Gazeteciliğin tarihini saklayan muhabir

Hüseyin Kanber, sahafları, müzayedeleri arşınlayarak Osmanlı basınına ait gazeteleri koleksiyonuna katan bir gazeteci. Antalya'da ulusal bir ajansta muhabirlik yapan Kanber, bu merakını, "Osmanlı dönemindeki meslektaşlarımın emeklerini kendi çapımda saklamak istiyorum" diyerek açıklıyor. Hüseyin Kanber'in eski eserlere olan merakı lise sıralarına dayanıyor. Konya'da gazeteciliğe başladığı dönemde bölgede Cumhuriyet dönemine ait 15 yerel gazetenin çıktığını öğreniyor ve onların izini sürmeye başlıyor. Gazeteleri Konya'da bulamayınca Ankara ve İstanbul'da aramaya başlıyor ve aradıklarına ulaşıyor. Daha sonra Osmanlı yerel basınına olan merakı artıyor ve Ankara, Kastamonu, Zonguldak, Adana, İzmir, Manisa, Edirne ve Sarıkamış şehirlerinde çıkarılan gazetelere ulaşıyor. Kanber, görev için gittiği şehirlerde bile ilk fırsatta sahaf ve antikacıları gezerek koleksiyonunu zenginleştiriyor. Bulunması zor olan gazeteleri müzayedelerden ediniyor, bir kısmını da internet üzeriden satın alıyor. Kanber, koleksiyonunun büyük kısmını Ankara'daki sahaflardan oluşturduğunu söylüyor.

Kanber'in koleksiyonundaki gazetelerin büyük kısmı 1900-1928 yılları arasında çıkarılmış. En eski olanı 1880 yılına ait. Bu eserin zarar görmemesi için çok fazla dokunmadığını söyleyen Kanber'in koleksiyonundaki gazetelerden biri de öldürülen ilk gazeteci Hasan Fehmi'nin çıkardığı Serbesti Gazetesi. Kanber'e Osmanlıca gazetelerle günümüz gazeteleri arasındaki farkı soruyorum. Ona göre zaman değişse de basın geleneği ve haber hiçbir zaman değişmiyor. Siyasiler ve gazeteciler arasındaki çekişmenin, haber konuları ayrı olsa da üslubun hep aynı olduğunu söylüyor ve devam ediyor: "Genel anlamda günümüz gazeteleriyle dönemsel anlamda bir fark göremiyorum. Osmanlıca bir gazeteyi okurken, örneğin yaşanan bir kazayı, o dönemin dilinde yalın ifadelerle anlatıyorlar. Köşe yazarlarının bugün olduğu gibi yine dönemin siyasilerini eleştirdiklerini fark ettim."

Kanber, gazetelerin bir günde tüketilme geleneğinin o dönemde de olduğunu düşünüyor. Gazetelerin tarihi bir belge niteliği taşıdığını söyleyen Kanber, yeterli sayıda kaynak olmadığı için üzüldüğünü şöyle dile getiriyor: "O dönemde de gazeteler okunduktan sonra ya bir ayna veya çerçeve arkasına kılıf olarak konulmuş, ya da bugün olduğu gibi gündelik işlerde kullanılarak tahrip olmuşlar. Bu nedenle gazetelerin arşivleri ve belli başlı kurumlara gönderilen nüshalarının dışında konak veya paşa evlerindeki çatı katlarında çok az sağlam kalan gazetelere ulaşılabilmiş durumda.

Osmanlıca gazeteleri incelerken o bilgilerin bugün tarihi bilgi niteliği taşıdığını düşünüyorum. Yani tarih kitaplarında gördüğümüz bir konuyu ben birçok Osmanlıca gazetede başlık olarak gördüm. Örneğin birinci dünya savaşını başlatan Sırp'ın Avusturya Macaristan Veliahdını vurmasını haber yapan bir gazete o zamanlarda bu olayın büyük bir dünya savaşına sebep olabileceğini tahmin edebilir miydi? Bu nedenle bu gazeteler bence birer tarihi belge niteliği taşıyor."

