Meclisin kadın halleri

Türkiye kadınlara seçme-seçilme hakkı veren ilk ülkelerden biri olmasına rağmen bu hakkın kullanımı konusunda en alt sıralarda seyrediyor. Kadınların siyasete katılım sayısı açısından dünyada ne yazık ki 165. sıradayız. 550 milletvekilinin yer aldığı meclisimizde yalnızca 24 kadın milletvekili görev yapıyor. Kadın siyasetçi açığı Türkiye'de her seçim döneminin bildik gündemlerinden biri olmasına rağmen, seçimden sonra sonuçlar önümüze geldiğinde hararetle tartışılan bu konunun aday listelerine pek de yansımadığını görüyoruz. Ancak 22 Temmuz'da yapılacak seçimler farklı olacak gibi görünüyor. Partilerden yapılan açıklamalara göre, milletvekili adaylığı için rekor sayıda kadın başvuruda bulundu. Bu hafta görev süresinin tamamlanmasına az bir süre kalan meclisimizin emektar kadın vekillerine ve Aileden Sorumlu Devlet Bakanı Nimet Çubukçu'ya kulak verdik. Yoğun geçen bir yasama döneminin sonuna doğru bir hayli yorgun olan kadın vekiller, çalışmalarını, şikayetlerini ve umutlarını anlattı.

Meclis'te yer alan 24 kadın milletvekilinden biri de Kadın ve Aileden Sorumlu Devlet Bakanı Nimet Çubukçu. Şu sıralar yurt gezisinde olan Çubukçu'yu Rize'de yakaladık. Seçimler yaklaşırken kadın milletvekillerinin performansını değerlendiren Çubukçu, kadınların başarılı bir dönem geçirdiğini düşünüyor. Çubukçu'ya göre kadınların en önemli başarısı, kadın siyasetçiye olan ihtiyacın toplumsal bir talebe dönüşmesi. Milletvekillerinin bu talebi sık sık dile getirmesi de, bu konunun ciddi bir sorun olarak görülmesine katkı sağladı.

550 milletvekilinin yer aldığı mecliste kadın vekillerin iş yükü oldukça fazlaydı. “Dönemimizde yapılan kadınlar lehine çalışmalar gözönünde bulundurulursa kadınların ne kadar çok çalıştığı daha iyi anlaşılabilir” diyen Çubukçu, bu dönem kadın bakış açısının ve duyarlılıklarının en üst seviyede meclise yansıdığı görüşünde.

Erkekler genellikle hanımların yanında davranışlarına çeki düzen verirler. Her zaman olduklarından farklı davranırlar. Bu konuda partisi içindeki gözlemlerini aktaran Çubukçu, şunları söyledi: “Meclis içinde de meclis dışında da çok büyük bir nezaketle karşılanıyoruz. Davranışlarına dikkat ediyorlar mı yoksa her zamanki davranışları mı bilmiyorum ama edep adap içinde davrandıklarını görüyorum. Diyaloglarımız genelikle bir aile sıcaklığı içinde oluyor. Diğer yandan siyasette kadın olmak zor, erkekler şöyle davranıyor demek de istemiyorum. Bu hem gerçeği yansıtmaz hem de siyasete hevesli kadınları ürkütmek istemem. Doğrusu ben kadın olduğum için hiçbir ayrımcı davranışa maruz kalmadım. Her zaman teşvik edildim. Bizde bir görev için bir erkek ve bir kadın rakip olduğunda kadın tercih edilir. Bu konuda çok özverili davranılır.”

Mecliste son dönemde oldukça sert tartışmalar yaşandı ve yaşanmaya da devam ediyor. Peki bu sert siyasi iklimden kadınlar nasıl ektikendi? Herhangi bir konuda farklı düşenen kadın vekiller, erkek vekillerden nasıl bir muamele görüyor? Erkekler egemen bir tarz ve üslubu farklı düşündükleri kadınlara yönelik kullanıyorlar mı? Çubukçu kendisinin böyle bir muameleyle karşılaşmadığını söylese de erkeklerin siyaseti daha kırıcı ve sert yaptığını söylemeden edemiyor. Çubukçu'ya göre erkekler, siyasi olarak saflaşmaktan çok kişisel olarak saflaşıyor.

