Hollywood'un ötekileri hiç bitmez

Barack Obama Amerika Başkanı oldu. Bu durum bana Amerikan fimlerindeki Siyah başkanları hatırlattı. Yani Hollywood'un siyah başkan hayali sonunda gerçek oldu. Sinema eleştirmeni Alin Taşçıyan Obama'nın tesadüfen seçilmediğini, Hollywood sinemasının insanları siyah başkana hazırladığını söylüyor. Peki ya Amerikan sinemasında Siyahların konumları? Bundan yirmibeşyıl öncesine kadar hizmetçi rolünde oynayan siyahlar şimdi en iyi kadın ve erkek oyuncu ödüllerini alıyorlar. Hatta Will Smith 'Ben Efsaneyim' filminde tek başrol ve siyah. Bu bir devrimin göstergesi. Ama Will Smith kadar şanslı olmayanlar da var. Mesela Samuel L. Jackson. Onun kırkından sonra ünlü olmasının da sebebi siyah olması. Hollywood'un, ötekilere alışması siyahlar gibi olabilecek mi? Taşçıyan'a göre bunu zaman gösterecek.

Konumuz, tüm dünyayı kuşatan ötekiler... Belki dünyada çok ırkçılık örneği var. Ama siyahların 'ötekiliği' oldukça fazla hissedildi. Obama'nın başkan olması ve sarayda 'renk' değişmesi bizde bilgilerimizi tazeleme ihtiyacı uyandırdı. Sinema insan hayatını en iyi yansıtan imgelerden biridir. Dünden bugüne sinemadaki ötekiler başlığı altında 'Bugün Irkçılık Amerika'da ne durumda?' sorusunu sorduk. Tensel farklılık hangi alanlarda etkili veya etkisiz. Kuşkusuz, siyaset kapalı bir alandı siyahlar için. Ama bugün politik ya da apolitik bir gelişme gerçekleşti ve siyasetin önü açıldı. Peki diğer ırklarda ise durum nasıl? Sinema yazarı Alin Taşçıyan, bu konu için belki de en iyi isimlerden biriydi. Türkiye'de yaşamak nasıl? sorusuna verdiği cevap ise 'rahat ve mutluyum' oldu. Umulur ki dünya 'ırkçılık' gibi ağır suçtan kurtulur ve insanlığın önü açılır.

Tabiki. Hollywood genel olarak liberaldir ve demokrat partiye oy verirler. Barack Obama'yı seçtiler ve bu bir tesadüf değil. Sinemanın görevi, olmayana inandırmaktır. Bu hayal perdesinde, sinemacılar da yıllardır bir siyah başkana insanları hazırladılar.

Hayır. Irkçı olmadığınız müddetçe böyle bir olayı sorgulamazsınız.

Tabiki öyle. İş realiteye döküldüğünde ben dahil hiç kimse, siyah başkan olabileceğini hayal edemiyordu. Hala ne olacak diye soruyorum. Geriye dönüp baktığımda ne kadar çok siyah başkan konu edilen fimler varmış diyorum. Bunun aslında tesadüf birşey olmadığı zaten bizlere gösterilmiş.

Amerika'da gündelik yaşamda hala ırçılık büyük bir sorun. Bundan elli yıl önce siyahlar ve beyazlar yanyana oturamıyordu. Elli yıl bir ülkenin hayatında çok uzun bir süre değildir. Ancak bir kuşak değişir. Irkçı her zaman ırkçıdır ve bir yerde durur. O insanlara zaten birşey anlatamazsınız. Çünkü yaptıklarını herhangi bir nedene oturtamazsınız.

Burada sadece siyahlardan bahsedemeyiz. Güney Amerika, Orta Amerika'dan ve tabiki Meksikalılar. Bu açığı kapatmak sinemacıların elinde değildir. Ama bu reflekse sahip olmadan film yaptıkları zaman kendi grubundan insanları sinemaya davet ederler. Yani bir noktada durumu normalleştirirler. Hiç bu konulara kafasını yormamış, verilen değerleri kabul etmiş ve öyle yaşayan insan da uyanır. Bir imge aslında bir gerçeğin meydana gelmesine de yadımcı olabilir.

Siyahlar Amerika'nın içinde var olduğu gibi sinemanın içinde de vardı. Ama roller kısıtlıydı.

Hayattaki rolleriniz kısıtlıysa sinemada da kısıtlı olur. Hattie McDaniel ilk siyah Yardımcı Kadın Oyuncu Oscarı'nı aldı. Hizmetçi rolünde oynuyordu. Sinema bir ölçüde gerçek hayatın bir yansıması gibidir. Hizmetçi ya da dadıysanız sinemada da bu rollere girmeniz kaçınılmazdır. Ama şimdi baktığınızda filmlerde siyahları daha fazla izliyoruz.

