Merhaba asker Selam Mehmetçik Oh! Dünya varmış

Dünya basın tarihine geçmiş meşhur bir hikayedir: Birinci Restorasyon'dan sonra Fransa tahtına 18. Louis oturtulmuş, Napolyon Bonaparte da Elbe Adası'nda bir zindana hapsedilmiştir. Dönemin ünlü gazetesi Le Moniteur kendince akıllılık ederek kral yanlısı bir politika izlemeye başlamıştır. Ancak Elbe Adası'ndan kaçan Napolyon, topladığı orduyla Paris üzerine yürür ve on gün içinde başkenti geri alır. Bu on gün boyunca Le Moniteur gazetesinin manşetleri şöyledir:

1. gün: Yamyam ininden çıktı.

2. gün: Korsika Canavarı Juan Körfezi'nde karaya çıktı.

3. gün: Kaplan Gap'a vardı.

4. gün: Canavar Grenoble'de geceledi.

5. gün: Tiran Lyon'u geçti.

6. gün: Zorba başkente 60 mil uzaklıkta görüldü.

7. gün: Bonaparte büyük adımlarla ilerliyor ama Paris'e asla giremeyecek.

8. gün: Napolyon yarın surlarımızın dibinde olacak.

9. gün: İMPARATOR Fortaineblesu'yu geçti.

10. gün: Majesteleri İmparator sadık tebaasının arasında Tuileries Sarayı'na girdi.

Napolyon'un Paris'e girdikten sonra Le Moniteur gazetesinin editörlerine ne yaptığını bilmiyoruz. Ancak bu olaydan yaklaşık 192 yıl sonra Türk basınında başlayan bir tartışma, “Le Moniteur geleneğini” bir zamanlar Türkiye'de devam ettirmiş basın mensuplarını hatırlamamıza vesile oldu. Ertuğrul Özkök, geçtiğimiz günlerde yazdığı “Elbette odunu bile seçtirirsiniz” başlıklı yazısında, başörtüsü tartışmaları nedeniyle hükümetin çok tehlikeli bir yola girdiğini belirtmiş hemen arkasından da bir “darbe” imasında bulunmadığının altını çizmek için, “Bir askeri darbe tehlikesi ortaya çıkarsa birlikte karşı çıkarız. Bana güveniyor musunuz” demişti.

Özkök'e ilk cevap Engin Ardıç'tan geldi. Bir darbe olduğu taktirde hemen o sabah başta “yüksek basın” olmak üzere bütün yüksek bürokrasinin destek kuyruğuna gireceğini yazan Engin Ardıç, “Necip Türk matbuatının” 27 yıl önceki darbede nasıl davrandığını görmek için bir de kitap tavsiye etti: “Kenan Evren sonradan ortam yumuşayınca kendisine sövmeye başlayan babayiğit köşe yazarlarının, 1980 yılının eylül ayının ikinci yarısında yayınladıkları yağlama yıkama yazılarını 'ibret-i alem' için derletmiş kitap yapmıştı… Sahaflarda bulursanız kaçırmayınız, muhteşem bir kara mizah örneğidir.”

Bu hafta sahafları şöyle bir dolaştık. Kenan Evren'in derlediği “12 Eylül'den önce ve sonra ne demişlerdi, ne dediler, ne diyorlar” adlı kitabı bulunca kaçırmadık aldık. Gördük ki, birçoğu bugün de yazmaya devam eden “köşeciler” Le Moniteur kadar hızlı olmasa da yabana atılmayacak bir performans sergilemişler. Yalnız arada bir fark var; Le Moniteur dümeni diktatör gelirken, bizimkiler giderken çevirmiş.

