Moderniyete metafizik isyan

Dünyada hala insanî, normal ve güvenilir şeyler var mı?Batı felsefesinin kendini geliştirerek modernite ile yeryüzüne yayılmasıyla; bilinen, eski usullerin tersine çevrildiği bir dünya insanlığı etkisi altına aldı. Parçalayıcı, dönüştürücü, yıkıcı ve otoriteyi tersine çeviren bu paradigma insana has değerlerin, inançların bile deforme olmasını sağladı. Modernitenin bu yapısına karşı bir çok eleştiri getirilmesine rağmen Batı felsefesinin etkisini ortadan kaldıracak teknik atılım bir tarafa ontolojik ve manevi algı bile geliştirilemedi dünyada. İslam'ın kendi bütünlüğü içinde dünyevi ve manevi spesifik iddiaları bulunmasına rağmen Müslümanlar oradan dünyaya teşmil edilebilecek yeni bir fikri ve itikadi çıkarım yapamadı.

Frıthjof Schuoun gibi (genellikle kıta Avrupasından ihtida etmiş) isimlerin öncülüğünde geleneksel usullerin, düşünme biçimlerinin ve metafizik anlayışların dile getirilmesiyle bir nebze olsun geçmişe dair, maddi olmayan dünyadan seslenmeler duyabilmekteyiz. Schuon'un referansı İslam metafiziği. Fakat yazar tezlerini geliştirirken zihninde hep modernitenin açtığı yaralar, zararlar bulunmaktadır. Yazarın söylemleri bir Müslüman olarak modernitenin epistemolojik ya da ontolojik açıklarını kapamaktan ziyade insanlık üzerindeki etkisini sınırlamaya yöneliktir.

Frıthjof Schuoun, son kitabı Beşer Tecellisi'nde yine kendi tarzını ortaya koyarak her iki dünyanın kodlarını ele almaktadır.

İslam'ın Metafizik Boyutları, İslam ve Ezeli Hikmet, Yansımalar gibi kitaplarıyla İslam metafiziği ve maneviyatıyla ilgili vukuflu ve derinlikli yazıları bulunan Schuon üslubuyla da okuru bu madde ötesi aleme yakınlaştırabilmektedir. Kısa ama keskin ibarelerle Batı medeniyetinin ontolojik mahiyetini aktarabilen yazar aynı zamanda temel kavramlar eşliğinde yürürlükteki anlayışı ters yüz edebilecek tezlerini sunabilmektedir.

Schuon'un Batı medeniyetini eleştirmesinin en büyük sebebi 'insan'a dair hassaların ortadan silinmeye başlamasıdır. Çünkü Batının getirdiği medeniyet değerleri öncelikle alem algısı içinde merkeze insanın yerleşmesine sebep olmuştur. Bu dünya tarihi ve varoluş bakımından bir sapmadır belki ama bundan daha kötüsü, alemin merkezine 'makine'nin geçmesidir. Peki 'makine medeniyeti'nin zararları nedir? Bir kere makine sorumluluk nedir bilmez. İnsanın dünyada bir sorumluluğu vardır. Yaratıcı - Varlık ile insan ve tüm alemin arasındaki sorumluluk bilinci makinede bulunmaz. Böyle olduğunda ortaya pervasız bir tutumlar yumağı çıkar. Makine 'kabalık, sertlik, zevksizlik ve budalalık' kültürü oluşturur. Böylece samimiyet ortadan kalkar.

Schuon Batı rasyonalizmini, aklı aşırı kullandığı için eleştirmez. Aklın bağlamını ortadan kaldırıp, hakiki manasını deforme etmesine tepki gösterir. İnsanın amacı kendi tabiatına uymak ve ardından görünür olanı aşarak bunun ötesinde bütüncül ve değişmez olan 'evrensel gerçekliğe' ulaşmaktır. Buradaki en büyük araç tabi ki akıldır fakat hangi akıl? Yazar akla metafizik ve esasında İslami bir izah getirerek onun amacının 'biçimleri aşmak ve görünmez Özü idrak etmek' olduğunu söyler. Çünkü 'insan aklı demek, mutlaklık ve aşkınlık demektir.'

İnsana dünyayı kurtarma misyonunu Batı felsefesi gibi Frıthjof Schuoun'da verir. Çünkü yazara göre insanın kendini kurtarması asıldır ve bilinenin aksine kişinin kendini kurtarma telaşı bencillik değildir. Belli bir aşamadan sonra kendini kurtaran, içinde bulunduğu toplumu ve dünyayı kurtarma iradesine bürünecek ve harekete geçecektir. Dünyadan vazgeçmek Tanrı'nın da istediği gibi maddi refahla ilgilenmekten sıyrılarak 'bozulmamış saf fıtratı ve salt iyiyi' elde etmektir. Batı felsefesinden Schuon bu anlayışı ile de ayrılır ve insanın temiz bir özü bulunduğunu, davranışlar ve dünyalıklarla bundan sapılabildiğini halbuki tekrar 'iyi insan'a dönüşün öze dönüş ile mümkün olabileceğini savunur.

Duyguların en güzeli sevgidir. Allah sevgisinin yüce olmasının nedeni ise 'tabiatüstü kaynaktan geldiği için kendini aşabilmesi'ndendir. Bu yüzden yani madde ötesi sesi nedeniyle insanın görevi dini anlamaktır. Bunun da yolu 'şart koşmamak ve pazarlık yapmamak'tır. Schuon bu yaklaşımıyla imanın dolaysızlığını, dünyevi manada dinin anlaşılmasıyla irtibatlandırır.

Hristiyani kaynaklara, kutsal kitaba çok sık atıflar yapması Beşer Tecellisi'nin değerini düşürmez ama bazı hususlarda soru işaretlerinin artmasını doğurmaktadır. Batı medeniyetinin metafizik ve ontolojik çarpıklıklarını İslam'ın anlayışıyla birlikte aktaran Schuon, insana etkin bir yer de verir.

Dünyada iyilik ve kötülüğün kaynağı insandır zira 'Tanrı kötülüğü dilemez yalnızca var olmasına imkan tanır.'

Beşer Tecellisi

Frıthjof Schuoun

İnsan Yayınları

2013

120 sayfa