Çelişkiler ülkesi İran

İran'a adımımı atar atmaz oryantalist bir bakış açısına sahip olmamama rağmen basının yansıttığı İran imajından etkilenmiş olduğumu anladım. Çünkü bir hafta içerisinde gördüklerim İran'la ilgili bildiğim her şeyden şüphe etmeme neden olacak türdendi. Batı'ya karşı ancak bilimle mücadele edebileceklerini düşünen İranlı bilim adamlarına, İranlı din adamlarının esnek fetvalarla destek vermesi beni şaşırtan şeylerin başında geliyordu. Bilim alanında hem din adamları hem de siyasiler tabuları yıkacak derecede özgürlükçü bir tutum sergilerken fikir ve düşünce alanında en önemli kurumlardan olan medya üzerindeki devlet tekeli pes dedirtecek düzeydeydi. Bu gezide İran'a dair en belirgin düşüncem İran'ın büyük bir çelişkiler ülkesi olduğu. Bir yanda Batı'da bile ahlaki açıdan tartışılan taşıyıcı annelik serbest iken diğer yanda özel bir televizyon kanalının olmaması İran'ın çelişkili durumuna verilebilecek en iyi örnek.

Tahran sokaklarında yürüyorum… Başı hafiften açıldığı için ahlak polislerinin müdahalesiyle karşılaşan İranlı kadın haberleri gözümde canlanıyor, fakat sokakta gördüğüm manzara hiç böyle değil. Birçok kadın boyalı saçları görünecek şekilde örtünmüş, kot pantolonlarının üzerine geçirdikleri topuklu çizmeleriyle rahatça gezebiliyordu. Bu gerçekten her zaman böyle miydi yoksa yaklaşan seçimlerden dolayı kadınlara verilen bir özgürlük rüşveti miydi bilemiyorum… Kafamda yaşadığı ülkenin baskılarıyla geri plana itilmiş İran kadını portresi gezinirken sokaklarda gördüğüm bu kendinden emin, rahat ve son derece bakımlı, gösterişli, makyajından taviz vermeyen güzel İranlı kadınlar kafamdaki portreyi bulanıklaştırıyor.

İlkin hafif bir şaşkınlıkla bu gösterişli kadınları izlemeye dalıyorum ardından beni oldukça şaşırtan bir şey fark ediyorum. Birçok genç kadının burnunda estetik operasyonların ardından yapıştırılan bantlardan var. Bunun üzerine konuştuğum bir estetik uzmanı ismini vermekten sakınarak bana hayli ilginç bilgiler veriyor. Dünyada estetik operasyon sıralamasında İran başı çekiyormuş. İkinci sırada ise bilin bakalım hangi ülke var: ABD! İran'da estetik yasak değil üstelik estetiğin caiz olduğuna dair fetvalar verilmiş. Rejimin yasaklamadığı, İranlı din alimlerinin de "caiz" dediği bu olanaktan faydalanan çok sayıda İranlı kadın var.

Daha bu estetikli burunların şaşkınlığını üzerimden atamamışken bu kez Tahran'ın en büyük alışveriş merkezi olan Tandis'de yeni bir şaşkınlık yaşıyorum. Dekolte gece kıyafetleriyle süslenmiş rengarenk mağaza vitrinleri. Son derece şık ve cömert dekolteleri görünce aklıma hemen çok sık duyduğum İran'ın gizemli gece partileri geliyor. Bu kıyafetlerin sokakta giyilmediği çok açık, sadece ev içinde giyilmek için de fazlaca şık. Buradaki mağazalardan birinin sahibi olan Azeri kökenli Arzu Hanım bu gördüklerimi şöyle açıklıyor: "Bu giysiler İstanbul'dan getirtiliyor ve evlerde ya da otellerde yapılan kadınlı erkekli partilerde veya düğünlerde giyiliyor. İran kadının özgürlük mekânı evleridir." Kafamdaki düşünceyi doğrulayan bu sözlerinden sonra Arzu Hanım'a İran'da modanın yerini soruyorum. Arzu Hanım, "Kadınlarımız modayı Fashion TV'den takip ediyor ve Oscar törenlerini hiç kaçırmıyor. Hatta törenlerde ünlü aktrislerin üzerlerinde gördükleri kıyafetleri sipariş eden çok sayıda kadın var" diyerek İran kadınının modayı dünya kadınlarıyla aynı ölçüde takip ettiğini anlatıyor. Arzu Hanım İran'ın kendi 'milli' modasını oluşturması için devlet eliyle stilistlik kursları açıldığı bilgisini de veriyor.

Gözlemlerim İranlı kadınların hiç de sandığımız gibi geri kalmış, ezik insanlar olmadığını söylüyor. Sokaktaki kadınların neredeyse tamamının İngilizce bildiğini ve konuştuğunu görünce aklıma ister istemez Türkiye'deki kadınlar geliyor.

İranlı kadın; resmi dairelerde bilgisayar başında çalışan bir memur, ticaretle uğraşan bir iş kadını, hastanelerde bir doktor, bilimsel çalışmalarda yer alan bir bilim kadını, alışveriş merkezlerinde gezinen bakımlı bir ev hanımı, bowlingte sıkı bir rakip, evinde ise en özgür haliyle bir 'kadın' olabiliyor…