Çocukları tabletten uzak tutma rehberi

Günümüzde pek çok ebeveyn, çocuklarının elektronik aletleri kullanım süresi ve şekli üzerine yoğun ve karmaşık bir mücadele veriyor. Çocuklarının sıkılmalarına dayanamayıp onları can sıkıntısından acilen kurtarmak amacıyla aktivitelerden aktivitelere koşarken bazen de yorgun düşüp ellerine telefon, tablet, bazen de bilgisayar vererek bağımlı olmalarına vesile oluyorlar. Biz de bu kapsamda ebeveynlerle konuştuk.

Zeynep Tuba Kesimli, Ayşe Mercan Kara ve Hatice Kübra Cebeci’ye çocuklarını ekrandan nasıl uzak tuttuklarını sorduk. Aynı zamanda da geçtiğimiz günlerde “Bırakın Çocuklarınız Sıkılsın” isimli yeni kitabını okuyucuyla buluşturan klinik psikolog Fazilet Seyitoğlu ile konuşup, ebeveynlerin çocuklarıyla birlikte yapabileceği ekransız aktiviteleri konuştuk.

ÇOCUKLARINIZIN SIKILMASINA İZİN VERİN

Klinik psikolog Fazilet Seyitoğlu’nun Destek Yayınları etiketiyle çıkan “Bırakın Çocuklarınız Sıkılsın” isimli yeni kitabı okuyucuyla buluştu. Seyitoğlu kitabında;Bırakın çocuklarınız sıkılsın. Duygusal ödülünü bulsun, bağımlı değil, mutlu olsun diyor. Ebeveynleri sıkılmanın yararları ve çocuklarını ekran bağımlılığından korumak konusunda bilgilendiriyor. Bu kitapla, dijital çağda çocuklarınızın sağlıklı ve huzurlu bir çocukluk dönemi geçirebilmeleri için neler yapabileceğinizi basit çözüm önerileri ile bulabilirsiniz. Seyitoğlu, günümüz ebeveynlerin aksine çocukların kendisine sıkıldıklarını söylediklerinde aslında bu durumun onların kendilerini tanımalarına ve duygusal ödüllerini fark etmelerine yardımcı olacaklarını düşündüğü için endişelendirmediğini söylüyor.

Seyitoğlu, “Klinikte gözlemlediğim ebeveynlerin, çocukların sıkılmalarına dayanamamaları ve onları aktivitelerden aktivitelere yönlendirmeleri veya ellerine tablet vermelerinin aslında ne kadar zararlı olduğunu ve yeni neslin yaratıcılık, hayal gücü, kendilerini motive etme, duygusal olarak tatmin olma fırsatlarını kaçırarak bağımlı, düşünmeyen, üretemeyen, pasif, kendilerini tanıyamayan bireyler olma tehlikesinde” olduğunu söylüyor. Bir süreliğine sıkılma deneyiminin, çocuğun tam da “ihtiyacı” olan şey olabileceğini söyleyen Seyitoğlu, programlı aktiviteleri azaltılan çocukların, daha sonraki yaşamlarında onlara yardımcı olabilecek yaratıcılık, problem çözme ve motivasyon becerileri geliştirme fırsatı yakalayacağını söylüyor.

