Harvard'ın yapamadığını yapıyoruz

Geçtiğimiz günlerde bir meslek büyüğüm beni aradı ve hangi bölüm mezunu olduğumu sordu. 'Ne var bunda' diyeceksiniz. Hemen söyleyeyim. Bu soru, mesleğe başladığımdan bu yana, yani 10 yıl sonra ilk kez soruldu. Yani henüz okuldan alma gereği bile duymadığım İletişim Fakültesi diplomasına bugüne kadar mesleki anlamda hiç ihtiyaç duymadım. Çıkış belgesini de sadece askerlik ile sarı basın kartı için kullandım. Hepsi bu. Peki ben üniversiteyi neden okudum? Bu sorunun, Cuma günü tercih formlarını teslim edecek yaklaşık iki milyon genç ve ailesi için cevaplanması gerekiyor. Tıpkı “Üniversite neden okunmalı, hangi üniversite okunmalı, üniversitede ne okumalı? soruları gibi... Cevap bulmak için iki gözde üniversitenin ezber bozmayı göze alabilen güzide rektörlerinin kapısını çaldık. Onlar da iki milyon genç ve ailesi için değil, benim gibi hayatla ilgili tercihlerinizi çoktan yapmış olanlar için 'bile' çok şey söyledi.

İnsan… Üniversite eninde sonunda hoca ve öğrenci işidir. İki gönül bir olduğu zaman samanlık seyran olur ya. Eğitim işi de öyle bir şey. Eğer hoca ile öğrencinin kanı uyuşursa, ortaya mucize çıkar. O, Boğaziçi gibi manzaranın ortasındaysa daha da iyi olur. Ama şart değil. Çünkü üniversite işi zihin işi. Zihnin de dışarıya çok fazla ihtiyacı yok. Ben çok fukara yerlerde çok zengin iç hayatlar yaşandığını gördüm. Ankara'nın Cebecisi herhalde dünyanın en güzel yeri değildir. Ama, Oxford, Yale, Harvard'daki insanlar nasıl iç zenginlik yaşıyorlarsa, Cebeci'dekiler de aynı şeyi yaşarlar. Bu laf hoş ve güzeldir ama gel gör ki bunu anlatmak kolay değildir. Çekim gücünüz düşük olur. Ama ben bilirim ki esas mesele insandır.

Bana ufuk açıyor mu diye bakarım. Hepimizin bildiği gerçekler var. Filanca üniversiteden mezun adamı bir başka üniversiteye kıyasla tercih edersiniz. Çünkü o üniversitenin bir edası, verdiği bir “formasyon” vardır. Formasyon enformasyonun önünde bir şeydir. Niye derseniz. Benim birinci sınıfta öğrettiğim bilgi, dördüncü sınıfa geldiğinde değişmiş oluyor. Öyle olunca mühim olan çocuklara bilgi yüklemesi yapmak değil neyin bilgi olduğunu, neyi nerede bulabileceğini, analiz ve sentezi öğretebilmek ve mesleki beceriyle donatmaktır.

Hayat. Mesela ben işe insan alırken not ortalamasına bakmıyorum. Asıl ilgilendiğim şey, probleme nasıl bakıyor, dünyası nasıl, ufuklarının genişliği nasıl ondan sonra tabi ki elbette falan üniversiteden değil de filanca üniversitedense dikkatim daha yoğunlaşıyor çocuk üzerinde. Çünkü formasyon verme becerisinde bir üniversitenin diğerine kıyasla daha iyi olduğunu biliyorum.

Dünyada lisans eğitimi anlam değiştirmeye başladı. Üniversite eski lisenin fonksiyonlarını üstlenir oldu. Dolayısıyla 3 yıl yeter diye düşünüyorlar. Asıl bilimsel çalışmanın master ve doktorada yapılmasını öngören bir süreç var.

Türkiye'deki üniversite hocaları da lise eğitimimizin oldukça sakatlandığı görüşünde buluşuyor. Dersane sistemi dolayısıyla gelen çocukların ezberci test tekniği tezgahından geçmiş olduğu için üniversitede bocaladıkları, arzu edilen öğrenci profiline uymadıkları yönünde bir tespit var. Biz bunu aşabilmek için birinci sınıflarımızı şehzade eğitimini andırır bir hale getirdik. Çok yoğun bir akademik beceri edinme dersi koyduk. Yani öğrencinin mesleki mesleki materyali alması, onun içinden kendisine yararlı olanı seçmesi, sunuş yapmayı, o malzeme üzerinden bir paragraf üretmeyi, bir analiz yapabilmeyi öğrenmesi. Bakalım inşallah altından da alnımızın akıyla çıkarız. O anlamda devrimci bir iştir. Benzer bir şeyi yapmak üzere Harvard kendi içinde 13-14 sene kavga etti. Üstelik bunun yarısı kadar bir şeyi yapmak için. Biz daha kökten bir şeyi deniyoruz. Bilginin önemli bir tarafı var. Hata yapmaktan korkmuyoruz. Aynı hatayı ikinci kere yapmaktan korkuyoruz.

