Haberler yardıma yönlendirdi

Van depremi öyle bir zamanda gerçekleşti ki kutuplaşma noktasına gelen Türkiye halkını yeniden birbirine kenetledi. Ulusal çağrılarla el ele veren ve sosyal medyada örgütlenenler, depremzedelere yardım etmek ve enkaz altında kalanları kurtarmak için hemen bölgeye gitti ya da yaşadıkları şehirlerde Van'a yardım malzemesi götürmek için kampanyalar gerçekleştirdiler, gerçekleştiriyorlar. Türk basını ise en hızlı şekilde bölgeye gidip orada yaşanan dramı tüm Türkiye'ye duyurdu.

Sosyal medya ve basın üzerinden yapılan yardım, kampanya çağrıları ve duyuruların yanı sıra , deprem bölgesinde olduğuna inanılan PKK sempatisi ve yaklaşık bir hafta önce verilen 26 şehit olayı üzerine yapılan "Belalarını buldular" tarzı yorumlar da sürekli gündemdeydi bu hafta.

Basının Van depremi gibi kriz dönemlerindeki davranış tarzı ve sosyal medyada bu gibi dönemlerde yapılan konuşmaları, tartışmaları ve çalışmaları Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Atilla Girgin ve Yrd. Doç. Dr. Ebru Özgen ile konuştuk. Gazetecilerin deprem gibi kriz durumlarına hazırlıklı olup olmadığını tartıştık.

Prof. Dr. Atilla Girgin mesleğe muhabirlikten başlayarak Anadolu Ajansı İstanbul Bölgesi müdürlüğü ve TRT Haber Dairesi başkanlığına kadar yükselmiş bir akademisyen. Şimdi Marmara Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi ve Yeditepe Üniversitesi'nde gazetecilik eğitimi veriyor.

Girgin, basının Van depremi ve kriz dönemlerinde hemen olay yerine gidip yaşanan acıyı ve dramı en iyi biçimde yansıttığını düşünüyor. Girgin, "Basınımız 99 depreminde en hızlı biçimde olay yerine giderek yaşanan dramı Türkiye'ye en iyi şekilde aktardı. Bu depremde de böyle oldu." diyerek basının görevini en iyi şekilde yerine getirdiğini anlatıyor.

Basında yer alan görüntü, yazı ve fotoğrafların topluma etkisiyle ilgili olarak, "Suiistimal edilmediği sürece kullanmakta fayda var" görüşünü savunan Atilla Girgin "Olayın dehşetini gören vatandaşlar harekete geçebilir, yardım etmeyecekken edebilir. Bir gazeteci yazdığı yazı veya çektiği fotoğraflar ile topluma zarar veya yarar sağlayacağını bilmelidir. Ama görüyorum ki şu ana kadar yapılan haberler sömürü havasında değil insanları birleştirmeye, yardıma yöneltiyor" diyor.

Basında yer alacak haberlerden olumsuz etkilenecek çocuklar için ebeveynleri dikkatli olmaya çağıran Girgin "Sonuçta bu tarz haberlerden etkilenip yardım etme ve duyarlı olmaya çalışacak kişiler belli yaşa gelmiş kişiler. Çocuklar değil. Bu sebepten aileler çocuklarına bu yayınları göstermemeli, bu görüntülerin verileceği yayınları izletmemeli, duyarlı olmalı" diyor ve çocukları etkileyebilecek görüntülerin çocukların izleyemeyeceği saatlerde verilmesinin daha iyi olacağını söylüyor.

İletişim Fakültesinin Halkla İlişkiler Anabilim Dalı öğretim üyelerinden Yrd. Doç. Dr. Ebru Özgen, sosyal medyayı aktif bir biçimde kullanıyor ve Van depremi ardından yaşanan gelişmeleri yakından takip ediyor. O da sosyal medyanın deprem olayı üzerine çok hızlı bir şekilde bilgiler aktardığını hatta depremin gerçek şiddetini bile Kandilli'den daha önce twitter'da okuduğunu anlatıyor. Onun düşüncesine göre sosyal medya hızlı olsa da eylem ve söylem birliği yok. Ayrıca güvenilirliği de tartışılır. Girgin, "Gruplar protesto konusunda hemen eyleme geçebiliyor. Söylem konusunda çok hızlı bir araya geliniyor ama eyleme gelince bu hızdan eser yok. Her gün çadır lazım deniyor, o kadar kampanyadan bahsediliyor ama hala yeteri kadar çadır yok. Bu da eylemin, söylem kadar hızlı olmamasından kaynaklanıyor" diyor.

Depremde zarar görenler için çalışanlar depremin yıkıcı etkileri kadar nefret söylemiyle de savaşıyorlar. Doğudaki PKK terörü ve bu örgüte desteği aşikar olan grupların yoğun yaşadığı Van'da meydana gelen depremi o bölgeye Allah'ın bir cezası olduğuna inananlar ve devlete zarar verenlere bir uyarı olduğunu düşünenlerin sosyal medyada yaptığı açıklamalar, depremin insani boyutunu görüp yardım elini uzatmaya çalışanlarca çok eleştirildi.

"26 şehit verdik. Halkın çok ciddi sıkıntılarının olduğu bu dönemde bir de Van'da deprem oluyor. Bir yerde yardım kampanyaları var, bir şeyler yapılmaya çalışılıyor. Diğer tarafta ise başka bir söylem var. 'İlahi adalet' diyen var, 'Allah'ından buldular' diyen var… Ama tahminimce bu kişiler ilk günlerden sonra vicdani taraf ayaklanınca azaldı" diyor Ebru Özgen.

Atilla Girgin ise bu konuların basında yer almasının topluma ve devlete zarar vereceğini düşünüyor. Bu tarz söylemlere katılmadığını söyleyen Girgin, kendisinin de muhabirlik yaptığı dönemde bu tarz haberler yapmadığını yöneticiyken de yaptırmadığını anlatıyor…

M.Ü. İletişim'de derslerinde uygulama da yaptıran Atilla Girgin sınıfların çok kalabalık olmasından dolayı ve çok fazla iletişim fakültesi olmasından dolayı öğrencilerin deprem gibi kriz ortamlarında gazetecilik yapmaya hazırlıklı olmadıklarını söylüyor: "Fotoğraf çekmeden, haber yazmadan mezun olan öğrencilerimiz var. Bir sınıf 80 kişi. Hangisiyle pratik yapacaksın, hangisinin ürünü üzerinde uzun uzun duracaksın, tartışacaksın? Ayrıca dört duvar arasına kapanan akademisyenler pratikteki kurumlarla ilişkileri olmadığı için öğrencilerini staja gönderemiyor."

Girgin'e göre genel yayın yönetmeni olmak için lise mezunu olma şartı ufak bir değişiklikle üniversite mezunu olma şeklinde değiştirilirse çok şey değişecek ve istihdam sorunu ve kalite sorunu da çözülecek.

Türkiye'de sosyal medyayı kullanımın %39 civarında olduğunu söyleyen Ebru Özgen "Tabi ki sosyal medyada yapılan çalışmalar bu alanları kullanmaya özendiriyor ama %39'un büyük çoğunluğunu oluşturan gençleri özendiriyor. Zannetmiyorum ki bir kampanya veya etkinlik için 65-70 yaşlarında birisi facebook veya twitter hesabı açsın." diyor.