İstanbul'da mozaik ve çini kardeşliği

Birçok kültüre ve medeniyete ev sahipliği yapan İstanbul'da sanatın her dalı farklı kollarla gelişmiş. Kültürlerin birbirleriyle etkileşimi sonucu ortaya çıkan sanat eserleri de halkın ilgisini fazlasıyla çekmiş olmalı ki bu alışveriş yıllarca sürmüş. Bu bilgileri İstanbul Ticaret Odası'nın yayımladığı İstanbul'un Renkli Hazineleri kitabından öğreniyoruz. İnsanlık tarihi kadar eski ve kadim sayılan çini sanatını temel alan kitapta İstanbul'un yüzlerce yıllık çini ve mozaik envanteri de çıkartılmış oluyor. İstanbul'un ayrıntılarda kalan bu iki zenginliği aslında iki farklı medeniyeti temsil ediyor. Mozaik Bizans'ı, çini ise Osmanlı'yı. İki farklı medeniyetin temsilcisi olan bu sanatların birbirlerinden etkilenmediği her seferinde belirtilse de kitapta Arda Sayıl'ın da belirttiği gibi Bizans ve Osmanlı arasındaki kültürel etkileşimin müzikle sınırlı kalmadığı, bu sanatlarda da ciddi bir etkileşimin olduğu apaçık meydanda. Kitap Bizans'ta Mozaik ve Çini, Bizans'ta Çini, İstanbul Camilerinde Çini, İstanbul Türbelerinde Çini, Topkapı Sarayı'nda Çini, Sivil Mimaride Çini gibi bölümlerden oluşuyor. Bizans'ta Çini herhalde o etkileşimi en açık biçimde ortaya koyan başlıklardan biri. Kitapta zamanı donduran ışıltı olarak bahsedilen bu iki sanatın elbette ortaya çıkış süreleri farklı.

İstanbul merkezli icra edilen mozaik ve İznik'te üretilen çini daha sonra iki medeniyetin de başkenti olan İstanbul'da buluşmuş. Renklerin canlılığı ve resmedilenlerin gerçekliğiyle asırlardır zihinlere işlenen ve ilgiyle izlenen bu sanat dallarının zirveye çıktığı bazı mimariler var. Mozaik'te ilk akla gelen Khora Manastırı Kilisesi (Kariye Müzesi) oluyor. Mozaik süsleme yönünden en önemli yapı sayılan Müze, birçok restorasyondan geçmiş. Mozaik demişken Ayasofya ve Aya İrini'ye değinmeden olmaz. Kitapta da bugün bazıları yok olmuş olan mozaiklere ve o işçiliğe dair sırlar veriliyor.