Liveralı Herodot

İlyas Karagöz'ün hikayesi 1933 yılında Tonya'da başlıyor. 1938 yılında ailesiyle Maçka Livera Köyü'ne yerleşen Karagöz, ilkokulu bitirdikten sonra bir süre Zonguldak maden ocaklarında çalışmış. 1963 yılında Almanya'ya maden işçisi olarak gitmiş ancak hastalandığı için 1975 yılında malulen emekli olmuş. Memleket hasreti çeken İlyas Karagöz, 1979 yılına kadar çeşitli Alman eyalet, üniversite ve şehir kütüphanelerinde Doğu Karadeniz Bölgesi hakkında araştırmalar yapmış. Bulduğu belge ve kaynakların kopyalarını alarak dönmüş ülkeye. Köyünde 4 bini aşkın kitaptan oluşan bir kütüphane kuran Karagöz, kitaplarını Livera sınırları dışına çıkarmayı da düşünmüyor. Okuma sevgisinin ta ilkokuldan başladığını söyleyen Karagöz, "Bu benim için ömür boyu sürecek bir kazanç oldu. 1975 yılında emekliye ayrıldıktan sonra bu kazancım gittikçe artmaya başladı. Uğraşılarımdan hiçbir maddi kazancım olmadı, hep verdim, hiç almadım." diyor. Trabzon ve yöresindeki ilçeler, köyler arasında birbirine benzemeyen şiveler, gelenekler, adet ve ananeler, insanların fiziki yapılarındaki başkalıklar dikkatini çekmiş Karagöz'ün. Almanya'da memleket hasretiyle araştırmaya başladığında, bunun sebebini öğrenmiş.

İlyas Karagöz Ünlü Alman tarihçisi J. Phl, Fallmerayer'in 1827 tarihinde yayımlanan ve dünyada bu konuyla ilgili yazılmış ilk kitap olan "Trabzon İmparatorluğu Tarihi" (Geschichte des Kaisertums von Trapezunt) kitabından çok etkilendiğini söylüyor. Fallmerayer'ın mezarını bulacak kadar hayranı olmuş. Trabzon ve yöre halkı için ilk bilgileri veren "Xenophon'un Anabasis" (Onbinlerin Dönüşü) adı ile Türkçeye çevrilen eserin 1845 baskısını da elde etmiş. Tarihte ilk kez bu yörelerde yaşayan insanları adlarıyla bildiren bu kitap da onu çok etkilemiş. Sonraki araştırmalarında Trabzon ve batıya doğru Karadeniz sahillerinde yaşayan yörenin otoktonları olan bu kabilelerin Kafkas kökenli olduklarını ortaya koymuş. "Koh, Makron, Mosynek, Dril, Tibaren gibi kabilelerin Roma döneminde Sann, Zann, Cann adı altında birleştirildiklerini bunlara daha sonra Laz denildiğini; Sann, Zann, Cann'ların adının hala Canik adı ile anılan Samsun bölgesinde ve Tonya adında yaşadığı biliniyor. M.S. 4.yüzyıldan başlamak üzere Karadeniz'in kuzeyinden geçen Türklerin, Balkanlarda karşılaştıkları Bizanslılar tarafından askeri mülk sahipleri, sürgünler, sığınmacılar olarak Doğu Karadeniz bölgesine yerleştirildiklerini, Hıristiyanlaşıp Rumlaştıklarını Bizans kaynaklarından öğrenmem mümkün oldu. Bunları öğrendikten sonra yaşadığım yörenin ilçe ve köylerinde yaşayan insanların çeşitliliğinin nedenlerini bulmuş oldum. Ne yazık ki bu bulgularım bir yandan beni toplumdan uzaklaştırmaktan başka bir işe yaramadı." diyor.