Evet. Will Smith'in sadece siyah değil beyaz hayran kitlesi de var. Amerikan kahramanını tekbaşına oynuyor ve bu büyük bir devrimdir. Geçmişte Sidney Poitier çok önemli bir figürdü. Bir dönem tek siyah star olarak kaldı. Onun dışında bakıyorsunuz hep yardımcı roller ve karakterler var. Samuel Lee Jackson, Eddie Murphy gibi isimler star oldu. Ama Hollywood'da genel olarak 70'lere gelinceye kadar sayıları azdı.

İşin aslı bu değil. Morgan Freeman tanrıyı oynadı. Amerika'nın tanrı figürünü siyahların üzerinden vermesini aslında anlamlı buluyorum.

Hayır. Hollywood ne yaparsa yapsın büyük sermaye sahiplerinin hala ırkçı olduğunu düşünüyorum. Çok fazla ırkçı film var. 'Body Of Lies' filmine baktığınızda sempati duyan bir senaristin elinden çıkmış gibi görünüyor. Sempati değil, zaten sempati hoş bir ruh durum değil empati yapmak gerekiyor. Ama Amerikan başkanı veya tanrıyı siyah göstermek ironik olunmadığı sürece oldukça cesur bir tutumdur.

Will Smith. Şuanda Amerika'nın en önemli oyuncularından hatta Obama başkan olmadan önce kendisinin olacağını söylemişti.(gülüyor)

Şöyle bakmak lazım Toni Morrison “En Mavi Göz” adlı kitabında “siyah dadıların mavi gözlü bebeklere olan düşkünlüğünü” anlatır. Ne yaparsanız yapın dünyanın görmekten hoşlandığı insanlar var. Herkes Angelina Jolie ve Brad Pitt'e hayran. Bunlar yaratılmış imgeler. Ama mesela; Türkiye'de Orta Asya'lı olan biri bile Çinli'ye hayran değildir.

Bence değişir. Bu konuda film endüstrisi oldukça fırsatçıdır.

11 Eylül onların da yaşadığı bir travma. Ama bu travmayı da ille ticarete dökmek gerekir mi? tartışılır. Hollywood usulü politik film ile Doğu Avrupa'da anladığımız film arasında fark var. Amerikalılar politikayı bizden çok farklı yaşıyorlar. Süzgeç kafalarının içinde ve o süzgeci atmadıkları sürece aynı tarz filmler yapacaklar.

Erkeklerdeki kadınlara karşı olan bir algıdır. Dünyanın bütün filmlerinde kadına karşı ayrımcı ve aşağılayıcı bir bakış var. Üstelik bu filmler kadınların hoşlarına da gidebiliyor. Obama'dan sonra başka bir süzgece dönüşecek. Amerikalılar Bush ve 11 Eylül faciasından sonra “biz tehlikedeyiz” ve “tehlikeliyiz” diyorlar.

'Amerikalıların yarısı ve bütün dünya bizden nefret ediyor, bombayla saldıran feci insanlarız' korkusu üzerlerinden atıldığında değişim olur. Obama'nın bu süreci başlatacağını umuyoruz. Bunu iki yıl sonra çıkacak olan filmleri yani 2010, 2015 filmlerinde göreceğiz.

Orada yıllardır sistem eleştirisi barındıran filmler yapıyor. Amerikalılık diye bir sorun o anlamda yok. Bir de Amerikan sineması Hollywood'dan ibaret değil. Öte yandan bir çok bağımsız şirket var.

Bana ulaşıyor. Ama çoğunluğa ulaştığını söyleyemeyiz. Şunun gibi; Bütün kütüphaneler kitapla doludur ama kimse okumaz. Sonbahar'ı izlemeyen ama Recep İvedik'e giden dörtmilyon insana ne diyebilirim ki? Orada ciddi bir tercih farkı vardır. Popüler olmanın ulaşım kanallarıyla ilgisi var. Hollywood'un bu anlamda büyük avantajı var.

Hollywood filmlerinde Amerikalıları dünyadan her kesimle özdeşleştirme gibi bir güçleri var.

'Bady Of Lies' filmini Bahçeşehir Üniversitesi'nden öğrencilerle birlikte izledim. Film bittiğinde öğrenciler çıkarken beğendiklerini söylediler. Çünkü kendilerini Amerika'daki kahramanla özdeşleştiriyorlar. Gerçekten Amerikalılar gibi dünyanın beyazı olduklarını hissediyorlar. Çünkü şahane bir rüya alemi. Aksiyon, eğlence, güzel kadınlar, erkekler, mekanlar insanları alıyor ve götürüyor. Kendini yabancılaşmış dışlanmış hissetmiyor.

Ben filmi eleştirirken bir öğrenci 'niye? diye sordu. Bende 'Sen Türk pasaportu taşıyorsun küçükken seni de sünnet ettiler' dedim. Şunu bilmesi lazım. Ben büyük bir kısmı Ortadoğu'da olan bir ülkedeyim, Türk ve Müslümanım. Buna göre konumlandırırsa filmin kendisini nereye koyduğunu görebilecek.

