Film bahane festival mesajı şahane

Ülkemizin en geniş kapsamlı ve dikkate değer sinema organizasyonu İstanbul Film Festivali 30'uncu senesinde sinema meraklılarıyla buluşmaya devam ediyor. İlk haftasını geride bırakan ve on altı gün sürecek festivalde 230 küsur film gösteriliyor. Bu kadar yoğun bir programda doğru seçimler yapmak ise bir hayli zor. Festivalin geride bıraktığımız günlerini sizler için değerlendirdik.

Festivali değerlendirmeye en baştan, yani açılış gecesinden başlamak sanırım en doğru yöntem olacaktır. Medyadan takip edenler gecenin en ilgi çekici olayının, kendisine onur ödülü “layık görülen” Zeki Alasya'nın yaptığı konuşmada alkış toplayan sözleri olduğunu fark etmişlerdir. Bilmeyenler için hatırlatalım, Alasya konuşmasında 2009 yılından beri kapalı tutulan Emek Sineması için “…sahnesinde namaz kılınacaksa hiç açılmasın” sözlerini sarf etti. Yılladır bizi güldüren Zeki Alasya'ya daha önce hiç bu kadar güldüğümü hatırlamıyorum. İlahi Sayın Alaysa, sanki bütün Müslümanlar bir olmuş da, “Emek sinemasının sahnesinde şöyle bir ikindi kılsak” diye bekliyor. Ayrıca hiçbir yerde de görmedim Emek sinemasının, sahnesini mescide çevirmek için kapatıldığını. Normalde belki kınamak gereken bu sözleri çok komik bulduğumdan gülüp geçmeyi çok daha doğru buluyorum. Doğrusu o yaşta bir komedyenden daha “zekice” bir ideolojik şov beklerdim.

Peki ya bu sözü alkışlayanlara demeli! Malum, böyle bir geceye daha çok sanat ve medya dünyasından “seçkin” isimler davet ediliyor. Duydukları sözleri ezbere bir refleksle alkışlayan seçkin isimler, bu sözlerin mantıksızlığı karşısında nasıl bir şakşakçı kitlesine dönüştüklerinin acaba farkındalar mı? Bana kalırsa ortaya çıkan tablo, her olayı politik eleştiri fırsatı olarak görenler için Emek sinemasının durumunun ciddi bir rant kapısına dönüştüğünü gösteriyor. Maksat bu işi yapanlara “sanat düşmanı yobazlar” damgasını vurmak. Sanki Emek sineması yıkılacak da, yerine cami yapılacak… Çökmek üzere olan, artık kimsenin uğramadığı bir sinemanın yeniden inşa edilmesi nasıl bu duruma getirildi dersiniz? Daha önce Şehir Tiyatroları Harbiye Muhsin Ertuğrul sahnesi yenileceği zamanda kopan kıyametleri hatırladım bir an. Her konuda “modern” olmak isteyen zihniyet, modern yapılara neden bu kadar düşman anlamış değilim. Bu nasıl bir yobazlıktır?

Söz salonlardan açılmışken, festivalle ilgili değerlendirmelerimize mekânlar üzerinden devam edelim. Festivalin vazgeçilmez ev sahipleri Beyoğlu sinemaları Türkiye'yi uluslar arası platformda temsil eden, çok sayıda yabancı davetliyi ağırlayan bir organizasyon için bence uygun mekânlar olmaktan çıkalı çok oldu. Bırakın yabancı konukları, artık bu salonlar kimseye cazip gelmiyor. Yan koltuktakinin dizi, ön koltuktakinin kafasıyla gereksiz bir samimiyet kurmaya neden olan rahatsız bir oturma düzeni, feci bir havalandırma sistemi, üç boyutlu filmlerde durmadan sorun çıkaran gözlükler ve gerilim filmi atmosferini aratmayan sinema çıkışları… Beyoğlu sinemaları yeni yapılan konforlu salonlara bakıp hiç mi kendilerini yenileme gereği duymuyorlar acaba? Eski sinemaların nostaljik dokusunu, yeni salonların konforuyla birleştirmek çok mu zor? Bunu düşünme zamanı geldi de geçiyor bile.

Mekân demişken… Bir de artık festivalin adına yaraşır bir şekilde İstanbul'un değişik bölgelerine yayılması şart oldu. Organizatör kurum İKSV bir yandan istediği koltuk kapasitesini yakalayamamaktan şikâyet ederken, neden Beyoğlu ve Kadıköy dışındaki mekânları hesaba katmadığını anlamış değilim. Kartal, Beylikdüzü, Beykoz hatta Silivri gibi İstanbul'un uzakta kalmış köşelerinin de kültürel etkinliklerden nemalanmaya hakkı yok mu?

Gelelim festivalin en önemli unsuru filmlere… Öncelikle belli manevi ve ahlaki hassasiyetleri olan kişileri bir konuda uyarmam gerekiyor ki, festival filmlerinde şiddet ve cinsellik içeriğine karşı uyaran yaş tasnifleri bulunmuyor. Yani ailece bir filme gittiğinizde hiç beklemediğiniz bir sürprizle karşılaşabilirsiniz. Kendi adıma filmleri özenle seçmeye dikkat ettiğim halde görmek istemediğim bolca sürprizle karşılaştığımı söyleyebilirim.

Gördüğüm filmler arasında en beğendiğim ve tavsiye etmeye değer bulduğum yapım Unutulmuş Düşler Mağarası-3D. ABD yapımı belgesel yeryüzünün bilinen en eski sanat eserlerini üç boyutlu bir estetikle sergiliyor. Yani 32.000 yıl öncesine ait mağara resimlerini. İşin bilimsel ve estetik yönüyle ilgilenenlerin filmden büyük keyif alacağına hiç şüphe yok.

