Gezdi gezdi, tarih oldu

Yıllardır ticaretle uğraşan Polo isimli aile, dünyanın dört bir yanından mal alır mal satardı. Bir gün ailenin büyükleri ticaret yapmak için Uzak Doğu'ya doğru yola çıktılar ve tam on beş yıl sonra geri dönebildiler. 15 yaşına henüz giren küçük Polo da bu dönüşle aile büyükleriyle ilk kez tanışmış oldu. Ama ne yazık ki küçük Polo, bu sefer de annesini kaybetmişti. Artık babasıyla yaşamaya başlayan küçük Polo için gezginlik serüveni de böylece başladı.

Pololar, bu defa meraklı oğulları ve iki keşişle birlikte yola çıkmıştı. 1271'in sonunda Papa Tedaldo'dan Büyük Kaan için değerli hediyeler ve mektuplar aldılar ve tekrar Doğuya doğru yolculuk başladı. Savaş bölgelerine girince keşişler yolculuktan vazgeçip geri dönmek istediler. Fakat küçük Polo, bunu kabul etmeyerek babasıyla birlikte yolculuğa devam etti. Ermenistan'dan, İran'dan, Afganistan'dan, Pamirler'den ve Çin'e kadar İpek Yolu üzerindeki her yerden geçtiler.

Pololar, izleyen 16 ya da 17 yıl boyunca Hitay (bugün kuzey Çin), Mangi (bugün güney Çin) ve Moğollara bağlı başka topraklarda yaşadılar. Shangdu ile kışlık sarayın bulunduğu Pekin arasında imparatorla birlikte dolaştılar. Küçük tacir, Avrupa'ya kâğıt para ve kömür hakkında fikirler ediniyor ve kendisinin gitmediği ülkeler hakkında gidenlerden aldığı raporları topluyor, karşılaştığı herkesten yeni bir şey öğreniyordu.

Hıtay'a vardığında küçük Polo, ancak 20 yaşlarındaydı. Nerdeyse hiç Çince bilmemesine rağmen, Moğolların konuştuğu Koman lehçesi, Arapçalaşmış Farsça, Moğolca ve Uygur Türkçesi gibi o dönemde Doğu Asya'da konuşulan birçok dilden bazılarını konuşabiliyordu. Genç gezgin, bilgisi ve yetenekleriyle yabancı ülkeler hakkında anlatılanları dinlemekten büyük zevk alan Kubilay Han'dan yakın ilgi gördü. Onun tarafından, araştırma yapmak üzere sık sık imparatorluğun uzak bölgelerine gönderildi. Bu gezilerin birinde Çin'in güneybatısına, Yunnan'a ve belki de Birmanya'daki Tagaung'a kadar gitti. Başka bir gezide Çin'in güneydoğusunu dolaştı. Sonradan büyük bir coşkuyla anlattığı Quinsay kentiyle Moğolların yeni fethettiği bölgeleri gördü. Gerçekten de istediği gibi serüven dolu günler yaşıyordu.

Günün birinde Pololar, bu sefer Argun Han'la evlenmek üzere İran'a gönderilen bir Moğol prensesine eşlik etmekle görevlendirildiler. Poloların ve prensesin yanı sıra yaklaşık 600 saraylı ve denizciyi taşıyan 14 gemilik filo Quanzhou limanından yola çıktı. Kafile, serüven ve tehlikelerle dolu bir yolculuktan sonra Hürmüz'e ulaştı. Oradan Horasan'a giden kafile, Argun'un öldüğünü öğrenince, prensesi oğlu Gazan Han'a teslim etti.

Venedik'e döndükten hemen sonra Gezgin Polo, Akdeniz'deki bir çatışma sırasında Venediklilerin denizdeki en büyük rakipleri Cenovalılara tutsak düştü. Ardından Cenova'daki hapishanelerden birine kapatıldı. Hapishanede, tanınmış romans yazarı Rustichello (Rusticiano) ile karşılaştı. Ona Asya'da geçirdiği 25 yılın öyküsünü yazdırmaya başladı. Rustichello öyküyü 13. ve 14. yüzyılda yaygın olarak kullanılan Fransızca ve İtalyanca'nın karışımı bir dille kaleme aldı. Bazı kaynaklar Rustichello'nun özellikle çarpışmalara ilişkin bölümlerde katkılar yaptığını öne sürerler. Kısa bir süre sonra özgürlüğüne kavuşarak Venedik'e dönen gezgin Polo, artık evlenme yaşına gelmişti. Aşık olduğu genç bir bayanla neredeyse yıldırım nikahı denecek bir hızla evlendi. Bundan sonraki hayatı oldukça sakin geçen Polo, anılarıyla dünyanın sayılı gezginleri arasına girdi ve 1324'te 70 yaşında öldü.