“Hükümet demokratik açılım sürecini cesaret ve kararlılıkla sürdürmeli”

Yok hayır. Ben hiç yorulmadım da insanları yormaktan korkuyorum. Ama onu anlatmak benim için bir yerde zorunluluk. Çünkü yeni bir kuşak var ve onu hiç tanımıyor. Sadece isminden, mücadelesinden ve çok büyük bir sanatçı olduğundan haberdar. Ama filmlerini görememiş bir kuşak.

Tamamen tesadüftü. Okuldan bir arkadaşımla birlikte film nasıl çekiliyor diye izlemek üzere bir sete gittik. Arkadaşımın eşi yönetmen yardımcısıydı. Orada gördü beni. Yılmaz'ın ön sezgileri çok güçlüydü. Beni gördüğü zaman şaşırdı ve 'Aaa ben sizi rüyamda gördüm' dedi.

Yok, ön sezgileri çok güçlüydü gerçekten.

Bende ilk görüşte aşk olmadı. O bana 'Beni hiç kimseye sorma. Sana kendimi ben anlatacağım' dedi. O zaman Muş'ta askerliğini yapıyordu ve bana Muş'tan bir sene boyunca sayfalar dolusu mektuplar yazdı. O mektupları hiç yayınlamadım. Şimdi yazdığım kitaba koyacağım. Gerçekten o mektuplar benim değişik bir dünyaya ilk adımlarım oldu. Onu tanıdıkça, kendi dünyamın dışında farklı bir dünya olduğunu anladım. Ben Moda'da büyüdüm. Moda'yla sınırlıydı dünyam. Ama çevremdeki çalışan insanların sorunları o zaman da ilgimi çekerdi. Böyle bir hassasiyetim vardı. Yoksa kimse kimseye zorla bir ideoloji kabul ettiremez. Zaten Yılmaz'ın vakti de olmadı beni eğitmeye. Çünkü evlendikten hemen sonra hamile kaldım ve oğlumuz 6 aylıkken Yılmaz Selimiye Askeri Cezaevi'ne girdi. Oğlumuz 2 yaşındayken çıktı. Sonra arada bir 3 ay zaman var. 3 ay sonra da yeniden tutuklandı Yumurtalık olayı nedeniyle. Yurtdışında da çok az beraber olduk. Çünkü buradan giderken hastaymış zaten. Orada 2.5 yıl gibi bir süre beraber olduk. O dönemde de çok yoğundu. Her şey bir rüya gibi geçti.

Hayır, öyle bir pişmanlığı hiç yaşamadım.

Çok büyük acılar çeken, çok ezilmiş, haksızlığa uğramış insanlar gördüm. O dünyanın insanlarıyla tanıştığıma hiç pişman olmadım. Hep bir umut vardı içimizde. 16 yıllık evliliğimiz boyunca en kötü günlerimizde bile o umut, o ortak amaç ayakta tuttu bizi. Ben anlattığım gibi bir yapıya sahip olmasaydım ve salt bir karı- koca ilişkisi olsaydı hemen biterdi.

O gün hep yan yanaydık. Bir kaza oldu ve yüzünü bile görmediğimiz bir insan hayatından oldu. Asla ve asla isteyerek, bilerek yapılmış bir olay değil. Çünkü Yılmaz değil bir insan, bir karıncayı bile öldürebilecek biri değildi. Hümanist bir insandı. Zaten bırakın hümanistliği bir yana, insan yüzünü bile görmediği bir insanı öldürebilir mi?

Evet. Hatırladığım kadarıyla arkadan bir takım sözlü saldırılar olmuştu.

Asla asla. Bir takım şeyler anlatılıyor. Örneğin, işte bir insanın başında silahla bir şey vurmuş gibi. O bir film sahnesi. Ve o kadar attığını vuran bir insandı ki orada ters bir şey olması mümkün değil. O filmlerindeki her şeyin gerçek olmasını isterdi. Film sahnesinin gerçek olması için hayatını bile zaman zaman hiçe sayardı. Ama asla şiddetten yana değildi.

Yumurtalık olayından 19 yıl ceza aldı. Ama asıl yazılarından ötürü 100 yıldan fazla ceza geldiği için Türkiye'den ayrılmak zorunda kaldık.

Onu çok yaralayan bir olaydı bu. Özellikle vatandaşlıktan çıkarıldığında o kadar üzülmüştü ki bu hala benim içimde bir uktedir. Benim için hiçbir anlam ifade etmeyen bir olaydı. Ama o inanılmaz üzüldü.