İster siyasetçi olsun ister akademisyen ya da iş dünyasının içinde, kadınların toplumsal sorumluluklarının önemli bir parçasını ev ve aile yaşamı oluşturuyor. Nimet Çubukçu bu ikisinin uyumu konusunda şimdiye kadar herhangi bir sorun yaşamadığını söylüyor. Ancak yoğun tempo nedeniyle sık sık ayrı kaldığı eşi ve çocuğunu özlediğini de gizlemiyor.

Kadın ve siyaset konusunu herkes ağzına sakız etti. Ne doğrudur, ne yanlıştır, karmakarışık oldu. Hayatında siyasetle uğraşmamış bir sürü insan kalkıp kadın ve siyaset konusunda ahkam kesiyor. Siyasi sorumluluğun, millete olan vaadin kadını erkeği olmaz. Siyasete yaklaşımın kadını erkeği olmaz. Bu mantık kadın siyasetçileri sadece kadın sorunlarıyla ilgilenmeye itiyor. Kadınlara yalnızca kadınlarla ilgili bakanlıklar veriliyor. Sanki eğitimden, adaletten, milli savunmadan anlamazmış gibi. Diyelim çözdük kadın sorununu, kadınlara artık sizin yapacak siyasetiniz kalmadı mı diyeceğiz.

Meclis'in ilk döneminde bakanlık yaptım. O dönem yasamanın içinde pek fazla yer alamadım. Benim vekilliğim, bakanlığımın arkasından geldi. Bu dönemde birçok komisyonda çalıştım. Bana göre en önemli çalışmalardan biri Etik Komisyonu'ydu. Ben komisyonun başkanıydım. Tam buradaki çalışmalarımızı bir üst komisyona havale etmek üzereyken seçim kararı alındı. Ama yine de meclis tarihinde on yıldır çıkmayan yasaları çıkardık. Benim için çok anlamlı ülkeye topluma bir şey kazandıran çalışmalar. Bu anlamda bir kadın milletvekili olarak yaptıklarımdan gurur duyuyorum.

Bir kadın olarak mecliste belirgin bir güçlükle karşılaşmadım. Uzun yıllar öğretim üyeliği yaptım. 35 yıldır iş yaşamının içindeyim. Eşim de bana çalışmalarımda çok destek oluyor. Bu açıdan rahat bir vekillik dönemi geçirdim. Eşimi özlemek dışında bir sıkıntım olmuyor. Yasama dönemimizin en önemli sorunu namus ve töre cinayetleriydi. İlk kez bu konuyla ilgili mecliste bir araştırma komisyonu kuruldu. Ben de burada görev aldım. Sıkı çalıştığımızı düşünüyorum. Kadın hakları açısından önemli yasal değişiklikler yaptık. Ama tabi çok önemli eksiklikler de var. En önemlisi de kadın-erkek eşitliği komisyonunun hala kurulamamış olması.

Uzun yıllardır askıda olan yasaların çıkarılması için yorucu bir çalışma dönemi geçirdik. Kadınların iyi bir sınav verdiğini düşünüyorum. Yapılan düzenlemelerin hepsi kadınların toplumsal pastadan daha adaletli bir şekilde yararlanması için.

Şimdi bunların sürekli hale getirilmesi gerekiyor. Kadınları ilgilendiren yasalarda kadın milletvekilleri parti ayrımı gözetmeden dayanışma içinde çalıştılar. Siyasette kadınların farkı böyle bir şey olsa gerek.

Kadın Adayları Destekleme Derneği (KADER)'in başlattığı “bıyık” kampanyası seçim öncesi büyük yankı uyandırdı. KADER'in kurucularından olan Nevval Sevindi seçilmek için bıyık takmadı ama milletvekili adayı olarak siyasete girmeye hazırlanıyor.

