Harflerin izinde bir şehre vasıl olmak

Bir şehre, vatanınıza ait olmayan bir şehre nasıl girersiniz? Ben bir öykünün ya da bir şiirin kollarında girerim. Gençler her mekana kulaklarında volkmen ile giriyorlar ya hani. Tanpınar misali ne içindeyim mekanın ne büsbütün dışında. Merhum bunu zaman için söylemişti. Ama kulağını içinde bulunduğu mekana tıkayarak, yakınımızda ama yanımızda olmayan volkmanliler için, bu mısrayı zaman değil mekan olarak değiştirişimi af ederdi diye ümid ediyorum. Bakü'de zihnimde iki kitap ile dolaştım. Birisinin benim için dumanı üstündeydi. Konya ziyaretimde gencecik bir kız, Büşra Nur Güler, titrek imzası eşliğinde kitabını, "Kırmızı Köprü'nün Ötesi"ni hediye etmişti. Bir hediye ancak bu kadar zamanına denk gelebilirdi. Kitabı alırken çantamda götüreceğim dedim. Götürdüm. Bakü'nün sokaklarında dolaşırken, esasında Büşra Nur'u dolaştırdım yanımda mihmandar olarak. Bu kadar genç bir kalem bütün bunları görmüş mü? Büşra Nur 1984 Konya doğumlu. Babasının görevi dolayısıyla gittikleri Bakü'de 8.9.10 sınıfları okumuş Büşra Nur. Belli ki sadece okulda okumamış, aynı zamanda Bakü'yü okumuş. Hayran olmamak mümkün değil. Nasıl bulur, nasıl okursunuz bilemeyeceğim ama bir şehre dahil olmanın macerasını bu genç kalemin izinden sürmelisiniz muhakkak.

II-

Hazar'a bakıyorum. Hazar'a bakmayı bilip bilmediğimi düşünerek. Denize bakmak da göklere bakmak gibidir. İlle de öğrenilir. Hep kendini dağlara ait hissetmiş olan ruhum, sonunda medenileşti ve denize bakmayı öğrendi mi? İçimde dolanan mısralara rağmen öğrendi mi? "Benim meskenim dağlar." Otelin penceresinden Hazar'a bakarken Hazar'ı görmeyi beceremediğimi düşünüyorum. Biri yanı başımda durmalı, işaret parmağını denize doğru uzatıp, "bak demeli bu gün Hazar nasıl desem biraz kırgın. Bu üzerinde eyleşen rüzgarı pek hoyrat bulmuş da onun için…" Anlatmalı Hazar'ı. Anlatırken Hazar insanlaşmalı. Mustafa Armağan'ın imajını ödünç alarak söylemeliyim, Hazar insan yüzlü bir deniz olmalı. Mustafa Armağan'ın İnsan Yüzlü Şehirler kitabında, Türkiye-Güney Kore futbol maçının Bakü'de seyredilişine dair anlattıklarının başka versiyonlarıyla her an karşılaştım: "Türkiye'de hiç seyretmediğim maçlara inat, Bakü'de son milli maçımızı seyrettim. Ama bilin bakalım nerede? Bir köşede Güney Kore'yi destekleyen "ecnebiler"in öbür köşede ise Türkiye'yi destekleyen Azerilerin kümelendiği bu İrlanda kahvesinde, iki rakip grup da Tv'lerinden izliyordu maçı: İşin ilginç yanı, Azeriler bir Rus kanalından Rusça, ecnebi taifesi ise bir Arap (evet nedense Arap!) kanalından İngilizce seyrediyorlardı." Her Azeri "Biz tek millet iki dövletiz" dese de, bindiğimiz taksiler bize ikram olarak Barış Manço dinletse de Ve Mustafa Armağan'ın Bakü'de Futbol maçı seyretmek bahsinde anlattığı gibi bizim zaferlerimize bizden daha çok sevinseler de… Yine de Bakü'yü insanlaştırmak için edebiyata sığınıyorum.

Mekan'ın nefes alış-verişini hissedemiyorsam bir müddet sonra kendi soluğumun de kesileceğini sanıyorum. Mekan'ı insanlaştırmak için öyküler diziyorum Hazar'ın sularına. Cihan Aktaş'ın Azize'nin Son Günü adlı kitabından geliyor öyküler. Her sokağın başında "Yeşil Dallı Küçeler" i hatırlıyorum. Öykünün gücü burada işte. Sanki bütün o insanları tanımışım. Azize'nin yalnızlığını bilmişim. Kırılan fincan için birlikte hüzünlenmişiz. Yere düşen fincan değilmiş de bizim umudumuzmuş. Bir kitapçı dükkanında az kalsın soracak oluyorum."Azizenin Son Günü" yok mu? Sanki en çok burada, Bakü'de olması gerekirmiş gibi… Ve evet belki de siz mesleki deformasyon diyeceksiniz ama ille de Bakü'nün bir gecekondu semtinde dolaşmak istiyorum. Mihmandarımız şaşırıyor. "Hiç böyle bir arzu ile karşılaşmamıştık. Merakınız necedir?" diyor. Merakımı anlatmaya çalışıyorum. Gün boyu caddelerde gördüğüm yerli malı arabaların yerini gece yarısından sonra Avrupa arabaların aldığını fark edince aklıma geldi diyorum. Nasıl fark ettiniz diye soruyor mihmandarımız. Ben ne cevap vereceğimi düşünürken kızım "Annem sosyolog" diyor. Bir kelimenin bu kadar sihirli olabileceğini işte o an fark ediyorum. Artık her türlü merakım mübah. Bakü'nün gecekondu semtlerine götürülüyorum. Neft ocaklarının arasında iri mantarlara benzeyen evlere bakıyorum. Bir şehre nereden girileceğini işte o an anlıyorum. Meşrebi benim gibi olanlar , yani yaşanmakta olanı anlamak adına, zihnini ve kalbini tel tel gerenler için ilk kapı fakir semttler. Bir şehre dünün kapısından girenler var bugünün kapısından girenler. Ben edebiyatın kollarında ve bugünün kapısından geçerek vasıl oldum Bakü'ye.

III-

Türkiye'ye dönünce kapıdan girer girmez kargo ile gelmiş kitapları görüyorum. Bavulu açmadan paketi açıyorum. Taha Kılınç- Şam Kitabı. Kitap önce gazeteye gitmiş, gazetede kim bilir kaç vakit bekledikten sonra okuyucusunu bulmuştu nihayet. Bu hoş tesadüfün şerefine bavullar açılmadan bekleyebilir. Kızım beni dünyanın en pasaklı annesi olarak yerleştirebilir zihnine. Nasibimi merak ediyorum. Hemen besmelemi çekip tefe'ül ediyorum Şam Kitabı'ndan. Ben ki hem Arabın yüzü hem Şam'ın şekeri diyenlerdenim. Nuray Mert'in onca gönül koymuşluğu var bir derlenip toparlanıp da Doğu Konferansı'na katılamamış olmama. Şam'a gitmeyi hakikaten istemiştim. Hala istiyorum. Belli ki şehirlerden yana nasibim önce kitaplardan açılıyor. Şam Kitabı geldiğine göre nasibime er ya da geç Şam düşecek, bütün kalbimle inanıyorum. Ne çıkıyor satırlardan nasibime? Taha Kılınç bir Cuma vaktini tasvir ediyor. Şam'ın cuma tasvirini okumakta olanın da, yani benim günüm de Cuma. Oluyor böyle tesadüfler. Ve tesadüfler en çok, tesadüflerden akide şekeri lezzeti yakalayanları buluyor.