İnsan koleksiyoncusuyum

İnsanlık Hali ilk duyan için , “insanlık halidir mazur gör” gibi olumsuz bir şey çağrıştırıyor. İnsanın eksik yanları ve hataları karşısında sığınak tarafı gibi algılanıyor. Halbuki ben bu “insanlık hali”ni insanın doğallığı, hatta pozitif yüzü olarak algılıyorum. İnsanlık hali, insan olmakla ilgili. Bana çok sempatik ve insani hallerimizi ifade eden bir söylem gibi geliyor.

Evet ama hüzün mutluluğun karşıtı değil ki. Hüzün kelimesine biraz fazla dram yükleniyor. Halbuki ben hüznü insana çok yakıştırıyorum. İnsan olmak, Hatemilerin de dediği gibi çok 'laylaylom' birşey değil, insan olmak insanın içinde, oldukça derinlerde bir şey.

Çünkü hüzün bizi sakinleştirir, içe ve dışa aynı derecede duyarlı oluruz. Şöyle düşünün; büyük bir ödül vermek için dünya sahnesine çıkarıyorlar. Ödülü alırken gözyaşlarınız size inat akar ve cümle kurmakta zorlanırsınız. Siz hüzünden gözyaşı döküyorsunuz, yani sevinçten hüzünleniyorsunuz.

Evet. Hüzün sizde yer bulduğunda içinizle dışınız arasında benzerlik oluyor. Davranışlar ve sözler dışınızdır ama bu yansımalar içinizle irtibatlı olduğunda kendinize ve insana yabancılaşmıyorsunuz. Onların başarıları, sevinçleri, hüzünleri sizi ilgilendirmeye başlıyor. Bir de insanlık halinde merkez-çevre ilişkisi kendisini farklı gösteriyor. Genelde insan kendisini merkeze koyar ve her şeyin onun etrafında döndüğünü zanneder. Oysa insanlık halinde merkezde insan vardır ama bu insan merkezi işgal etmez, merkezi başkalarına ikram eder.

Bencil değil paylaşımcıdır, ben merkezli değil, biz merkezlidir. Çünkü dünya bizim etrafımızda hiçbir zaman dönmedi. Olmayanı ve olmayacak olanı istemek insanın kendine yaptığı büyük bir zulümdür. Aslında kendini beğenen insan başkalarını beğenemez. Bu da insanın tek kalması ve her türlü tehlikeye açık olması anlamına geliyor.

İnsan beğenme yeteneğini kendinde tükettiğinde başkalarında beğenecek bir değer görmez de ondan. Onları sıradanlaştırır ve kendine tapınmaya başlar. Merkeze “benliği” değil “insanı” koymak gerekiyor.

Bu tür durumlarda tutunabileceğimiz anahtar kavramlardan birisidir hüzün.

Her durumda her şey daha farklı olabilirdi. Keşke “daha iyi değerlendirebilseydim” sözü hep vardır. Şimdiki idrakime 15 sene önce sahip olsaydım hayatı bu kadar ciddiye almazdım. Kırk yaş kendimi sorguladığım kritik bir zaman. “İnsan kırk yaşına girdiği halde hayrı şerrine galip gelmiyorsa cehennemde yerini hazırlasın” diyor bir Hadis-i Şerif. Bu benim için oldukça ürpertici bir durum. Hayatta iki şeyden çok korkarım; biri kul hakkı, ikincisi ise nankörlük yani şükürsüzlüğe düşmekten.

Şükür bizim her halimiz. Bu kitabın da bir anlamı elbette bu. Hem şükretme, hem de isyandan sıyrılıp şükür yolunu gösterme… Çünkü bugün insanlar mutlu olmak için değil, mutsuz olmak için bahane arıyorlar. Penceremden görünen tüm iyileri yansıtmaya çalışıyorum. Bu iyilerin içinde insanın ölümlü yaşaması da var.. Yani hayatla ölümün iç içeliği. Bakın hayatta her şey geçiyor, ne büyük acılar kalıcı ne de büyük mutluluklar. Kalıcı olan yaşanmışlıktan oluşan bir insanlık hali.

Ben her anı vedaya hazır yaşamak istiyorum aslında. Hatalarıma, günahlara, bazı yanlış düşüncelerime, davranışlarıma veda etmek istiyorum.

