Bu evin direği kadınlar

Türkiye'de kadına şiddet haberleri gün geçtikçe artıyor. Kadının ekonomik ve öğretim düzeyi ya da yaşadığı ülke de şiddete maruz kalmasına engel olamıyor. Yapılan araştırmalar; şiddete maruz kalan kadınların yüzde 91'inin bu sorunu çözemediğini gösteriyor. Bu kadınların bazıları gidecek yeri olmadığı için şiddete karşı çıkamazken bazıları da sayısı oldukça az olan kadın sığınma evlerine yerleşiyorlar. Türkiye'de, her üç kadından birinin dayak yediği iddia ediliyor ancak açılan kadın sığınma evi sayısı sadece 38. Üstelik bu evlere kabul edilişiniz de öyle kolay olmuyor. Mesela en bilinen kadın sığınma evi olan Mor Çatı vücudunda morluk ya da darp izi olmadığı zaman başvuruları kabul etmiyor. Ayrıca bu evlerde üç aydan fazla da kalamıyorsunuz. İstisnai durumlar haricinde! Biz de Türkiye'de en son açılan kadın sığınma evinde durum nedir dedik ve soluğu Eyüp Kadın Sığınma Evi'nde aldık.

Kapıdan girer girmez evin küçük misafirleri karşılıyor bizi. Hoş geldiniz evimize diye bağırmaya başlıyorlar büyük bir mutlulukla. Eyüp Kadın Sığınma Evi müdiresi Saibe Kara karşılıyor bizi. Hemen evi gezmeye başlıyoruz. Ev dört katlı. En alt kat yemekhaneye ayrılmış. Yemek ve temizlik sırayla yapılıyor. Dört katlı bu binada ilk göze çarpan evin temizliği ve ferahlığı. Her katta üç oda bulunuyor. Odalarda ranza sistemi yerine çekyatlar var. Beşikler de unutulmamış. Her katın dinlenme odası ve banyosu ayrı. Her biri türlü eziyetin içerisinden gelmiş olduğu için burada kafalarını dinliyorlar. Hatta kendilerine tarhana bile yapmışlar, odalarında kurutuyorlar. Kimileri için evin bahçesine çıkmak hâlâ büyük bir tehlike. Evi gezdikten sonra toplantı odasında kadınların öyküsünü dinlemeye başlıyoruz. Her biri eziyet görmüş. Kimi asla affetmem diyor, kimi ne yapayım seviyorum işte deyip kestirip atıyor. Evin bir de iki aylık bebeği var. Şimdilik sığınma evinin en küçük üyesi o. Kendisinden yaşça büyük çocuklar yanından hiç ayrılmıyor. Annesi dışarıya çıkmadığı için minik bebeğin mamasını da evde kalan diğer kadınlar alıyor. Buradaki kadınların kimi eşlerinden şiddet görmüş, kimi babasından. Kadınların hepsi bir gün sokakta kalacağım ve yabancı insanlarla bir arada uyuyacağım aklıma gelmezdi diyor. Ve onların dayaktan da çok şikayet ettikleri bir konu var: Aşağılanmak!

Konuşmaya ilk olarak bebeği henüz iki aylık olan Yasemin başlıyor. İstanbul'un iyi bir üniversitesinde öğretim görevlisi olan eşi tarafından daha bir aylık hamileyken sokağa bırakılmış. Bebeğini sığınma evinde dünyaya getiren Yasemin buraya geliş öyküsünü şöyle anlatıyor: Daha yeni evliyken eşimden şiddet gördüm. Doğru tabiriyle kapının önüne bırakıldım. Aileme sığındım ama evlendikten sonra ailenize geri gelmek zor oluyor. Annem tarafından da kapıya atıldım. Gidecek bir yerim yoktu. İlk aklıma gelen şey devlete sığınmak oldu.” Yasemin'in şimdilik yaşama sebebi bebeği Eren. Yasemin bir yandan da eşinden boşanmak için uğraşıyor. Nafaka vermemek için bebeğinin velayetini kabul etmeyen eski eşinden kurtulduğuna da şükretmeden edemiyor: “Ya bebeğim böyle iğrenç bir adamın elinde büyüseydi”.

