Hekimlerin piri

Bazı insanlar çok daha hızlı ve fazla öğrenirler ve olağanüstü becerilerle karşımıza çıkıp hayranlık bırakan işler yaparlar. Bu hafta konuk ettiğimiz isim de bu türden. Daha 10 yaşındayken Kur'an-ı Kerim'i ezberlemiş. 18 yaşında çağının bütün ilimlerini öğrenmiş. 57 yaşında öldüğü zaman 150'den fazla eser bırakmış. Eserleri Latince'ye ve Almanca'ya çevrilmiş; tıp, kimya ve felsefe alanında Avrupa'ya ışık vermiş. Öyle ki Latinler onu "Avicenna" adıyla hala eski Yunan bilgi ve felsefesinin aktarıcısı olarak görürler.

Bu büyük Türk bilgini daha çocukluğunda, çevresini hayrete düşüren bir zekâ ve hafıza örneği göstermiş. Küçük yaşta gece gündüz okumakla vakit geçirir, mum ışığında saatlerce, çoğu zaman sabahlara kadar çalışır, pek az uyurmuş. Kafası öylesine doluymuş ki, uyanıkken çözemediği bir takım meseleleri uykusunda çözer ve uyandığı zaman cevaplandırılmış bulurmuş.

Bir keresinde, Aristo fiziğini incelerken defalarca okuduğu halde olayın mantığını bir türlü anlayamamış. O gün ve sonraki günlerde Aristo fiziği kafasını kurcalamış, durmuş. Bir gün çarşıda gezerken sergide bir kitap görmüş. Kitabı eline alıp incelerken satıcı bunu satın almasını, bu sayede birçok meseleyi kolayca halledebileceğini söylemiş. Onun okuma huyunu herkes öğrendiği için, bilhassa kitap satıcıları kendisini tanıyor, çarşıya her gelişinde onun işine yarayacak kitapları öneriyorlarmış. O gün de kendisine tavsiye edilen Fârabî'nin Aristo'ya ait şerhini satın almış. Bir defa okumakla, Aristo fiziğinde çözemediği noktaların büyük bir açıklığa kavuştuğunu görmüş ve günler sonra ilk kez huzurla uyuyabilmiş.

Henüz 16 yaşındayken pratik hekimliğe başlayan bilgemiz, resmî saray doktorluğu makamına da getirilmiş. Böylece hastalara bulduğu şifalarla tıp alanındaki şöhreti almış başını gitmiş. Bilgemiz hekimlerin piri olarak her ne kadar tip ilmiyle ilgiliyse de onun asıl kişiliği, Ortaçağda uzun süre tartışma konusu olan Tanrı varlığıyla ilgili düşüncelerinden gelir. Ona göre akıl vardır; fakat insan bilgisi Tanrı'yı ve kâinatı mutlak şekilde anlamaya elverişli değildir. İnsandan bağımsız bir ruhun varoluşu, Tanrı'dan yansıyan bir delildir.

Hayatının tamamında büyük yer edinen tıp ilmi konusunda çok büyük gelişmelere imza atan bilgemiz, bazı hastalıkların oluşmasında gözle görünmeyen birtakım yaratıkların etkisi olduğunu, yani mikropların varlığını sezmiş ve bu bilinmeyen mahluklardan eserlerinde sık sık bahsetmiş. Mikroskobun henüz bilinmediği bir devirde böyle bir tahminde bulunması onun üstün zekasının da örneği olmuştur.

Doğu ve Batı tıbbını geliştiren büyük tıpçıların başında gelir İbn-i Sina. XII. yüzyılda Latince'ye çevrilen Kanûn adlı eseri, Batı tıp aleminde bir patlama tesiri yapmıştı. Böylece Fransa'nın en meşhur tıp fakülteleri olan Montpellier ve Lauvain Üniversiteleri'nin temel kitabı Kanûn oldu. Bugün hala Paris Üniversitesi'nin tıp fakültesi öğrencileri St. Germain Bulvarı yanındaki büyük konferans salonunda toplandıklarında iki Müslüman doktorun duvara asılı büyük boy portresiyle karşılaşırlar. Bu iki portre, İbn-i Sina ve er-Razi'ye aittir.

İbni Sînâ, çoğu fizik, astronomi ve felsefeyle ilgili olarak 150 civarında eser yazmıştı. Bilhassa tıp ilmine dair araştırmaları son derece orijinal ve doğrudur. Kendisinden sonra yetişen Gazâli, Fârabî'yi ondan öğrenmiştir. Düşünce ve anlayış bakımından İbn-i Sina, Farabî ile İmam Gazâlî arasında bir köprü vazifesi de yapmıştır. Bütün bunlardan başka İbni Sina, şiirleriyle de Türk tarihinin övündüğü isimlerden olmuştur.