Herkes maskesini taksın, oyun başlıyor

Sanatçı Dilruba Saatçi'nin hayat hikayesi var önümde. İlkokulda sahneyle tanışan, lise yıllarında çıktığı turnelerle neredeyse tüm Avrupayı dolaşan, Viyana'da tiyatro, Berlin'de müzik okuyan genç bir kadının azim öyküsü bu. Henüz ergenlik döneminde başarılı sayılabilecek bir çok işin altında imzası olan Dilruba Saatçi, bir yandan da aldığı eğitimlerle kendini sürekli geliştirmeye devam etmiş. Dilruba Saatçi, şimdi Çizgi isimli oyunla bir kez daha neler yapabileceğini keşfediyor ve hem kendisinin hem de Türk tiyatrosunun sınırlarını zorlamaya çalışıyor. Saatçi'nin yazdığı ve Tiyatro Maan ekibinden Özgür Emre Yıldırım ile Murat Aygen'le birlikte sahneye koyduğu Çizgi isimli oyun, tiyatro ezberimizi bozuyor.

Oyun, Atıfet Saygın (Dilruba Saatçi) isimli 80'li yaşlardaki bir tiyatro oyuncusu olan huysuz ama bir o kadar da sevimli bir ihtiyar ile 45 senedir Atıfet Hanım'a aşık olan Hilmi Ak (Özgür Emre Yıldırım) isimli ihtiyarın diyalogları üzerine kurulu. İki karaktere kapılarına bırakılan evlatlıkları Muhsin (Murat Aygen) eşlik ediyor. Çizgi'ye asıl rengini katan ise karakterlerin yüzlerindeki maskeler. Atıfet Hanım, Hilmi Bey ve Muhsin'in maskeleri, oyun sonunda yüzlerinden çıkana kadar seyirciye asla iğretilik hissettirmiyor. Hatta oyuncular maskeyi çıkardıkları anda salonda bir 'aaa' sesi yükseliyor. Oyun, tarz olarak da Türkiye'de hatta dünyada ilk kez denenen bir teknikle, maske oyunculuğuyla interaktif tiyatro anlayışı birleştirilerek sahneye konuluyor. Maskelerin olanca ürkütücülüğüne rağmen oyuncuların performansının verdiği yüzde 100 gerçeklik duygusu, hem seyirciyi oyunun içine çekiyor, hem de karakterlerin seyircilere yaptığı taşlama ve sataşmalar interaktiflik sağlıyor.

Sanatçılarla konuşunca başarılarının sebebi de anlaşılıyor. Oyunun yönetmeni Aygen, “Seyirciye nasıl ulaşacağız gibi bir derdimiz yok. Sadece yaptığımız işi samimi olarak yapıyoruz.” diyor. Avrupa'da bir çok örneği bulunan maske oyunculuğunun interaktif bir şekilde Türkiye'de ilk kez deneniyor olmasını sağlayan isim ise Dilruba Saatçi. Avrupa'da Komedi l'art' olarak bilinen bu oyun türünün sihri bozmamak için seyirciden uzak oynandığını belirten Saatçi, Çizgi'yiseyirciyle içiçe şekilde sahneliyor.

Saatçi'nin Avrupa'da sahnelediği oyunlarda pek çok kez kullandığı ve Çizgi'de Atıfet Hanım olarak görünen maskesi yaklaşık 10 yıl önce Paris'te yapılmış. Maskeye daha önce yaşlı bir Alman kadın olarak hayat veren Saatçi, “O yaşlı kadın yorgundu. Uzun bir süre çıkmak istemedi. Zorlayamıyorsunuz. Senaryo eğitimi alırken yine beni dürttü. Artık yaşamak istediğini söyledi” diyor. Saatçi ilk Türk maske karakterlerini böyle ortaya çıkarmış. Hilmi Bey'in maskesi Amerika'da bir maske ustasına, Muhsin maskesi ise Şehir Tiyatroları'ndan bir heykeltraşa ait. Saatçi, maskelere nasıl tepki alacaklarını ölçmek için sokağa çıktıklarını ve çat kapı ziyaretler yaptıklarını söylüyor. Komedi l'art tekniğinde oyun değil oyunculuk ön planda. Çünkü sanatçılar, maskenin içinde saatler geçiriyor. Bu yüzden kondisyon çok önemli. Ses biraz kayınca ya da yorulursanız ve bunun belirtilerini gösterirseniz bedeninizin genç olduğu anlaşılabiliyor ve karakter ölüyor. Yani oyun bitiyor. Oyunda Hilmi Bey'i canlandıran Özgür Yıldırım, provalarda dört beş saate kadar maskelerin içinde kaldıklarını belirterek “Oyun başladığından bu yana birkaç kilo verdim” diyor. Aygen'in oynadığı Muhsin ise Türkiye'de içindeki çocuğu patronluk, müdürlük gibi maskeler takarak saklayan yetişkinleri anlatan bir karakter. Muhsin'de de sertliği ve naifliği aynı anda görebiliyorsunuz.

Seyirciye de maskesini çıkarttırıp sanal oyuncu maskesi taktıran oyun, seyircilere de kendi içlerindeki dünyaları hatırlatıyor. Saatçi, “Bazen inanılmaz şeyler olabiliyor. O kadar güzel reaksiyonlar geliyor ki, laf atıyorlar, konuşuyorlar. Oyunda her şey serbest. Cep telefonuyla konuşabilirsin, mesaj yazabilirsin, geç girebilirsin, yemek yiyebilirsin. Seyirci kalmak isteyenlerin üzerine gitmiyoruz” diyor. Avrupa'da seyircinin sahnenin görselliğine baktığını, Türkiye'de ise kendilerinin daha çok duyguya dokunduklarını dile getiriyor. Saatçi, bu tekniği koruyarak oynamakla, oradaki karakterin insan olduğunu unutturmamanın ince bir çizgi olduğunu ve burada sanatın başladığını kaydediyor. Saatçi, komedi l'art, tekniğinin zorluğu nedeniyle her oyuncunun altından kalkamayacağını da söylüyor.

25 yıl Almanya'da yaşayan, yaklaşık 2,5 yıldır Türkiye'de olan Saatçi, bir sanatçı babanın kızı. Yani sanatın para kazandırmadığını bilen birisi.. Türkiye'ye de bunun farkında olarak dönmüş. Saatçi “Tiyatro tarihine baktım, sanatçıların durumu hep aynı. Çok büyük bir değişim olacağını da zannetmiyorum. Acı çekmeyi, yokluğu seviyoruz çünkü acıdan, yokluktan daha çok malzeme var bize.” diyerek anlatıyor yokluk ve hüzünle olan tanışıklığını…