Çok güzel hareketler bunlar...

Müzmin kötümserlere yapacak bir şey yok. Keza, “mahudlar”a da öyle. Lâkin, beş duyusu ve ilaveten vicdanı düzgün çalışan kahir ekseriyet de var bu ülkede. Onlar sevinecektir aktaracaklarımıza. “Öldük, bittik” diskurunu benimseyenlere ise “kötü haberlerimiz” var. Hem de pek ümit edilmeyen bir sahada; araştırmada, geliştirmede, kısacası insanî gelişmişliğin en önemli göstergelerinden birisi olan inovasyon ve buluşçulukta, ezcümle bilimsel alanda yaşanıyor dikkat çekici gelişmeler.

Hazine Müsteşarlığı'nın her üç ayda bir düzenlediği “Ekonomi Sunumu”nun 2009 Şubat periyodu yayınlandı. Üretimden istihdama, finans hareketlerinden borsanın durumuna kadar çok çeşitli verilerin yer aldığı 185 sayfalık sunumda, “Ar-Ge” başlığı altındaki kimi gelişmeler de yer alıyor. Veriler, araştırma ve geliştirme harcamalarında istikrarlı bir iyileşme olduğunu gösteriyor. Buna göre; 2002 yılında 3 milyar dolarla dünyada 24'üncü sırada yer alan Türkiye, 2006 yılında yüzde 50'yi de aşan bir artışla 4,9 milyar doları Ar-Ge'ye ayırarak bir basamak yükselmeyle dünya 23'üncüsü oldu. Sıralama, Türkiye'nin 2002 yılına göre 2006 yılında Danimarka'yı geride bıraktığını da gösteriyor. Yine, 2002-2006 arasında en fazla artış sağlayan ülkeler sıralamasında, Çin'in yüzde 120'lik, Arjantin'in yüzde 98'lik ve Romanya'nın yüzde 82'lik artışına karşılık Türkiye de yüzde 62'lik bir artışla yedinciliği elde etti.

Türkiye'de yolunda giden işlerden birisi de buluşlarda sergilenen sıçrama. Uluslararası arenada 2002 yılında sadece 85 başvuruya sahip olan Türkiye, aradan geçen beş yıl sonunda yüzde 318'lik bir artış sergileyerek tam 355 başvuru gerçekleştirdi. Ülkemiz bu performansla dünya artış sıralamasında Çin'in ardından ikinciliği elde etti. Türkiye, genel sıralamada ise dünya 26'ncılığına oturdu. 2002 yılına kıyasla 2006 yılında Türkiye'nin gerisinde kalan dört ülke ise Meksika, Macaristan, Lüksemburg ve Polonya oldu. Aynı zaman diliminde Türkiye, yeni ekonomi devi Çin'in yüzde 436'lık artış oranının hemen arkasından yüzde 318'lik sıçrama ile ikinciliği elde ederken, Arjantin de yüzde 244'lük artış oranıyla üçüncü oldu. Sıralamada İngiltere 36'ncı, Fransa 27'nci, Rusya 25'inci, Kanada 23'üncü, Almanya ise 22'inci oldu. Türkiye, kişi başına Ar-Ge harcamasında da büyük bir iyileşme sağlayarak 1995 yılında 22,1 dolar olan harcama miktarını 2007 yılında 93,2 dolara yükseltti.

Hazine'nin verilerine göre, ülke içindeki patent başvurularında da istikrarlı bir artış gözleniyor. Buna göre, 2002 yılında 44 yerli “patent tescili” ve 387 “patent başvurusu”nda bulunulan Türkiye'de sözkonusu rakam 2007 yılında sırasıyla 183 ve bin 747'ye yükseldi. Aradaki yıllarda da rakamlar şu şekilde sıralandı: “2003 yılı patent tescili 74 - patent başvurusu 454, 2004 yılı patent tescili 52 - patent başvurusu 633, 2005 yılı patent tescili 59 - patent başvurusu 895, 2006 yılı patent tescili 89 - patent başvurusu 979.” Buluş alanında diğer önemli bir çalışma olan “faydalı model” başvuruları da yine artış kaydetti. Bu çerçevede; 2002 yılında 376 faydalı model tescili ve 914 faydalı model başvurusu yapılırken 2007 yılında ise 2 bin 148 faydalı model tescili, 2 bin 972 de faydalı model başvurusu gerçekleşti.

Özetle, enseyi karartmanın âlemi yok. Türkiye belli ki, bilimsel gelişme alanında hiç de ihmal edilmeyecek sıçramalar gösteriyor. “Yeterli-yetersiz” tartışmaları ayrı bir fasıl. Ama şu bir gerçek: İlim kulvarında istikrarlı bir iyileşme var.

Bilimsel ilerleme, Ar-Ge ve inovasyonda önemli bir diğer gösterge olan tam zamanlı Ar-Ge çalışanı sayısında da ciddi iyileşmeler yaşanıyor. Verilere göre; 2002 yılında 28 bin 964 kişiyle dünyada 26'ncı olan Türkiye, 2006 yılında ise 54 bin 444 kişilik mevcudu ile altı basamak yükselerek dünyada 20'nciliği elde etti. Türkiye bu sıçraması ile 2002 yılında üstünde olan İsviçre, Avusturya, Arjantin, Danimarka, Yunanistan ve Romanya'yı geride bıraktı. 2002-2006 arasında en fazla artış sağlayan ülkeler sıralamasında ise Türkiye, Meksika'nın yüzde 92'lik artışının ardından yüzde 88'lik oranı ile Ar-Ge harcamalarını en fazla artıran dünyadaki ikinci ülke oldu. Türkiye'yi yüzde 83'lük artışla Çek Cumhuriyeti takip etti. Yine, 1990 yılında sadece 2 bin Ar-Ge'ciye sahip olan Türk özel sektörü, 2007 yılında ise bu rakamı 18 bin kişiye yükseltti.

Hazine'nin verileri, bilimsel yayında artışında da umut verici. Dünya sıralamasında 10 bin 314 yayın ile 2002 yılında 22'inci olan Türkiye, 2006 yılında ise 18 bin 836 yayın ile 19'unculuğa yükseldi. Bu rakam, 2007 yılında ise 21 bin 779 olarak gerçekleşti. Belçika, Polonya ve İsrail 2002 yılına göre Türkiye'nin gerisinde kaldılar. Aynı zaman diliminde bilimsel yayında en fazla artış sağlayan dünyanın ilk üç ülkesinden birisi de yine Türkiye oldu. Yüzde 83'lük oranla yakaladığımız bu üçüncülüğün önünde ise yüzde 118'lik artışla Çin ve yüzde 198'lik artışla da İran bulunuyor. Bir diğer olumlu gelişme ise 1 milyon kişi başına düşen bilimsel yayın sıralamasında yaşandı. 1990 yılında sadece 22 olan bu sayı, 2007 yılında ise 299'a yükseldi. Düşünün ki, özellikle son 15 yıla bir heyula gibi olumsuz damgasını vuran eski YÖK zihniyeti ve çoğu artık mühüre sahip olmayan yasakçı rektörlere rağmen sağlanabilmiş bu başarı.