Çizginin bir Alfabesi yok

1978 yılından bu yana rapido kalemiyle hayatı siyah beyaz yorumlayan bir çizer. Sadece çizgi değil yazı da hayatında bir ifade aracı Hasan Aycın'ın. Bu ince uzun kütüphanede çizgi ve yazılar birbirinin yapamadığını yapar. Çizginin anlattığı duyguyu yazı, yazının anlattığı duyguyu çizgi anlatamaz. Çizgi albümlerinin yanı sıra haziranda iki de kitabı çıktı: Müşahedat ve Güneşin Altında Söyleşiler. Biz de güneşin altında olmasa da bir söyleşi gerçekleştirdik Hasan Aycın'la. Soruları alışıla gelmişin dışında manevi bir süzgeçten geçirerek cevapladı. Aycın herkesin ortalama bir çocukluk geçirdiği şu hayatta, kendi deyimiyle geç bir zamanda, ilkokul ikide, 'göre göre' yürümeye başlamış. Birçok dergi ve gazede çizen Aycın kendisini, “Çizer olan Hasan Aycın değil, Hasan Aycın olan bir çizer” olarak tanımlıyor.

Benim her ikisiyle bağım olduğu aşikâr ama onların arasında bağ var mı? Bunu cevaplamak zor. Yazamadıklarımı çizerek; çizemediklerimi yazarak ifade etmeye çalışıyorum.

Bir anekdotla cevap vereyim. 1990 yılında henüz piyasada ilk albümüm Bocurgat var. Finlandiyalı bir gazeteci elinde Bocurgat'la ziyaretime gelmişti. Röportaj yaptık. Gittiğinden kısa bir süre sonra haberi geldi: Gazete yetkilileri albüme bakıp “Bu adam Müslüman, yayınlayamayız,” demişler, röportajı okumamışlar bile. Haber bana ulaştığında, 'Elhamdülillah' dedim; yaptığım iş bana şahitlik etmiş.

Her şeyi anlatabilirsiniz o çizgiyle. Yeter ki çizginin imkanları elversin. Asıl olan beyazdır, onu örtense diğer renklerdir. Siyah dediğiniz de diğer renklerin karışımı değil mi?

Konuştuğu şeyleri çizmesine gerek kalmıyorsa dediğiniz doğru.

Hitap muhattaba özeldir, muhattabın dışındakiler bir şey anlamayabilir veya yanlış anlayabilirler. İnsanların bir çizgide bulacağı şey, o çizginin kendilerindeki karşılığıdır. Ve herkesin kendine özeldir.

Önce şunu belirteyim: Ayrılıp ayrılmadıklarına pek bakmıyorum. Ben sadece insana bakışımla ilgili olmalı diye düşünüyorum. Benim bakışımda insan ahsen-i takvim üzere yaratılmıştır, azizdir, muhteremdir. Karikatürün olmazsa olmazları olarak sayılan karalamanın, aşağılamanın, saldırmanın benim anlayışımda karşılığı yok.

Sakınmak iyi birşey. İstediğimizi istediğimiz gibi çizmekten sakınmalıyız, yazarken de öyle. Bocurgat'ta yer alan bir çizgim vardır; yazmakta olan bir kalem kendini tutan ele sımsıkı yapışıyor. Yani istediğimizi yazıp çizmekte hür değiliz. Sorumluluğumuzun bilincinde olmalıyız. Öbür tarafta yazdığımız çizdiğimiz her şeyin hesabını vereceğiz.

Çizgide insanın verimli olduğu an mutlu olduğu an mıdır, yoksa hüzünlü-huzursuz olduğu an mı?

Benim hüzünlü olduğum zamanlar daha verimli geçer. Öfkeyi de unutmamalı.

Elbette var. Üstelik keskin olduğu kadar da naiftirler. Ancak bu sınırlar benim belirlediğim sınırlar değildir. Bize düşen Allah'ın belirlediği sınırları kollamaktır. Onlarla hayat içindeki yerimi belirlerim. Var olma bilincim onlarla güçlenir. Çizgimin sınırları da bunların dışında değildir.

Bunu bilemiyorum. Mesaj yerine doğru ulaşıyor mu, bir gün ulaşır mı, bunları bilemem. İnsan olmam hasebiyle bilmem hoşuma gider, elbette. Çok da gerekmiyor. Daha önemli olan mesajın kendisidir. Ve buna bağlı olarak samimiyet ilkesidir. Hatta samimiyette samimiyet ilkesidir.