Şimdiye kadar yazarlığı ve sivil toplum çalışmalarıyla tanıdığımız Sevindi'yle kadın ve siyaset ilişkilerini konuştuk. Türkiye sık sık demokrasiye ara veren bir ülke olduğu için erkeklerin bile zorlandığı siyasette kadınların önünün kesilmesinin kaçınılmaz olduğunu söyleyen Sevindi'ye göre, bin bir zorlukla siyasete giren kadınlar da bir erkek figürüne yaslanmak zorunda kalıyor. Bu yüzden politika yapma tarzları da erkeklerin etkisinde kalıyor. Diğer yandan kadınlara siyasette güven duyulmuyor. Savunma, adalet gibi önemli bakanlıklara erkekler getirilirken, kadınlara “aileden sorumluluk” gibi bakanlıklar bırakılıyor. Dikiş ya da yemek pişirme bakanlığı olsa onları da kadınlara verebilirler.

Kadının siyasetteki önemi toplumdaki yerinden kaynaklanıyor. Kadının yanında mutlaka çocuk var ve bu çocuklar büyünce genç oluyorlar. Yanına genç ve çocuğu alan kadının siyasetin dışında kalması toplumsal sorunları artırıyor. Sevindi'ye göre kadının siyasetteki farkı duygusal zekasından kaynaklanıyor. Zira erkekler kadınlara göre duygusal zekalarını kullanmayı bir eksiklik olarak görüyor. Sevindi duygusal zekayı şöyle açıklıyor: “Bizim kültürümüzde gönül alma, gönül fethetme gibi kavramlar var. Gönül meselesi kadınlarda çok önemli. Örneğin erkekler ekonomik çıkarlar adına yeşil alanları kolaylıkla yok edebilir. Ama kadın önüne böyle mesele geldiğinde çocukları düşünür. Aradaki fark bu.”

Yıllar önce Anadolu'nun bağrından kopup büyük şehirlere gelenlerin dayanışma için kurduğu hemşehri dernekleri artık siyasette sahibi konuma geldi. Hemşehri derneklerinin miletvekili aday listelerinin oluşturulmasında önemli bir payı var

Türkiye'de durmaksızın devam eden köyden kente göçle birlikte ortaya çıkan hemşehri dernekleri, aynı şehirlerden göç edenlerin dayanışması amacıyla kuruluyordu. Büyükşehirlere göç eden Anadolu insanı, aile, akrabalık ilişkilerinden sonra en kolay ilişki kurabilecekleri referans noktası olarak, kente daha önce gelmiş hemşerilerini buluyordu. Köylülerin şehirlere adaptasyonu için bir ara kurum işlevi de gören dernekler zaman içinde büyüyüp serpildi. Mahalle, köy dernekleri federasyonlara, vakıflara dönüşürken, büyükşehirde yok olmama mücadelesi de geride kaldı. Hemşehri dernekleri, artık siyasi mekanizmaları dolayısıyla tüm ülkenin kaderini etkileyebilecek kadar güçlüler. Siyasi partiler, milletvekili listelerini oluşturmadan önce şehirde ağırlığı olan memleketlerin hemşehri derneklerini dikkate almak zorunda kalıyor. İstanbul nüfusunun önemli bir bölümünü oluşturan Sivaslıları temsil eden Sivaslılar Eğitim ve Kültür Vakfı da bunlardan biri... Vakıf başkanı Muhsin Kaya, seçimlere nasıl hazırlandıklarını anlattı.

Getiğimiz günlerde Alevi dernekleri bir araya gelerek seçimde sol partileri destekleme kararı almıştı. Benzer bir ortak kararın hemşehri derneklerinde mümkün olmadığını belirten Kaya, “Bizim gibi kuruluşlarda çok parçalı bir siyasi yapı olduğu için partilere ya da ideolojilere yönelik ortak karar alamayız” diyor. Yani hemşeri dernekleri sağa-sola değil, hangi hemşerinin nereden aday olduğuna bakıyor. 10-15 günde bir yapılan toplantılar hemşeriler arasında eğilimlerin belirlenmesi için bir fırsat oluşturuyor. Bu toplantılarda herhangi bir yönlendirme yapılmıyor ancak Kaya'ya göre, etkileşim kaçınılmaz.