1980 yılının ocak ayında hemen hemen bütün köşe yazarları, dilleri doğrudan darbe istemeye varmasa da, “Bu gidiş nereyedir” türünden yazılarla adeta haykırıyordu:

“Politikacıların sorumsuzluğu, cumhuriyeti koruma ve kollama ödevini de yüklenen komutanları nihayet harekete geçmek zorunda bıraktı.” Can Pulak - Günaydın, “Cumhuriyeti kuran ulusu nice felaketlerden kurtaran TSK sesini yükseltmeye başlamışsa…” Oktay Akbal - Cumhuriyet, “Bugün silahlı kuvvetlerin hdefi açıktır…” Oktay Ekşi - Hürriyet, “ Ermeni ve Kürt kuruluşları Türkiye'ye karşı eylem birliği kararı almışlar. Tehlike aydınlığa çıkmış, kurtuluşun yolunu açmak artık daha kolaydır.” Güngör Mengi - Yeni Asır

12 Eylül sabahı nihayet darbe gerçekleşti ve “Biz demiştik” diye başlayan yazıların da ardı arkası kesilmedi. En hafifi Demirel-Ecevit ikilisinin “Ordumuzu görev almaya mecbur ettiğini” yazarken, “darbecilerin nezaketine”, “Kenan Evren'in değme siyasetçilere taş çıkartan yeteneğine” övgüler düzeninden tutun da 12 Eylül'cülerin işkence yapmadığına kalıbını basanına hatta sıkıyönetim komutanlarından görev isteyenine kadar çeşit çeşit yazı gazetelerin köşelerini süsledi. Ancak sıkıyönetim günleri geride kalıp Evren'in cumhurbaşkanlığı süresinin sonu görününce işler değişti. “Huzur ve güven” ortamını yere göğe sığdıramayan köşeciler, Kenan Paşa'da huzur bırakmadı. Netekim, Evren de haklı olarak sordu: Bunları 12 Eylül'de yazsaydınız ya.”

İşte Kenan Evren'in sayfalar dolusu aktardığı o yazılardan bazıları.

Darbenin ilk günlerinde verdiği coşkulu desteği ilk çeken yazarlardan biri Oktay Akbal oldu. Önce “Atatürk devriminin erleri, Atatürk ilkelerinin sahipleri böyle bir duruma sürgit göz yumamazdı elbet… Öyle de oldu” diye yazan Akbal, 82 Anayasası'nın kabulünün ardından birçok yazara kıyasla tutarlı bir muhalefet yaptı. Akbal 84 yılına gelindiğinde şunları yazacaktı: “82 Anayasası 61 Anayasası'na oranla yetersiz, çağın gereklerinden ulusumuzun özlemlerinden uzaktır.”

27 Mayıs darbesinin ajitasyon ve propaganda işlerini yürüten Cüneyt Arcayürek hep bildiğimiz gibi. 12 Eylül'ün ardından Hürriyet gazetesinde kaleme aldığı yazılar, bugün Cumhuriyet gazetesinde yazdıklarından çok da farklı değil. Ancak 12 Eylül'ün şiddetinden olsa gerek öyle coşmuş ki, 1981 şubatında Avrupa gazetelerinde çıkan darbecilere yönelik işkence iddialarına vermiş veriştirmiş Bu bölüm gerçekten de kara mizah örneği: “Ankara'da oturan generallerin işkenceye ruhsat tanıdığını söylemek! Bu adinin adisi bir iftira! Bunu söyleyen varsa, tuuu senin gebeş suratına!...” Arcayürek bu makalesinden birkaç gün sonra hızını alamayıp, tıpkı 27 Mayıs'ta yaptığı gibi 12 Eylül'e de imzasını atıveriyor: “Şimdi bakınız Evren Paşa'nın TV konuşmasının metnine. 1979'dan beri yazdıklarımızdan tek farklı satır göremezsiniz.” Ancak aynı Arcayürek, 1984 yılında dikkate alınmayan Aydınlar dilekçesi nedeniyle 12 Eylül rejimini kıyasıya eleştirecektir: “Aydınlar dilekçesi artık her bireyce yakından bilinen 1980'den sonra gelen demokratik yaşamdaki bunalımları ele almaktadır. Demokrasi peşin yargı yerine akılcı isteklere somut sonuçlarla yanıt verebilmektir.”