Nicole Kidman'a bu yıl Oscar adaylığı kazandıran filmi Mutluluğun Peşinde, dört yaşındaki çocuğunu kaybeden bir çiftin geçirdiği sarsıntıları anlatıyor. Söz konusu çiftin işin içinden çıkamayan, çözümsüz tavırları filmin senaryosuna da yansıyor. İlerleyen zamanlarda vizyona girecek filmi önceden görmek istiyorsanız, yüksek beklentiler içine girmemek kaydıyla seyredebilirsiniz. Yine yakın zamanda vizyona girecek olan İngiliz yapımı Beni Asla Bırakma bilim kurgu filmlerine konu olabilecek hikâyesini, ruhsal boyuta çekerek insani dozda tutmayı başaran son derece etkileyici bir yapım.

Uzun zamandan beri her yanımızın savaş ve ayaklanmalarla çevrelendiği son yıllarda savaşın yıkıcılığına dair filmler daha da ilgi çekici hale geldi. Bu konunun festivalde nasıl yer bulduğuna şöyle bir göz atalım.

Polonya, İrlanda, Macaristan, Norveç ortak yapımı olan Ölümüne Kaçış, ABD askerlerinin eline düşmüş bir Taliban militanının tutsaklıktan kaçış hikâyesini anlatıyor. Bir karakter olarak fazla tanımadığımız Taliban militanı kendi özgürlüğü adına gözü dönmüş bir şekilde onlarca kişiyi öldürürken, onu harekete geçiren saik olarak Kuran-ı Kerim ayetlerini görmek son derece rahatsız edici. Ne anlattığı bile belli olmayan bir filmde tutsaklarına son derece insaflı davranan askerlere karşılık, insanlıktan çıkmış bir “Müslüman” görmek bilmiyorum ne denli gerekli? Böyle bir filme festivalde yer vermenin yanlış bir seçim olduğunu düşünüyorum.

Danimarka yapımı Armadillo ise, 11.Eylül sonrasında Afganistan'a giden bir grup Danimarka askerinin başından geçenleri konu alıyor. Belgesel olduğu söylenen ancak kesinlikle kurmaca olduğuna inandığım bu yapım askerlerin sözde yardıma gittikleri Afganistan halkını ciddiye almaz ve küçümseyen tavırlarını ortaya koyuyor. Ancak filme göre yardıma gittikleri Afgan halkı da son derece menfaatçi. Hiç gerek yokken rahatsız edici görüntülere yer verilen filmin görülmeye değer olup olmayacağını sizlere bırakıyorum.

İşgale dair bir diğer film de Amerikan yapımı Amigo. 1900 yılında Filipinlerin, İspanyolların elinden Amerikalılara geçişinin anlatıldığı film diğer savaş filmleri gibi büyük bir trajediye dönüşmüyor. İyi Amerikalı, Kötü Amerikalı numarasıyla işgali biraz da lakaytlaştıran yapım zaman zaman keyifli bir atmosferde ilerliyor. Büyük beklentiler içine girmemek kaydıyla light filmlerden hoşlanan seyircilerin ilgisini çekebilecek bir film Amigo.

1963'de Kıbrıs'ta Türkler ve Rumlar arasında yaşanan olayları bir baba kız ilişkisi üzerinden ele alan Derviş Zaim'in son filmi Gölgeler ve Suretler'i vizyonda görme şansı bulamayanlar festivalde seyredebilirler.

İşgal ve savaşa dair yapımlar arasında en etkileyici olanı hiç şüphesiz bu yılın Oscar adayları arasında yer alan İçimdeki Yangın. Kişisel bir hayat hikâyesi üzerinden işlenen savaş teması, işin ne denli büyük bir trajedi olduğunu filmin finalinde ortaya çıkan sarsıcı gerçekle anlatıyor. Ancak filmde ortaya dökülenlerin son derece rahatsız edici olduğunu bilmekte yarar var.

Sosyal duyarlılıklı filmlerde henüz aradığımı bulamamakla birlikte ikinci hafta daha başarılı yapımlar görmeyi umuyorum. Cebimde Kan Var ve Siyah Venüs önümüzdeki hafta görmeyi planladığım yapımların başında geliyor. Genel olarak ilgi çekici bulduğum “sinemada insan hakları” bölümünde yarışacak filmlerin görülmeye değer olabileceğini düşünüyorum. Ayrıca “Yeni Türkiye Sineması” başlığı altında gösterilecek filmleri ülkemizde sinemaya dair yapılan işleri görmek için seyredebileceğini düşünüyorum. Kendi adıma Kapak Olsun ve Çöpte Dostoyevski Buldum belgeselleri en çok merak ettiklerim.

Son olarak festivalin en çok konuşulan yapımlarından Torino Atı'na değinmeden edemeyeceğim. Yönetmenlik anlamında muhteşem bir çalışma olan film, tekrara dayalı senaryosu ve 146 dakikalık süresiyle seyredenlerin sabrını son derece zorluyor. Olabildiğince üstü örtülü bir anlatımla Nietzsche felsefesine yapılan göndermeler seyircilerin çoğunda karşılık bulmazken, filmin sinema yazarları tarafından festivalin en çok beğenilen yapımlarının başında gelişi halk ve sinemacılar arasındaki uzaklığı da gözler önüne seriyor.