Muhsin Kaya, hemşehrilerin meclise taşınması için sarfedilen çabaların sebebini şöyle açıklayor: “Bunu anlayışla karşılamak lazım. Doku uyuşuyor, tipler benziyor, şiveler aynı. Milletvekili hemşeri olunca kapısı her zaman çalınabilir. Daha rahat görüşüp meramımızı daha rahat anlatırız. Bizim bundan başka beklediğimiz bir şey yok.”

Türkiye genelinde yaklaşık 6,5 milyon Sivaslı yaşıyor. İstanbul 1 milyon 700 binle Sivaslıların en yoğun yerleştiği şehir. Bu hesaba göre 12 milletvekili seçtirmemiz lazım diyen Kaya, mecliste 4 kişiyle temsil edilmekten şikayetçi. Ama Sivaslılar bu seçimden umutlu. Şimdiye kadar seçimlere profesyonelce hazırlanamadıklarını belirten Kaya bu kez teknolojinin imkanlarından da yararlanarak örgütlendiklerini söylüyor. Yaklaşık 170 bin Sivaslı'nın abone olduğu bir SMS ağıyla anında haberleşen Sivaslılar, hangi adayın hangi seçim bölgesinden aday olduğunu birbirlerine hemen duyurabiliyor. Bu yöntemin etkili olacağını savunan Kaya, “Bir tuşa basınca aynı anda hepsine mesaj gider” diyor.

Bir ailenin içinden siyasetçi çıkınca, kaçınılmaz olarak diğer aile fertleri de yakınlarını örnek alıyor. Adnan-Aydın Menderes, İsmet-Erdal İnönü'yle baba ve oğul arasında gördüğümüz siyasi etkileşim hala oğlu, amca oğlu derken ailenin birçok üyesini içine alarak genişliyor. Seçimlerin ardından aile boyu bir meclis tablosuyla karşılaşabiliriz.

İşte akraba adaylar:

İsmet Paşa'nın torunu aday: İsmet İnönü'nün torunu Ömer İnönü'nün adı CHP kulislerinde geçiyor. İnönü'nün torunu Gülsün Bilgehan Toker halen CHP'den milletvekili.

Akbulut'un damadı: Eski başbakan Yıldırım Akbulut'un damadı Meclis bilgi işlem uzmanı Tanju Yazgan Arıkan adaylık için istifa etti. DP'den aday olacağı belirtildi.

Gül'ün hala oğlu: Kayseri'den yeniden aday olacak olan Abdullah Gül'ün halasının oğlu AK Parti İzmir Milletvekili Mehmet Tekelioğlu'nun yeniden adaylığı kesin.

Mumcu'nun küskün dayısı: Anavatan lideri Erkan Mumcu'nun dayısı, eski Yalvaç Belediye Başkanı Tekin Bayram AK Parti'den Isparta adayı olmaya hazırlanıyor. Mumcu'yu 32 yaşında Mesut Yılmaz ile tanıştırarak siyasete girmesini sağlayan Tekin Bayram ile yeğeninin yolları ayrıldı. Mumcu, Mesut Yılmaz'a sert eleştiriler yöneltmesi sırasında Bayram ile ters düşmüştü.

Muhalif akrabalar: CHP Milletvekili Nurettin Sözen'in akrabası olan AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Edibe Sözen'in İstanbul'dan aday olması bekleniyor.

Amcaoğlu başka partiden: Anavatan milletvekili Süleyman Sarıbaş'ın amcaoğlu İzzet Sarıbaş MHP Malatya adayı.

AK Partili Aslan'ın damadı: AK Parti Ağrı Milletvekili Naci Aslan'ın damadı Anavatanlı Turan Tüysüz de DP'den aday.

Zeydanlar vekil değiştiriyor: AK Parti Hakkari Milletvekili Mustafa Zeydan bu seçimlerde aday değil. Yerine oğlu Rüstem Zeydan aday olacak.