Bilgi olarak ya da en azından rektörü olarak üniversiter geleneğe saygı duyuyorum. Çünkü 1000 yıllık bir gelenek.İçinde yaratmış olduğu insanın en arı, neredeyse en mukaddes diyebileceğim melekeler yetişmiş bu ortamda. Eleştirmek, sorgulamak, denemek, yeniliğe açık olmak gibi insanlığı öne götürmüş olan melekelerin ürediği korunduğu bir ortam. Bu özellikleri muhafaza etmek, bu anlamda muhafazakar olmak ama bu özelliklerin dikte ettiği gözü peklik ve cesaretle maceraya girmek. Entelektüel maceradan ürkmemek. Hem muhazafakarlık hem serüvenciliği bir arada tutmayı bilgi becerebiliyor gibi geliyor bana.

İnce bir denge. Biraz kaçırdığınız zaman piyasaya yönelik eğitim vermeye başlıyorsunuz. Bilgi değil, beceri önemli olmaya başlıyor. Analitik tahlil yeteneğini bir kenara bırakıp, “şu becerileri vergitsin” ciliğe düşebiliyorsunuz. Veya fildişi kulenize kapılıp eskiyi habire tekrarlıyorsunuz.

Bu belki Bilgi'nin özellikleriyle ilgili. Bilgi üç özelliği olan bir yer. Hiç şüphe yok bilimsel mükemmeliyet merkezi olmaya çalışan bir yer. Zaten üniversite dediğin esasen o. Onun yanı sıra daha önce üniversite tarifiyle yan yana düşünülmeyen bir şey olmayı daha istedi Bilgi, o da bir tür kolektif sivil toplum birimi. Bir tür kolektif sosyal girişimci olmak. Hep birlikte toplumsal yeniliklerin kapılarını zorlamak, örnekler vermek. O anlamda Bilgi'nin 7-8 bine ulaşan parasız yetiştirdiği insan var. Geceleri burası saat 11'e kadar çalışır. Şimdi muhtemelen Santralİstanbulla birlikte o faaliyetlerimiz daha da genişleyecek, gençliğe yönelik hale gelecek Eyüp ve mıntıkasını da kucaklayacak inşallah. Üçüncü özelliğimiz de bence müthiş bir entelektüel çekim merkezi. Bir tür Kültür Merkezi özelliği var. O yüzden belki dedikoduların odağında da oluyor. O yüzden belki çok da Bilgi'nin içinde olup bitenler ilgiyle izleniyor. O sebeple, biz şehrin merkezinde olmakla, Riva gibi şehirden uzakta olmak arasında bir seçim yaptık ve burada olmaya karar verdik.

Santralİstanbulla birlikte bir adım daha ileri atılıyor. Orada bir enerji müzesi olacak, bir kültür platformu, eserlerin sergilendiği bir ortam olacak. Yurt dışından gelecek olan 50-60 bilim adamının, düşünürün, sanatçının kalabileceği, eserlerini sergileyebileceği rezidans programı olacak. İstanbul'un en büyük sosyal bilimler ve sanat kitaplığını kamuya açacağız. Aynı zamanda bizim çocuklarımızın 2 bin tanesi bütün bu faaliyetlerle yoğrulacak. Sadece bizim çocuklarımızın değil, mümkünse bütün çevrenin bütün İstanbul'un kültür sanatla ürkmeden, sıcak bir geçişle irtibatını sağlayacak beşeri bir hemzemin olacak. Kolay değildir çünkü. Kültür sanat ürkütücü bir şeydir çünkü. Kendimden bilirim. Yurt dışına ilk gittiğim zaman sanat, resim galerilerine girmeden önce baya bir ürkerek büzülerek titreyerek girerdim. Bizim yapmak istediğimiz de tam böyle bir şey. İnsanlar kültür sanat dediğimiz şeyle elleşsinler istiyoruz. Biz sadece tel çerçeveli gözlüğüyle gelip bıçak gibi keskin bir şekilde çekip giden insan istemiyoruz