Değil. Benim için mekandan gidiş bunun dışında ve daha küçük bir şey.

Bunu bilemezseniz ki. Ne zaman erken olacağını ya da geç olacağını. Ne kadar yaşayacağımı, ne yaşayacağımı ben bilmiyorum ki. O yüzden hayatı hovardaca değil, temkinle yaşıyorum. Emanet duygusu da canlı tutulmalı…

Bir insandan, mekandan, düşünceden ve histen giderim vakti geldiğinde. Bir yer sizi kendine benzetmeye çalışıyorsa o zaman giderim. Çünkü; insan kendi hususiyetlerini yitirdiğinde, esir düşer ve anlamsızlaşır ve hızla yok olur. Siz kendiniz olarak kaldığınızda insan için, kurum için anlamlısınızdır. Bizde hem kurumsal ilişkilerde hem de beşeri ilişkilerde insanı esir alma mentalitesi öne çıkıyor. Esir düşmem kaçarım.

O insanın hiç bir işine yaramadığımda. Sözümün, tavrımın, fikrimin, duygularımın duvara çarptığını düşündüğüm zaman. Varlığınız bir anlam taşıdığında size hiç değilse teşekkür ederler, “Allah razı olsun” derler. Bu söz artık sizi muhatap alarak söylenmediğinde yol açılmış demektir, siz artık orada kimsenin bir işine yaramıyorsunuzdur.

İşi yaramaktan kastım mekanik bir şey değil. Ben sık sık soruyorum kendime; acaba kaç insanın aklına “ilk çare” olarak benim adım geliyor. Yani kaç kişiye böylesine bir güven verebildim… Bugün en yakınlarımız bile sorunlarını bize anlatmakta yeterince cesur değiller, çünkü onlara o güveni vermemişiz. Ben bunu reddediyorum. Çünkü kimsenin işine yaramamak kötü… Bunun için de biraz yorulmak gerekiyor.

Derdiniz olunca dinleyen de oluyor. Dinlemek ve anlatmak iki taraftan da tutuyor insanı. Hayat tek yöne akan bir ırmak değil.

Benim halimle bizim halimiz aynı aslında. Bulunduğumuz toplumsal ve kültürel ortam, ilişkiler de aynı. Ben sadece görünür kılıyorum, yaşadıklarımıza ad koyuyorum. Zaten okurda hiçbir metni başkasının metni diye okumaz, kendi iç tercümesinden geçirerek okur.

Hayır, ben zaten ordayım…

Hayır, insanın insanda nasibi vardır. İnsan insan için hem rahmettir, hem de imtihan. İkisi de insanı kendine getirir gerçekte.

Hayır, çünkü bu duygusallık değil, duyarlılık. Ben insanın duygulu olmasından değil duygusuz olmasınden korkuyorum. Mekanik olandan, güzel bir manzara karşısında etkilenmemesinden, dilenen bir çocuk gördüğünde içinin ürpermemesinden korkarım.

Duyarlılık insanı yorar ama duyarsızlık ise önce süründürür sonra da öldürür.

Yıllardır röportaj yapıyorum ve soru soruyorum. Gazete bana sorularım için maaş veriyor, cevaplarım için değil. Son yıllarda bu 'iş' sorularından başka kendime sorular sormaya başladım; 'insan olmanın neresindesin, üzerinde ne kadar insanın hakkı var, kaç tane insanın katilisin, kaç kişide büyük hayal kırıklığı oluşturdun, sana güvenilir mi, insan için rahmetmisin, imtihan mı, kaç kişinin aklına ilk çare olarak gelir adın… diye soruyorum…

Kendimce cevaplarım var, ama sorular devam ediyor. Galiba hayat devam ettiği sürece de soracağım.

Ahmet Selim Bey'i tanıyanlar bilir; O kendi gibi görmek istediği için böyle lütufkâr bir ifade kullanmış. Çok güzel ama bana büyük gelen bir hüsn-i zanda bulunmuş…

Yenilgi yaşamışsam o yenilgiyi tekrarlamamak için anlamlı bir cümleyle kenara koymaya çalışıyorum. En büyük imkân aynı yolda yürümüş başka insanların yaşanmışlıktan gelen tecrübelerine ulaşmak… Çünkü her şeyin bilgisi, görgüsü bize verilmiyor, bize verildiği kadar başka insanlara da veriliyor.