Onun devrime olan inancı, benim de devrimin şartlarının henüz oluşmadığına olan inancımdı. Bu inanç yüzünden hem sağlığını hiçe sayıyordu hem de üretkenliğinden kaybediyordu. Hapishanelerde de durumu öyleydi. Mesela siyasi yazılar hep çok vaktini aldı. Keşke bu siyasi değerlendirmeler yerine birkaç tane daha kitap ya da senaryo bıraksaydı. Çok daha kalıcı olacaktı. Bizim esas çelişkimiz buydu. Başka hiçbir çelişkimiz yoktu.

Beni çok hırslandırdı ve kinlendirdi. Ben çok hümanist bir insanım. Hayatımda asla kin, nefret kıskançlık gibi duygular tanımam, bilmem. Fakat bu beni daha da biledi. Siyasi inançlarımı

daha da güçlendirdi.

7.5 yıl sonra döndüm. Çünkü o yıllarda Evren'in 12 Eylül rejimi devam ediyordu

ve Yılmaz'ın filmleri gösterilemiyordu.

Bu yüzden 7.5 yıl gönüllü sürgünlük yaşadık.

Ben 19 yaşında anne oldum. Yılmaz hep 'Biz annemle beraber büyüdük' der. Babasız bir erkek çocuk yetiştirmek çok zordur. Özellikle kendi ülkenin dışında, sürgünde ve yabancı bir toplumda. O yüzden tabii ki aramızda bazı çatışmalar oldu. Yılmaz şimdi onlar için çok üzülüyor. Ben Yılmaz'ın kızı Elif'e ve oğluma babalarının ölümünden sonra şunu söyledim. 'Bakın babanız sıradışı bir insandı. Siz sizsiniz. Sizi, ne babanızın manevi mirası, ne ismi, ne şanı, ne şöhreti, hiçbir şey etkilemesin. Ne istiyorsanız onu yapacaksınız, onu olacaksınız.'

Oğlum şimdi iki ülke arasında yaşıyor. Çok fazla bir şey anlatamam. Çünkü özel hayatıyla ilgili konuşulmasından hiç hoşlanmıyor. Oğlum gerçekten müthiş bir kültürel altyapıya sahip, son derece duyarlı ve son derece yetenekli bir çocuk. Ve şimdiye kadar bunu ortaya çıkarmadığı için

çok da üzülüyorum. Ama doğru da yaptı Yılmaz bir yerde. Babasının adını kullanmadı. Babası hemen hemen bütün kapıları açacak bir anahtardı elinde. Bunu hiç yapmadı. Onunla gurur duyuyorum.

Başbakan çok doğru, çok güzel, çok yerinde bir tespit yaptı. Yılmaz bunları 35 sene önce hiç korkmadan, hiç çekinmeden söylediği ve filmlerinde gösterdiği için başına gelmedik kalmamıştı. Yazılarından dolayı 100 yıl ceza aldığı için Türkiye'den ayrılmak zorunda kaldı. Ben yapılanları gerçekten çok önemsiyorum. 12 Eylül Anayasası'nın günümüzde hala devam ediyor olması son derece yanlıştı. AK Parti'nin bu konudaki çalışmalarından çok umutluydum. Son günlerde yaşanan olaylardan sonra biraz çekimser duruma düştüm. Umarım ki Başbakanımız bu konuda yapması gereken her şeyi cesaretle tamamlar. Özellikle savaş konusunda. Açılımın mutlaka devam ettirilmesinden yanayım. Artık bu kanın durması lazım. Ve hükümetin de üzerine düşeni korkmadan, çekinmeden yapması lazım. Eğer açılımı muhalefet de destekleseydi, ülkede birtakım güçler birleşerek ortak bir çözüm üretselerdi, Türkiye bugünlerde olmazdı. Bunu yapmayanlar bu kanda boğulacaklar ve boğulsunlar da zaten.

Muhalefet denilen partinin bundan önce başında bulunan kişilik son derece zarar verdi gerçekten.

Bir de şimdi gelene bakıyorum. Sayın Kemal Kılıçdaroğlu'nun 'Recep Bey, Recep Bey' diye hitap etmesi benim hakikaten damarıma dokunuyor. Çünkü 'Recep Bey' dediği insan halkın seçtiği bir başbakan. O makama saygı duymak lazım.