Çizgi için eğitimden söz etmek çok tutarlı olmaz. Bir kere alfabesi yok. Daha önce dediğim gibi, insanlar bir çizgiyi onun kendilerindeki karşılığı kadar anlayabilirler. Kendilerinde bir karşılığı yoksa, anlayacaklarını sanmıyorum.

İnsan evrenin özetidir, küçük âlemdir. İçindeki âleme sahip çıkarak, dışındaki âlemde yerini arar. O, adım attıkça kavramlar yerlerine oturur, tanımlar netleşir, sınırlar genişler. Hayat bunun için verilmiştir ona. Her adımda ulaştığı kendi sınırlarıdır. Adımlarıyla sınırlarına varmalı, ama 'haddi' ihlal etmemeli. Bu onun sınavıdır. Çizerin çizdikleri de sınavının içindedir. Ayrıca kendisini çizmesi gerekmez. Zaten çizdiklerimizde biz varız.

'Toprağın bitirdikleri'yle elbette. Toprakla arama mesafe koymadım hiç. Fırsat buldukça köye giderim. Ölüme ve hayata toprak hizasından bakmayı yeğlerim. Bu bakışımı güçlendirecek okumalar içinde olurum. Daha çok geçmiş zamanın elediği, hayata dair kitaplar okumak tercihimdir.

Bu benim gerçeğim ve benim hayatımda böyle oldu. Yine de şu kadarını rahatlıkla söyleyebilirim: Başkaları yürümeye, sıkıntısını yaşamadan başlarken; yürüyememenin sıkıntısı, bende bir daha silinmeyecek biçimde bilinçaltıma kazındı. Dahası yürümeye göre göre başladım. Ve hamdolsun göre göre yürüdüm.

Evet, yani en başta ne olmam gerektiğini belirleyip sonra onun için çaba sarfetmiş değilim. Tersine ne olmamam gerektiğini söylüyorum. Benimle yapılan ilk konuşmada Semih Balcıoğlu'nun karikatür görüşünün hilafına görüş beyan etmişim diye, konuşma metinleri geri gelmişti. Görüşümü düzeltmemi istemişlerdi. Çizgilerimi çizdiğim rapido kalemini çıkarıp “ben çizgilerimi bununla çiziyorum. İstediğinizi yapmaktansa, bunu kırarım ve güneşin altında bir daha çizgi çizmem” demiştim.

Köy yaşamınız olmuş. Kent yaşamıyla köyde yaşıyor olmak çizgilere nasıl yansıyor?

Açıkçası hayatımda 'köy yaşamı', 'kent yaşamı' gibi ayrımlara gitme lüksüm olmadı. Her şey bir bütünlük içinde sürüp gidiyor. Şimdi köydeyim, yarın pekala Sultanahmet'te olabilirim. Çizgilerimi de neredeysem orada çiziyorum. Kuşu, çiçeği çizmek için illa köylü ya da hayatın labirentlerini çizmek için kentli olmak gerekmiyor.

Asıl olan sırrı taşımaktır, sızdırmak değil. Ama insan bazen buna muktedir olamaz. Bu bağlamda çizmek de yazmak gibidir, sırrı sızdırır.

Bir yazının asıl okuyanı, yazarıdır. Hakeza bir şiirin de asıl okuyanı, şairidir. Öyledir, çünkü yazar kendisi için yazar. Kendini yazar, kendinden çıkarak yazar. Öyle olmalıdır, çünkü insan için, soyunun en bildik numunesi kendisidir. İnsan soyunun meselelerini, zaaflarını, ihtiraslarını, umutlarını, korkularını, azgınlıklarını... kendine bakarak, kendinden çıkarak daha doğru anlayabilir. Çizgide de bu böyle. Yani tabiri caizse ben yazarak, çizerek kendimle yüzleşiyorum.

Roman, masal, anı türünden kitaplarınız var. Bu kitaplar dışında başka eserler bekliyor mu bizi?

Eser bekliyor da siz bekliyor musunuz bilmiyorum. Latife bir yana, yeni kitaplar olacak inşallah. Esrarname'nin yeni baskısıyla; Hamzanamelerden mülhem Sahipkıran adlı romanım şu sıralar baskıda. Ayrıca Bocurgat'ın üçüncü baskısıyla birlikte yeni albümüm Gözgü de baskıda. İnşallah diğer yeni albümler de sırada. Ön çalışmasını yaptığım bir başka roman da var…