Mizahçılık sakat iş

Nasıldır şu mizah işi? Nasıl insanlardır mizahçılar? Bunu bilmek için yakından görmek gerekti. Uzun boylu, beyaz saçlı ve bıyıklıymış. Ama bu sadece tek bir mizahçının profili. Yani Hasan Kaçan'ın. Yukarıda sorduğum soruları Kaçan'a yönlendiriyoruz. O da "Bir mizahçı herkesten daha normal olmalıdır" diyor. Herkesten daha normal olan bu kişi mizahın bir çok kısmında ürün vermiş bir isim. Yolu tekrar karikatürle birleşen Kaçan, daha önce yaptığı gibi 'kalemden çıkan eğrilerden kendi doğrusunu çizerek' aslında hep vardım diyor.

Mizahçı, “güldüşün”dürendir

Hem gıdıklayan, hem de düşündüren, dikenli, heybetli bir hiciv ustasıdır.

Mizahın bedensel şiddetten ayrılıp

keskin dilli bir sanata dönüştürüldüğü Orta çağ'dan bu yana mizahçılar, taşın altına çomak sokup bir “doğru” açarak davet ediyorlar insanları. Bu kuvvetli eli sıkanların kervanında Hasan Kaçan'ın da ismi var. Bir dönem karikatürden uzak kalsa da mizahla arası hiç açılmadı. Şimdi tekrar kağıdı kalemi selamlayıp çizmeye başladı... Bir kağıt, bir kalem ve işte

* * *

Onun formülü elimizde olsa yaptığımız her şey bir numara olurdu. (gülüşmeler) Ama neye gülmediğini söyleyeyim. Mesela; muz kabuğuna basıp düşen insana gülmeyiz. Sendeleyene güleriz, sersemliğe, aptallığa güleriz. Ama düşene gülmeyiz.

Gülme hadisesi ülkeden ülkeye değişebiliyor. Kültürel gülme farklılıkları oluşabiliyor.

Tabi hem de çok gülebilir. Ben çizdiğim bir karikatüre kahkahalar attığımı hatırlıyorum. “Manyak mı bu adam ne yapıyor” diye herkes bana bakıyordu. Boş kağıda bakıp gülüyordum, oysa ki daha çizmemiştim. Ben biliyordum o kağıdın üzerinde ne olduğunu ve kahkaha atıyordum. 'Gırgır' dergisinin eski yazarlarından rahmetli İsmet Çelik, yazarken daha cümle bitirmeden gülmeye başlardı, gülmekten bitiremezdi yazıyı. (kahkahalar)

Ben çizgi işinin hep çok yorucu olduğunu düşünürdüm. Ama senaryo işinde “vay be çizmek ne güzel işmiş” dedim. Çizgi işi bedeninizi ve zihninizi çok yorar. Ama senaryo yazmak çizerlikten çok daha yorucu. Bir de tabi çizgi ile daha sınırlı insana ulaşıyorsunuz. Televizyon veya sinemada daha fazla paylaşabiliyorsunuz. Yaptığınız işin birçok kişi tarafından beğenilmesi güzel bir şey. 'Marifet itifata tabidir müşterisiz mal zayidir' sözü gibi. Onu gördüğünüzde daha şevkli çalışıyorsunuz.

Bu biraz konjönktürle ilgili bir şey, o zaman öyleydi ama şimdi değil. İnsanlar bir taraftan gelişiyor ama diğer taraftan da değişiyorlar. Evet o dönem insanların yoğun bir ilgisi yoktu mizaha, şuna buna. Ama gazeteler de çok ilgili değillerdi.

Şimdi muhafazakar insanlar hayattaki renklerle daha çok ilgilenmeye başladı. Günümüzde aynı dergi çıkmış olsa daha fazla ilgi olabilir. Olmayabilir de, belki mizahı başka bir yerde bulmuş olabilirler.

Çok renkli iki lider tanıdım. Turgut Özal ve Süleyman Demirel. Hiçbir siyasetçi onlar kadar mizaha malzeme olmamış ve karikatürü çizilmemiştir.

Rahmetli Turgut Özal'la ilgili çok ağır karikatürler çizildi. Ama şu çok önemli. Bu işin bir anayasası vardır. Onu da ustamız Oğuz Aral'dan öğrenmişizdir: “Latife latif gerektir”. Sizin çizdiğiniz bir şey çok ağır olabilir ama onu o kadar ustaca yaparsınız ki muhatabınızı gülümsetirsiniz. Ustalık budur. Hakaret, alay, dalga geçmek bunlar mizah değil. Kimi zaman bakıyorum, köşe yazarları da “Ben bu yazımla mizah yapıyorum” diyor. Mizahı mizahçı olan yapar. Bunu yapamadığında yüzüne gözüne bulaştırır, sevimsiz bir şey olur.

Ama, o dönemde bu ölçü vardı. Belki o yüzden Turgut Özal'ın hoşuna gidiyordu. Şimdiki genç kardeşlerimin bir endazesi yok.

Kendi evinde kendine mizah yapıyorsan, çiziyorsan kime ne. Ama eğer siz insanlara ulaşan bir şeyler yapıyorsanız birincisi yasaları, ikincisi toplumun kendi kurallarını dikkate almak zorundasınız.