Öyle bir şey demedim. Ama şöyle de bir şey var. Türkiye'de 'Güneşi görmek' çok büyük cesaret ister. Şimdi düşündüğünüz zaman herkes Yılmaz Güney gibi davranamaz. Herkes onun gibi cezaları, cezaevlerini, sürgünleri, dışlanmaları, vatan haini ilan edilmeleri, vatandaşlıktan çıkarılmaları göze alamaz. Burası Türkiye. Şimdi belki bundan sonra değişecek. Fakat Mahzun'un ülke sorunlarından hareket etmek gibi bir kaygısı var. Bu beni çok etkiliyor. Yaptığı şeyleri destekliyorum ve çok iyi bir yolda gittiğini görüyorum. Mesela ben Mahzun'un Yılmaz Güney projesi yapmasını isterim.

Evet. Yıllardır böyle bir projem var. Ama bir türlü doğru bir eksene oturtamıyoruz. Çünkü çok zor bir proje. Türkiye'nin geçmiş tarihini vermeden Yılmaz Güney'i anlatmak mümkün değil. Bunu hayata geçirecek kişiyi bulmakta zorlanıyorum.

Bir dönem Fatih Akın soyundu bu işe. Ama Fatih Almanya'da doğup büyümüş. Bütün bu meselelere uzak bir insan. Yılmaz Erdoğan niyetlendi. Onunla da olmadı. İnci Aral bir senaryo yazdı. Fakat ne yazık ki o da sinemasal anlatımda yetersiz kaldı. Ben bir taslak senaryo yazdım. Onun üzerinde çalışıyoruz. Fakat bu projeyi mutlaka gerçekleştireceğim.

Bir de kitap projem var.

Onu kendisine sorun bilemiyorum.

Bende kırgınlık yok. Onda olabilir.

Kitapta kendimden yola çıkıyorum. Anıları kapsayan bir kitap değil de roman tadında bir şey olsun istiyorum. Bu kadar uzun süre geçmesi iyi oldu. Yılmaz'ın hemen arkasından bir şeyler yapmak biraz acelecilik olacaktı. Şimdi zamanla bütün tortular dibe çöktü. Ve artık çok daha net görüyorum.

Birtakım zorluklar yaşıyoruz ekonomik olarak. Yılmaz'ın filmlerini yayınlamıyor televizyonlar. Başka gelirimiz de yok. Örneğin en son TRT ve TRT Şeş'e başvurduk. Diğer ulusal kanallara da başvurduk. Yasak yok ama böyle bir fiili durum var. Bunu çözmüş değilim. Oysa Yılmaz'ın filmleri politik mesaj taşımaz. Türkiye toplumunun aynası, hayatın kendisi, çağının tanığıdır. Bir de bir müze kurmak istiyorum. Bende bir sürü özel eşyası, ödülleri, notları, el yazıları var. Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Kültür Bakanlığı ile görüştüm. Olumlu karşıladılar. Ama henüz bir gelişme yok. Bekliyorum.

1985 yılında müziğin mutfağı saydığımız bir ses kayıt stüdyosunda tanıştık. İkinci albümü Acılara Tutunmak'ın kayıtları başlamak üzereydi ve o günden itibaren de hem onun müziğinin mutfağında hem de hayatın diğer alanlarında hep kol kola, yan yana durduk. Bu elbette herkese nasip olmayan, son derece sağlam temelli bir yol arkadaşlığına taşıdı bizi. Sabahlara kadar şiir okuyup birlikte ağlayabilmek ya da sabahlara kadar iyi bir tartışma programı izleyip dünyayı yorumlamak, beraberliğimizin hem ortak duygu hem de ortak düşünce zeminini besliyordu.

Kuşkusuz ki zordu ama çok da değerli ve anlamlıydı. Aklının içi boş ama 5 oktav sese sahip birisiyle olamazdım zaten.

Ahmet Kaya hem her kesimden milyonlarca insanın dinlediği hem de muhalif kalmayı başarmış biriydi. Bunu nasıl sağlamıştı?

Bu onun yaratıcı yanını doğru kullanması, samimiyetle üretmesi ve üretimini hayata emanet ederken de bu dürüstlüğünü hissettirmesiyle ilgili. O hep 'Üzerinde çalıştığım bir eser eğer beni bir insan olarak ağlatıyorsa, demek ki başka insanları da ağlatır, benim ölçüm budur' derdi. Ahmet Kaya'nın en büyük yanı taşıdığı insani sevgi

ve insani hallere samimiyetle dokunabilme yeteneğiydi sanırım. Sokağı çok iyi tanırdı.