Çok. Büyük yenilgiler ve travmalar yaşamadım ama her gün birkaç tane travmaya tanık oluyorum, her yaştan her seviyeden insanda.

“Hayat Bilgisi” olmadığı için. Başlarına bir şey geldiğinde nasıl davranacaklarını, onu hangi duyguyla karşılayacaklarını bilmiyorlar. Hayat bilgisi olmadığında insan çok donanımsız kalıyor.

En azından bilmediğimi biliyorum. Hayatı biliyorum iddiasında değilim, aksine bilmiyorum iddiasındayım. Çünkü bilmediğinizde ya bilen bir metin ya da bilen birisini arıyorsunuz.

Hayır iddiasızlık huzurlu bir formül.

Evet. Pazartesileri yayınlanan Gündemdekiler'de daha siyasi ve haftanın gündemine dönük, dışımızla ilgili şeyler. Orada özgürlük, demokrasi, insan haklarından yana, statüko ve darbenin karşısında bir sayfa profili var. Orada karşınıza bütün bunlara direnen bir kişilik çıkar…

Aslında ikisinde de direnç, isyan ortak nokta. Birinde dış dayatmalara, ezberlere, istilaya, diğerinde de iç çöküntü ihtimaline, duyarsızlığa, insansızlaşmaya karşı gelişiyor.

Pazar yazılarında dış ilişkilerde yıpranan insanın içe dönerek kendini yeniden bulma gayreti var. Esasen ben insan olma gerçeğini kaybetmemeye çalışıyorum. Bu açıdan Pazar yazıları benim sığınağım. Orada hem kendimi hem de başkalarını anlamaya çalışıyorum.

Hayır, ben öğretici değilim, kendi çapımda insan olarak kalma, değişmeme çağrım var. Hakikati ilan ediyorum, kurtuluş reçetesi veriyorum demem, insan böyle olunur gibi ukalalık yapmam.

Oradan kaçmayı hiç istemedim. Belki de orası benim kaçtığım yer. Kaçtığım yerden yeniden kaçmama gerek kalmıyor.

Ölümü bir gelecek projesi görecek kadar düşünüyorum. Ölüm fikrini seviyorum. Ölümlü olmak bana çok sempatik geliyor. Ölümü kendi başına düşündüğünüz zaman kaos, belirsizlik çağrıştırıyor ama hayatı veren bir gün sizi ölümle de tanıştırıyor. Yani verme ve alma durumu... İkisinin de sahibi biz değiliz.

Hayır. İnsan benim için hep önemli ve öncelikli oldu. Ağlayan, gülen, yürüyen, koşan, düşen, kalkan insandan etkilendim. Sık sık insan yüzlerine bakıyorum. En sevdiğim ve beni düşündüren fotoğraf insan yüzünü öne çıkaran fotoğraflar. Biriktirdiğin en kıymetli şey insan. Yıllarımı bir anlamda 'insan galerisi' oluşturmakla geçirdim.

İnsan biriktiriyorum. Yani insan koleksiyonu yapmaya çalıştım. Bunda mesafe aldığımı da düşünüyorum. Hafızamda binlerce insanın yüzü var.

Var tabi. Mesela bazı dostlarım benim gözümden ve gönlümden düşmese de ben onlardan düştüm. Ama hatayı kendimde arıyorum. İnsanlar bana güveniyorlar, ama sonra hayal kırıklığı yaşıyorlar. Bu da beni çok rahatsız ediyor…

Hoş bir hüzün görüyorum. Ben öyle görmek istiyorum ama ayna gerçekte onu mu gösteriyor bilemiyorum.

İnsan, inşa, hüzün, mutluluk, şükür, düş, mefkure, anlamak, masum, siz…

Çok… Düşleriniz olmazsa kendinizi değiştiremezsiniz. Düş kurmak, var olandan başka seçeneklere de ihtimal vermek demektir. Yeni şeylere talip olma egzersizi yapmak lazım. Veda ya da göç onu da bunun içine oturtuyorum.

Ama biz her insanı ilk görüşte basit algılarız. Onunla konuştuğumuzda, içini açtığımızda derinliklerine vakıf oluruz. İnsanlık hali kitabıyla insan aynı sadelikte karşılıyor.