlemekte ekranlarda. İşte bu dizileri kotaranlara seyrettirmeli Çalıkuşu'nu. TRT'de 1986 yılında yayınlanan Osman F. Seden'in yönettiği dizi, özenli işçiliğiyle uzun süre belleklerdeki yerini korumuş, sonraki yıllarda TRT'de her tekrarlandığında da aynı ilgiyi görmüştü.

Merhum Tarık Buğra'nın Küçük Ağa'sı, TRT'de resmî ideolojiye ters düşen bir dizi olmasıyla bir "ilk"ti. Kemal Tahir'in Yorgun Savaşçı'sı da vardı ama onun kaderi yayınlanmak değil yakılmak olmuştu. Yücel Çakmaklı'nın yönettiği dizide, "Emin Oktay tarihi" ile yetişen Türk milleti için, "Millî Mücadele'nin hainleri"nin, aslında hain olamayacağını sorgulamasıyla ekran için tam bir dönüm noktası olmuştu Küçük Ağa. Faziletleriyle, zaaflarıyla ekranlardan evlere taşınmıştı Kurtuluş Savaşı'nın aktörleri.