Çizen kişi olayları yorumlar. Önce fotoğrafını çeker, ama o fotoğrafın göstermek istediği kısmını mercekler. Mizahçılık da orada devreye giriyor. Bence mizahçının muhalefeti, yanlış gördüğü şeyi işaret etmesi, merceğiyle onu teşhis edip göstermesidir. Onu ne kadar iyi işaret edersen o kadar iyi muhalefet yapmış olursun. Muhaliflik şahsa karşı değil, yanlışa karşı olmalı.

Sayın Cumhurbaşkanımız ile hemşeriyim. Aynı şekilde sayın Başbakanımız'la da Kasımpaşa'dan hemşeriyiz. Muhabbetimiz var mıdır? Eyvallah, vardır tabii. Ama bu, bir yanlış görüyorsak yazıp çizmeyiz demek değil. Dostunun, sevdiğinin yanlışını görüp söylememek en büyük düşmanlıktır aslında.

Doğru bildiği bir şeye inandığı sürece çizer her şeyi yapabilir bence. Belli kıstaslara uyduğunuzda, kişilerin hukuklarına saldırmadığınızda istediğinizi yaparsınız.

Bundan 15 sene evvel bana söylemişlerdi. “Sen dinci oldun” diye. Bu benim hayatımdı ve denilenleri umursamadım bile. İnsanların kutsallarıyla dalga geçmenin doğru olmadığını düşünüyorum. “Ben senin kutsalına küfrederim ama kendi kutsalıma ettirmem” dediğinizde ne sanatçı olabilirsiniz ne de adam olabilirsiniz.

Tabi bu riskli bir iştir bunu çok latif ve ustaca yapmalısınız. Sizin elinizde bir silah var: Çizgi. Karşı taraf size aynı şekilde mukabele etme şansına sahip değil. Ben çizerken hep şunu düşünmüşümdür “Bu kişi benimle aynı şekilde aşık atamaz. Benimle aynı karşılaşmaya çıkamaz. Yaptığım işte onun da beğenisini kazanmak zorundayım. Eleştiriyorsam gülümsetmeliyim aynı zamanda.”

Artık eskisi gibi düzenli mizah dergisi okuyamıyorum. Leman'da Behiç Pek'in 'Aksaray Paşaoğlu' diye bir köşesi var. Orada biraz Ertuğrul Özkök'ü yazıyor bana göre. Tavsiye ederim.

Çizgi dediğiniz şey tek boyutlu ve var olmayan bir şey. Siz onu kendi zihninizde hareket ettiriyorsunuz. Her anlamda sizin beyniniz boyutlandırıyor. Çizgi, insanda zihinsel altyapı oluşturuyor. Dolayısıyla çizgi ve mizahla ilgilenen insanların pratik zekası, kavrama şekli ilgilenmeyenlere göre çok daha cevval oluyor. 'Kendini yenileyen ve canlı tutan zihinleri oluyor'muş. Bilimsel araştırmalardan böyle okudum.

Tatlıyı neden yiyorsanız, o da aynı şey. Mizah dergisi okumak ayrı bir tattır. Ruhun bir ihtiyacı diye düşünüyorum. Keyif aldığınız için mizah dergisi okursunuz. Daha derin bir şey istiyorsanız ben sosyolog değilim, bunu söyleyemem.

Genç nesilden birçok mizahçıyı beğeniyorum, kendi kuşağımdan da beğendiklerim var. Mizahçılar alıngandır isim vermem doğru olmaz. “Gırgır döneminden sonra her şey bitti artık mizahçı yetişmez” diyenlerden değilim. Yeni kuşakta da çok yetenekli çok başarılı isimler var.

Bir arada olduklarında normalde eleştirdikleri kişilerden çok daha ağır şakaları birbirlerine yaparlar. Zamanında çok yapmışızdır. Sadece kağıt kalemle değil, bir günümüzü o mizansene ayırıp tek bir kişi için yaptığımız şakalar var.

Mizahçının deli olduğunu kim söyledi? Mizahçı normal bir insandan çok daha normal olmalıdır. Yaptığı işin ölçüsünü tutturabilmesi için normal olmadır. Ama tabi olabildiğine özgür, olabildiğine yaratıcı bir zihni vardır bu ayrı birşey. Tabi ki diğer insanlardan farklı olduğu için, hayatı farklı algıladığı için mizahçıdır.

Zaman zaman düşünüyorum... Mizahçılık sakat bir iş. İçinde alaya kaçabilme ve aşağılama olabilir. Aynı şey gazetecilikte de var. Muhafazakar düşünceye sahip insanların olduğu bir yapının içerisinde olsanız bile, kimi zaman yaptığınız şey inancınıza ters düşebilir.

Sizin, ayıpları görmezden gelen bir insan olmanız gerekirken, aslında bu işin doğası; kişilerin ayıbını ortaya çıkarmak, bu işi afişe etmek değil mi? Haydi buyrun ikileme gelin.

Şimdiki Hasan, eskisine göre daha itidalli, dünyayı o kadar da ciddiye almayan bir adam. Görebildiğim kadarıyla.

Mizahi senaryo yazarak ve oyunculukla devam ettirmişiz. Eksiltmemiş, üstüne bir şeyler eklemişiz. Beslemişiz. Demek ki işlemişiz ki, paslanmamışız.

Doğrudan, haktan, adaletten yana olmaktır vazifemiz. Yanlışı düzeltmeye kalkmak değil, yanlışı işaret etmektir vazifemiz. Düzeltmeye kalkmak haddi aşmak olur. Bizim işimiz teşhis. Tedavi o işin erbabı kimse, onun işi.