O şarkılarda insanların kendilerine rastlaması bundandır.

Ahmet Kaya'nın eşi olarak değil, ona yaşatılanların yaşayan bir tanığı olarak söylüyorum: Evet! Bazı şarlatanların ve bazı gazetelerin bazı köşelerindeki bazı ahmakların bunu anlamaları asla mümkün değil. Çünkü 'memleket hasreti 'insan'a ait bir duygudur.

Ben hiç isim telaffuz etmedim, yine etmeyeceğim. O gecenin tüm görüntüleri hayatın ortasında duruyor zaten. Öte yandan isim telaffuz etmek ahlaken ve ilke olarak bana iyi gelmiyor. Hep söylerim, törenin yapıldığı salonun görevlileri, MGD üyesi bazı gazeteci dostlarımız, kendi korumalarımız ve asistanımız, bir de sevgili Mehmet Aslantuğ haricinde hiç kimse yoktu yanımızda.

Biz o gece ağır bir ırkçılıkla karşı karşıya kaldık. Küfür ve hakaretleri çok net duyuyor, üzerimize yürüyenleri çok net görüyorduk.

İsimlerle ilgilenmiyorum. Daha hazin şeyler var o olayda. Hazır bilinçaltları var ve onlar hala yerli yerinde duruyor zaten. Bu, fiili ya da ideolojik bir kavgaya tutuşmaya benzemiyor. Adil değil ve çok tehlikeli. Kendisini üstün gören, diğerini her türlü paralamanın meşrutiyetine ve bunun bir hak olduğuna inanıyor. Bize çatal-bıçak fırlatılması konuşuldu hep ama asıl konuşulması gereken bu son derece tehlikeli 'üstün ırk' ruhu. Bir anda 'bu vatan'da biz 'el-yabancı' oluyoruz, 'Atatürk yolunda tüm Türkiye' onların(!) oluyor ve herkes coşkuyla katılıyor buna. Sıradan bir ödül gecesinde, 10. yıl Marşı sıradan bir repertuarın parçası oluyor ve her şey histerik bir hal alıyor. O geceyi ve gecenin figüranlarının ruh hallerini çözümleyebilmek için mutlaka konunun uzmanlarıyla konuşmak lazım. Sosyologlar, toplumbilimciler, psikiyatrlar lazım.

Ahmet buradan bir kararla gitmedi. Turne amacıyla gitti ama sonrasında gelişen süreç orada kalmasını zorunlu hale getirdi. Medyada hakkında çıkan manipüle edilmiş haberler üzerinden sürekli yeni davalar açıldı. Sekiz sütuna manşet haberlerle ona 'şerefsiz' dendi, hedef gösterildi ve kendi ülkesinde can güvenliği kalmadı.

Fransa günleri nasıl geçti? Hep bir dönme umudu var mıydı?

Zorlu günlerdi. Anlatılır gibi değil. Sonuçları ne olursa olsun ülkeye dönme kararlılığı vardı. Neredeyse her gün, her an 'ne pahasına olursa ben ülkeme döneceğim' cümlesi hazırdı onun dilinde. Buna engel oluyordum, çünkü burada can güvenliği kalmamıştı ve zaten kurgulanan, amaçlanan da tıpkı Hrant Dink'e yapıldığı gibiydi.

Ülkesinden ve bizlerden ayrı olmak, yalnızlaştırılmak. Tüm bunlar karşısında nerdeyse herkesin yaşadığı akıl tutulması. Vahim olan şuydu: Kültürel kimliğinizden bahsediyor ve o kimliğinizi vurguluyorsunuz. Düşünün ki Kürt asıllı Türkiyeli bir sanatçı olarak tüm üretiminizi kardeş halkın ana dilinde gerçekleştirmişsiniz. Kendi anadilinizde bir tane, sadece bir tane şarkı söylemek istediğinizde 'vatan haini', 'bölücü' ilan ediliyorsunuz. Tersinden düşünelim; Türk asıllı bir sanatçı Kürtçe düşünüp yüzlerce Kürtçe şarkı üretmiş olsaydı, bu ülke çok yol almış olmaz mıydı? Oysa şimdi sadece

'Ah vefa' diyebiliyoruz.