Hüseyin Kanber araştırmaları sırasında ilgi çekici şeylerle karşılaşmış. 1916 yılında Amerika'ya giden Türklerin çıkardığı Hilal Gazetesi çok ilgisini çekmiş. İki günde bir çıkarılan bu gazete Türkiye'den haberler veriyormuş ve Kanber, ne milli kütüphanede ne de basın müzesinde hiçbir nüshasını bulamamış. Bir diğeri de Kıbrıs gazeteleriymiş. Masum Millet isimli Türk gazetesinin İngiliz sömürgesi altındaki bir ülkede rahatça basılabilmiş olması Kanber'i en çok şaşırtan gazetelerden olmuş. Koleksiyonuna yurt dışından da birçok gazete ekleyen Kanber, Balkanlardan Tuna, Balkan, Son Söz; Mekke'den Hicaz, Kırım'dan Meşveret gazetelerini edinmiş. Kanber, sahafa her gittiğinde heyecan içerisinde yeni gazeteleri edindiğini şu sözlerle anlatıyor: "Sahafa yeni gazetelerin geldiğini duyduğumda o heyecanla neyi alacağımı bile düşünmem. Tanınmış bir gazete ise ve kondisyonu koleksiyonuma girecek kadar iyi durumda ise hemen o gazeteyi alırım. Bu nedenle koleksiyonun oluşturmak hiç de zor olmadı. Bugün koleksiyonuma koymadığım ve ismini hiç duymadığımız yüzlerce Osmanlıca gazete ve dergi var desem hiçte abartmış olmam. Gazeteleri topladıkça mutlaka sizde olmayan yeni bir gazeteyle karşılaşıyorsunuz."

Hüseyin Kanber'in koleksiyonunda 500'ün üzerinde Osmanlıca gazete ve dergi bulunuyor. Gazeteleri özel koşullarda muhafaza ettiği için çok fazla kişi faydalanamıyor ama Tarih bölümü öğrencilerine zaman zaman yardımcı oluyor. Akdeniz Üniversitesi öğretim görevlileri ve özel müze yetkilileri gazete koleksiyonunu dijital ortama aktarılmasını teklif etmişler ama Kanber, gazetelerin tahrip olacağını düşündüğü için teklifleri geri çevirmiş. Gazete koleksiyonunu genişletmek için Mısır, Tunus ve Balkanlar'da araştırma yapmayı düşünen Kanber, ileride sergi açarak koleksiyonunu ilgililerle paylaşmayı düşünüyor. Kanber tarihin anlaşılmasında gazetecilerin önemine işaret ediyor ve tarih kayıtlarında yer almayan birçok bilgiyi o dönemin gazetesinde bulunabileceğini düşünüyor. Tarihi bilmenin çok önemli olduğu düşünen Kanber, sözlerini şöyle sürdürüyor: "Ben toplumun geçmişine ve kültürüne sahip çıkmakla yükseleceğine inanıyorum. Osmanlı bizim öz ve öz kültürümüzdür. Bugün etrafımızdaki binlerce esere yabancı gözlerle bakıyoruz. Çünkü üzerindeki bir kitabe veya bir yazıttaki Osmanlıca ifadeleri anlayamıyoruz. Oysa öz Türkçe olan bu alfabeyi bilmiyoruz." diyor.

Kanber'in sahip olduğu koleksiyondaki bazı gazeteler şunlar: Alemdar, Varlık, Sıradı Müstakim, Donanma, Harp Mecmuası, Zaman, Hâkimiyet-İ Milliye, İrade-i Milliye, İkdam, Şehbal, Yeni Yol, Açık Söz, Halk Dili, Resmi Ceride, İzmir Ahenk, Kastamonu, Türk Sesi, Adana, Varlık, Konya Babalık, Edirne Postası, Aksaray, İstanbul Vilayet Gazetesi, Feyz, Büyük Gazete, Kalem, Aydede, Karagöz dergileri, Afiyet, Ayine, Ziraat ve Sanayi Gazeteleri. Tasviri Efkâr, Yeni Fikir, Yeni Turan, La Petit Jurnal...