1981'in ocak ayında Kenan Evren'in Güneydoğu gezisine katılan Bekir Coşkun, izlenimlerini Günaydın gazetesindeki köşesinden coşkuyla aktarmış: “İçimizde Atatürk ilkelerini sayabilen var mı? Evren Paşa Atatürkçülüğe önem vermekten çok tutkun sevdalı bir insan…”, “Evren Paşa yanılır mı? Şimdiye kadar ne çektiysek devleti yönetenlerin yanılmalarından çektik. Evren Paşa, kendisine bilgi veren bürokratlara 'Hah, tamam bu böyledir' demeyecek bir yapıda”, “Gezide, milli eğitim müdürlerinden biri 'Sizi bazı okullara götürmek istiyoruz' dedi. Evren de gülerek cevap verdi: 'Beni götüreceğiniz okulları hazırlamışsınızdır. Benim seçtiğim okula gidelim' Müdürler hay hay dedi ama bilmiyorum daha Evren Paşa kalkmadan bütün okullara telefon açılarak 'Aman Devlet Başkanı gelecek hazır olun' dediklerini yazmaya gerek var mı? Oysa Paşa bu konuşmaları dinliyordu ve notunu çoktan vermişti.”, İşte böyle yanılmayan devlet adamı ulusunu da yanıltmaz.” Oysa Bekir Coşkun, 8 yıl sonra 82 Anayasası'nı yerden yere vurduğu yazısında(!) şöyle diyecekti: “İşte bakın çiçeği burnunda bu anayasa ile memleketin idare edilemeyeceği ortaya çıktı…. Bu anayasa ile yapılacak ilk cumhurbaşkanlığı seçimi de çıkmaza gidiyor. Yeni cumhurbaşkanı nasıl seçilecek?... Anayasaya göre mi, yoksa milletin genel eğilimine göre mi? Yeni anayasamız maşallah uygulandığı her yerde sorun oldu.”

Kenan Evren'in kitabında en çok alıntı yaptığı yazarlardan biri Güngör Mengi. Darbeden önce “bu gidişe dur deme” konulu onlarca makale kaleme aldıktan sonra Mengi, nihayet gerçekleşen darbeye selam durduğunu yazmış, 1980'in 21 Kasım'ında yazdığı şu satırlarla tüm sınırları aşmıştı: “ Devlet Başkanı Kenan evren İzmir Gazeteciler Cemiyeti'ni ziyareti sırasında 'Basınımızdan anlayış gördük' demişti. Bize kalırsa anlayış sözü eksiktir.” Mengi'nin yazısını başlığı ise “Anlayış yetmez katkı gerek”ti. Ancak Güngör Mengi'nin 12 Eylül 1989 günü Sabah gazetesinde yazdığı yazı Evren'i o kadar şaşırtmış ki, yazıyı kitabına alırken “Lütfen aşağıdaki makaleyi 1981-82 senelerinde yazdıklarıyla karşılaştırın” demek durumunda kalmış. “Tecrübeyle sabit darbe çare değil” başlığını atan Mengi, bu yazıda, “Asker 11 Eylül'e kadar önleyemediği terörü 13 Eylül'de nasıl önledi…”, “Askeri müdahaleler hiçbir hastalığa çare olmuyor. 12 Eylül de olmadı. Bu arada olan çözüm için şart denilerek elimizden alınan özgürlüklere oldu” demişti.

12 Eylül'ün ilk günlerinde Kenan Evren'i de şaşırtan bir biçimde darbenin sağladığı “huzur ve güven” ortamına vurgu yapan İlhan Selçuk da sonradan atağa geçti. Ancak Selçuk'un 12 Eylül muhalefeti bir önceki darbe olan 27 Mayıs'ı gölgelemesinden kaynaklandı. 1980'e kadar kutlanan 27 Mayıs Anayasa Bayramı'nın artık kutlanmıyor olmasına bozulan Selçuk, “Değişen bir şey yok 27 Mayıs'ı savunmak ve yüceltmek amacımız olmalı” konulu yazısını her mayıs ayında tekrarladı.