Kitaplarının onu toplumun kirliliğinden çekip çıkardığını, kahve köşelerinde dedikodulardan, oyunlardan kurtardığını ifade eden İlyas Karagöz, ne kadar kalabalık çevrede bulunsa da kendini yalnız hissetmiş. Eve dönüp kitaplarıma kavuştuğunda, onları açıp okumaya başladığında huzura kavuşuyormuş. Kitaplarını resmi kuruluşlara hediye etmesi için çok teklif geldiğini söyleyen Karagöz, kitaplarını Livera adına vakıf etmeye karar vermiş. Karagöz, "Onlar için müstakil bir yer hazırladım. Hazırladığım bu yerden dışarı çıkmayacaklar. Yanar, çürürlerse de Livera toprağında yansın çürüsünler, bu topraklara karışsınlar. Ümidim odur ki, ben de bu topraklara gömülürüm de vücudum bu topraklara karışır ve kitaplarımla tekrar buluşurum." diyor.

Karagöz, okuduğu yüzlerce kitaptan din, inanç konusunda Cemil Sena'nın "Hz.Muhammed'in Felsefesi" adlı kitaptan etkilendiğini söylüyor. İsmail Tokalak'ın "Bizans-Osmanlı Sentezi, Bizans Kültür ve Kurumlarının Osmanlı Üzerine Etkisi" Osmanlı tarihini, Bozkurt Güvenç'in kapsamlı "Türk Kimliği" Türk tarihini anlamasına yardımcı olmuş. Karagöz, "Özhan Öztürk'ün "Pontos" kitabı Karadeniz Bölgesi'nde sanıldığı ve yazılıp çizildiği gibi kuşku ve endişe verecek bir durum olmadığını gösteriyor" diyor.

Livera Trabzon'un Maçka ilçesinin güneydoğusunda 760 rakımlı bir köy. İlyas Karagöz köyün yeni adı için "Uyduruk yeni adı Yazlık" diyor. Karagöz köyünü şöyle anlatıyor: "1863-1922 yılına kadar Maçka'da kurulan Rodopolis Metropolitliği'nin merkezi olan Livera bu nedenle köy değil Komopolis, yani şehir diye anılırdı. 1924 mübadelesinde, 1200 nüfuslu Rum halkı köyü boşaltmak zorunda kaldı. Köy, boşalır boşalmaz Tonya, Yomra, Mulaka, Yeri gibi çevrelerden gelen insanlar tarafından kanunsuz olarak istila edildi. Bu insanlar Livera'daki Rum evlerine yerleştiler. Başkaları gelip yerleşmesin diye diğer evleri yakıp yıktı. Böylece Livera'da ilk yıkım başladı. Livera Köyü'nde kayıtlı olan yirmi iki kiliseden iki tanesi camiye çevrildiği için, yıkımdan kurtuldu. Geride kalan kiliseler, mabetler "Gavur malıdır" anlayışının etkisiyle yıkıldı. 1929-1930 yıllarında Of muhacirleri kanunen Livera'ya yerleştirildi. Eski istilacılar evlerinden jandarmalar tarafından kovuldu. Bunların bir kısmı geldikleri yere dönerken, bir kısmı da köyün kıyısında bucağında barındı. Livera Köyü doğası, havası, sularının berrak ve tatlılığı nedeniyle Trabzon İmparatorlarının yazlığa geldikleri çok meşhur bir köy idi. 19.yüzyıl ortalarında köyde ilk ve ortaokul İstanbul'daki zengin Liveralılar tarafından yaptırıldı. İhtiyaçları için vakıflar kuruldu. Rumların sürülmesiyle bu okullar yıkılıp duvar taşları yakın arazilerin tarla duvarlarında kullanıldı. 1940 yılında köyde yapımına başlanan Halkevi esas görevine başlamadan 1949 yılında ilkokul olarak hizmete girdi. 1984 yılında da eski Rum okulları arsası üzerinde modern Yazlık Köyü İlk Okulu yapıldı. 2010 yılında öğrencisi kalmadığından kapatıldı. Livera Köyü'nün yerel evleri, yolları, suları kayıp olup giderken, köyün başlarını karşıdan karşıya kaplayan çam ormanları da Orman İşletmesinin tahribatından kurtulamadı. Böylece köyün havası, doğası hissedilir bir şekilde bozuldu. Eski geleneksel Rum evleri yıkılıp yerlerine köy iskânına yakışmayan iki, üç katlı beton yığını evler yapıldı."