İftar vakti gelip çattığı için yemek hazırlıklarına devam eden Manolya bir ara işini bırakıp yanımıza geliyor ve başlıyor öyküsünü anlatmaya. 18 yaşında severek evlendiği eşi kendisini defalarca aldatmış. Fakat aldatıldığını ispatlayamayan Manolya'ya ne kendi ailesi sahip çıkmış, ne de bir komşu. Gidecek yeri olmadığı için eşinin kendisini dövmesine de göz yuman Manolya “O da biliyordu gidecek yerim olmadığını, evde bir köle sakladığını” diyor. Tatil dönüşünde eşini bir başka kadınla kendi evinde yakalayan Manolya için bu olay bir dönüm noktası olmuş. O gece iki çocuğunu yanına alarak sokağa çıkan Manolya'nın gidecek hiçbir yeri yokmuş. Çok sevdiği eşi(!) yüzünden ailesini kırdığı için onlara da geri dönemeyen genç kadın çareyi kadın sığınma evine gelmekte bulmuş. İki haftadır burada yaşayan Manolya eşinden ara ara tehditler de alıyor: 'Bir yıl da geçse üç yıl da geçse, seni bulup öldüreceğim' bu tehditlerden sadece biri. Bu evde kendilerine çok iyi davranıldığını anlatırken gözleri doluyor birden Manolya'nın. Ne kadar iyi olsa da insanın evi, ocağı gibi olur mu hiç derken bile yine bir gün evine döneceğini anlıyoruz gözlerinden. 'Bir daha affedecek misin' diyorum. Cevap kaçamak: Bilmiyorum. 'Kesinlikle hayır' diyemiyor hâlâ. Gerekçesi ise “Ne yapayım seviyorum” oluyor.

Yasemin'in bebeğine mama alıp gelen Aygül'le başlıyoruz bu kez sohbete. Üzerine kuma getiren eşiyle boşandıktan sonra yedi sene aynı evde yaşamak zorunda kalmış genç kadın. Boşanmış olsalar da aynı evde kaldıkları için eşi Aygül'e şiddet uygulamaya devam etmiş. En son iki sene önce çivili odunla kafasına darbe alınca artık o adamın yanında yaşayamayacağını anlamış. Aygül, kumasıyla beraber yaşadığı günleri şöyle anlatıyor: “Kumamla, on yedi yaşındaki kızımla anlaşamadı. Kumam kızımı ilk gelen görücüye verdirtti. Şu anda o kızım bir çocuk annesi. O kız gidince sonra diğer kızıma bulaşmaya başladı. Ben artık dayanamadım kızımı aldım sabaha karşı onlar yatarken evden kaçtım”.

Kadın sığınma evine yalnızca eşinden şiddet gören kadınlar başvurmuyor elbette. Sevilay'ın öyküsü burada bulunanlardan biraz farklı. O ne eşinden, ne de babasından şiddet görmüş. Maddi sıkıntılar nedeniyle evinden atılınca kalacak hiçbir yer bulamamış. O günden bu yana İstanbul'un karakolları Sevilay için ev olmaya başlamış. Son çare kaymakamlığa başvurayım demiş ama orada da Sevilay'ı evlendiremeye çalışmışlar. Defalarca intihara kalkışan Sevilay'ın tek isteği ise devletin ona sahip çıkması.

Kadın Sığınma Evi'nin belki de en ilginç hikayesine sahip isim Ayla. Burada üç aydır kalıyor. On yedi yaşında severek evlendiği eşi, evlendikten iki yıl sonra uyuşturucu kullanmaya başlamış. Ayla ilk başlarda evde gizli gizli uyuşturucu kullanan eşi için “Komaya girdi ama tekrar hayata döndürdük. Hay döndürmez olaydık” demeden de edemiyor. Vukuatları bu kadarla da kalmayan Ayla'nın eşi hapiste kokain ve hapa da alışmış. Ayla, kadın sığınma evine geldiği günü “Benim en büyük korkum çocuklarımın babalarından görüp esrara alışmasıydı. Nitekim benim başıma geldi. Küçük oğlumun esrar içtiğini gördüm. Eşime oğlumun esrar içtiğini söyledim. O da çocuğumu dövmeye başladı. O esnada odada küçük bir televizyon vardı onu aldığım gibi onun üzerine fırlattım. Çocuğumu dayak yemekten kurtardım ama kalktı bana bir yumruk daha attı,dişimi kırdı. Ben de buraya sığındım. Yani oğlum yüzünden geldim” cümleleriyle anlatıyor.

33 yaşındaki Gül sığınma evinin en yeni misafiri. Sığınma evine kendi isteğiyle değil eşinin ısrarları sonucu gelmiş. Eşi ona git yoksa kötü olur demiş ve Gül de 10 ve 12 yaşında ki çocuklarını babalarının yanına bırakıp ayrılmış evden. Psikolojik sorunlar yaşayan ve tedavisini yarıda bırakan eşiyle on yedi yaşında evlenen Gül'ü en çok eşinin olmayan olayları olmuş gibi gösterip kendisine şiddet göstermesi olmuş. Gül kadın sığınma evinde olduğu için kendini güvende hissediyor. Gül “Evde sürekli şiddet gördüğünüz için düşünmeye vaktiniz olmuyor. Ama burada kafanızı dinleyince sağlıklı kararlar alabiliyorsunuz” diyor. Gül bunca yaşadıklarından sonra hâlâ eşimi tedavisi için ikna edeceğim diyor. Çünkü çocukları ne annesiz ne de babasız yapabiliyor.