Son akşam birlikte bir film izlemiş ve çok gülmüştük. Son sözleri kızımız Melis'le, ona sarılıp uyumanın huzuruyla ilgiliydi. Hep

yaptığı gibi gidip onu kokladı, öptü ve yatağına dönüp uyudu.

Ahmet çok hızlı düşünen, hızlı proje üreten biriydi ve zaman yetmiyordu ona. Sinema yapmak istiyordu en çok. Aklında onlarca hikaye vardı. Kurtuluş Savaşı Destanı'nı senfonik bir çalışma olarak düşlüyordu. Öte yandan sadece bağlamayla doğaçlama türküler yapmak istiyordu. O kadar çok şey yarım kaldı ki…

Bugün Türkiye Ahmet Kaya'nın 'Kürtçe türkü söyleyeceğim' diye tepki gördüğü Türkiye'den çok farklı bir noktada. Kürtçe televizyon kanalı açıldı. Ajda Pekkan bile Kürtçe türkü söylüyor. Başbakanımız, Kültür Bakanımız Ahmet Kaya'yı anıyor. Nasıl değerlendiriyorsunuz bu gelişmeleri?

Sayın Başbakan, Sayın Bülent Arınç ve Sayın Ertuğrul Günay'a da konuya ilişkin hassasiyetlerinden ötürü bu vesileyle teşekkür ediyorum. Değişimin mutlak ve kaçınılmaz bir yasa olduğuna inandığımı söylemiştim zaten. Mevcuttan yana olanlar, statükonun sallanmasıyla belki daha da kötüleşecek, daha da tehlikeli olacaklardır ama bu geçiş süreci geciktirilse de bitecektir. Hükümet, bu geçiş sürecinde daha kararlı, daha cesur, daha istikrarlı olmak ve değişimden yana tüm dinamiklerin taleplerini dikkate almak zorunda. Tarihin bu evresi bunu dayatıyor artık. Kürt meselesi demokrasi meselesinden ayrı tutulamayacağı için bu hükümete düşen en önemli sorumluluk, birbirini belirleyen ve etkileyen bu iki konuda kendilerini cesarete ve kararlılığa mecbur kılmalarıdır. Bir insan, bir anne olarak her bir kayıp üzerinden acı yaşıyor fakat bunun bizi çaresiz bir noktaya doğru hızla taşımasına da göz yummak istemiyorum. Şu anda yaşadığımız bir sonuçtur ve aslolan bunun sebeplerini ortadan kaldırmaktır. Yaşamak istemediğiniz tüm sonuçların sebeplerine bakıp, algılayıp çözüm üretmeniz gerekir.

Bu on yıl son derece zorluydu. Çünkü 'yokluğa alışmak' asla mümkün değil! Tersine, hayatın içindeki her gelişme, her detay ve bunu paylaşma ihtiyacınız o yokluğu giderek büyütüyor. Ben bu yılları yine onunla geçirdim, onun üretimiyle, onu sevenlerle, onunla empati kurarak…

Sorunuz çok yönlü. Bir çocuğa bunu yapanların, en çok okunan gazetede onun tek ve en güçlü idolüne, babasına 'Şerefsiz' başlığı atanların bunun ağırlığı altında nasıl insan kalabildiklerini benim anlamam zor. Melis'in adı geçtiği anda benim için her şey bitiyor. Gözüm sızlıyor. Kendime söz geçiremiyorum. Böyle bir baba-kız ilişkisini herkese dilemekte o kadar haklı ki, hatta o kadar büyük ki… Ben bile çoğu zaman onun büyüklüğüne sığındım. Babasıyla yaşayacağı güzel ve dopdolu bir hayat hakkı elinden alındı onun ve buna rağmen bu kadar büyük davranabiliyor.

Son olarak bana bir şey söyleyin ki, o gerçekleştiğinde öfkeniz biraz azalsın…

“Tam bağımsız ve gerçekten demokratik bir Türkiye'nin dürüst bir yurttaşı olarak yaşamak istiyorum” derdi eşim. Bu çok değerli bir cümle.

Çeşmeler akıyor

Kervan gidiyor

Geride bir şey kalmadı

Umut, ateş ve duman

Ve gezgin bir rüzgar

Uykudan uyandırmışlar

Küllenmiş derin anıları

Ağlamaklı gözlerin

Ballı dudakların

Kervan hızla gidiyor

Uzaktaki kentime

Söyle anne babaya

Yol gözleyen sevgiliye

Geleceğim,

O gün gelecek…