Belki, belki de değil. Orada bir oyuncu olmasa Beverly Hills camiasından değil de Los Angeles'ta Rodney King'in dayak yediği yakın mahalleden olsa bu fırsata sahip olmayacağının farkında. Siz yırtmış bir insanın olduğunuzun bilincindeyseniz elbet farklı bir mutluluk yaşıyorsunuzdur. Ama bir yandan da içinizde hüzün kalıyordur diğerleri için.

Evet. Çünkü onun gençliğinde o kadar geniş bir film ensdüstrisi yoktu. Bir siyah ile beyaz bir araya gelemezdi. Şimdi dizilere baktığınızda herkesi seven insanlar var.

Hayır karşılaşmadım. Kendi kendine bir iki densiz çıkmıştır ama onun dışında hiç öyle bir muameleyle karşılaşmadım. Rahat ve mutluydum.

Ben İstanbullu bir ailenin çocuğuyum hiç kimse birşey görmemişti. Kimse bana birşey anlatmadı çünkü büyüklerden böyle bir şey yaşayan yok. Ama Anadolulu Ermenilerin yaşadığı kötü şeyler olabilir. Özellikle diasporaya gidenlerin çok vardır. Gitmiş olma nedenlerinin altında bu olduğu için böyle birşey diyebilirler ama ben öyle bir baskıyla büyümedim.

Siyasetle değil, tamamen parayla ilgili.

Bunu Amerika gibi demokratik bir ülkede yapamazsınız. Türkiye'de siyasiler olmazsa generaller uyarı verdiği için öyleymiş gibi görünüyor. Ama batı demokrasisinde öyle değildir. Amerika'da psikolojik iktidar çok önemlidir. Buna rağmen öyle birşey yapamaz. Ama tam tersi olmuştur. Mesela; Bush kadar alay edilen, maymunlaştırılan bir başkan görmedi Amerika. Sinema, mizah, çizgi film yapanlar hepsi Bush'a çok yüklendi.

Bunu henüz sorgulayabileceklerini zannetmiyorum. Orada hala refleks çok güçlü. Obama'nın Ortadoğu programını nasıl izleyeceğine bağlı birazda. Yarın bir saldırı olur Amerika'da bir yere El Kaide çıkarsa yine bu direnç hortlar. Önümüzdeki beş yıl ılıman giderse ve Amerika Irak'tan çekilmeye başlarsa o zaman kötü adam meselesi değişir. Belki de o zaman Korelilere takarlar onlar kötü adam olur. Sinemada kötü adam sendromu aşılır mı?

Eninde sonunda bir kötü adam bulunur. Olmazsa olmaz. Kötü adamlar olacak ki onlarla başa çıkacaksınız. Amerikan klasiği hiç şaşmaz. CIA kötü adamdır FBA ise iyi. FBA'da çürüme varsa MSA çıkar bu defa. Eninde sonunda sistem kazanır. Yani bizim içimizde kötüler var ama onları yeniyoruz durumu. Amerikalılar iyi diğer insanlar kötü. Helikopteriyle savaş açan bütün Afrikalıları öldüren Amerikalılar kötü olacak değil ya, onlar isyancıdır birbirlerini kesiyorlardır onları kurtarmaya gitmiştir(!)

Orada iş çok daha zor. Çünkü çok azlar. Oyuna dahil olup da çok büyük prodüksüyon yöneten yok. Amerikan sineması deyince Spike Lee'den söz etmemiz gerekiyor. Spike Lee'nin bir sürü film içinde Malcolm X'i yapması önemli birşey.

Böyle söylendiğinde açıkçası cevap vermekte zorlanıyorum. Kim var ki? Siyah prodüktör değil ama yapımcı, stüdyo şefi, beyaz perdeye yansıttıkları oyuncular var. Ama prodüktör ve yönetmen çok zor.

Öyle söyleyemeyiz ama Spike Lee ve Denzel Washington ikililiğini de yadsıyamayız. Öyle bir özel siyah dayanışması yok. Varsa bile bence o da kötü birşey. Siyahı siyahlarla, beyazı beyazlarla film yapmak gibi. Bu da farklı bir ırkçılığı doğuruyor.

Politika çok kapalı bir alandı. Bunu anlamak için Türkiye'den bakmak lazım. Kendimizle kıyaslayalım. Bir kimsenin kimliğini, belirli siyasi görüşünü, cinsel tercihini, etnik kökenini vurgulayarak bir yere gelmesi mümkün değildir. Mesela; Turgut Özal Kürt kökenliydi ama hiçbir zaman Kürtlüğünü vurgulamadı. Obama'nın seçim kampanyasında siyah vurgusu hiç görmedim. Unutmayalım ki Obama Harward mezunu aslında, yani geleneği bozmuş değil. Yeterince seçkin. Ve önlerinde bir engel yok. Ama oran azdır ve bu oranı matamatiksel olarak ortaya koyamazsınız.