Can sıkıntısı mucit yapar

“Can sıkıntısı adamı mucit yapar” son zamanlarda oğluma ve öğrencilerime sık sık bu cümleyi söylüyorum. Çocuklarımızın gerçek hayat problemleri ile karşılaşması ve onlara bu problemi çözme fırsatı vermenin onlara iyi geleceğine çok inanıyorum. Yanmayan bir el fenerinin sorununun ne olduğunu çözmekle başlayabilirler mesela, ihtimalleri düşünmek, düşündüğü çözümleri denemek ve sonuca ulaşmak. Küçük mucitlerin önünü açmak gerek, yola tuttuğumuz fenerin pillerini değiştirerek işe başlayabiliriz. Öğrencilerime ekrandan uzak keyifli ödevler vermeye çalışıyorum. Yağmur sonrası bahçede yürüyüp, mantar avına çıkmak gibi... Oğlumla ev içerisinde görevleri paylaşıyoruz, pasta yaparken bisküvileri kırmak onun görevi mesela, bisküviyi en iyi nasıl kırarız elimizle mi materyal kullanarak mı? Bunları oyun haline getirmek de işleri eğlenceli yapıyor ve çocukları oyalıyor. Böylece yediğimiz pasta da yanımıza kâr kalıyor.

Sınır yoksa sinir var

Mehmet Teber Hoca, “Çocuklar sınırsız bir evde kendilerini güvende hissetmezler. Sınırın olmadığı yerde sinir olur,” diyor. Biz de çocukların ekran sürelerine, Hoca’nın “yaş*10 dakika” formülüyle bir sınır koyduk. Sınırı aştıkları günlerde, bir sonraki günün süresinden kesintiye giderek bir düzen oturtmaya çalıştık. Şimdilik işliyor. İlk evladımda etkinliğe daha ağırlık veriyordum. İkinci de artan sorumluluklarla ilki kadar imkân bulamadım ve bu süreçte gördüm ki etkinlik yapmadan da çocuklar doğru materyal, malzeme ve çevreyle buluşturulduğunda deneye yanıla kendi yollarını, ilgi alanlarını bulabiliyorlar. Canlarının sıkılmasını dert etmiyorum açıkçası. Çocukken -çocuklarımdan çok daha sınırlı imkânlara sahip olmama rağmen- benim de canım sıkılıyordu ama her canım sıkıldığında annemin eteğine yapışmıyor, kendimi eğleyecek bir şeyler buluyordum. Değişen onca şeye rağmen biraz destekle onların da bunu yapabileceğine inanıyorum.

Evdeki televizyonu kapattık

Ekranlar çağımızın bir gereği. Lakin onları vücudumuzun bir parçası haline getirmemek lazım. Özellikle çocuklar yeni tanıştıkları bu dünya ile hızlı olmayan hiçbir şeyden zevk alamaz oluyorlar. Saniyeler içinde değişen ekranlar yüzünden yavaş olana tahammülleri kalmıyor. Bu sebeple ebeveynler küçük yaştan itibaren (2+)ekran süresini olabildiğince sınırlı tutmalı. Biz evdeki televizyonu senelerce kapatmakla işe başladık. Haftalık film saatimizde ailecek bir animasyon filmi izleyerek ekran gereksinimlerini karşılamayı denedik. Ama bu süreçte çocuklarla aktivitelerimizi arttırdık. Doğa gezileri vazgeçilmezimiz oldu. Futbol, yüzme, tefekkür etkinlikleri ise rutinimiz. Evde geçen sürede en çok etkileşimli kitap okumalarıyla vaktimiz değer kazanıyor. Kitaptaki ana tema üzerine bol bol felsefe yapıyoruz da denebilir. Aynı tema üzerine yazılmış kitapların çizimlerini karşılaştırmak büyük zevk. Kutu oyunları (Ekosistem, Kavkaba, Dedektif favorilerimiz), sanat çalışmaları (bakarak resim çizme/ip baskısı/ebru çalışması) birlikte kurabiye ve pasta yapımı hatta çamaşırları katlama(Konmari) bile etkinlik bizim için. Günlük işlerdeki ufak yardımlar hem becerilerini arttırıyor hem mutlu an biriktirebiliyorsunuz, böylelikle ekran gereksinimleri azalıyor. Yalnız bırakılan çocuklar daha çok ekran arıyor çünkü.

Klinik Psikolog Fazilet Seyitoğlu’ndan öneriler: Çocuklarınızla birlikte yapabileceğiniz ekransız aktiviteler