Mûsikîde geleneğin ihyâsı...

Mûsikîmizde geleneği ihyâsı diye bir moda başlamış, almış başını gidiyor. Herkes düşmüş bir geleneğin ihyâsı derdine ki sormayın ! Hiç kimse kendisine şöyle bir bakıp “ben bu işler için gerçekten yeterli miyim, yetersiz miyim ?” diye sormadan ve kendini ihyâ etmeye gerek duymadan geleneği ihyâ etmeye kalkıyor. İlk başta kulağa güzel gelen bir ifade “geleneğin ihyâsı”. Önemli ve gerekli de ayrıca. Ama mûsikîde geleneğin ihyâsından ne anlamak gerekiyor ? Terk edilmiş bazı okuyuş ve icrâ şekillerini mi ihyâ etmek, unutulmuş ya da unutulmaya yüz tutmuş bazı eserleri yeniden icrâ ile hayata kavuşturmak mı, terk edilmiş bazı ritüelleri yeniden uygulamaya başlayarak böylece mûsikîde geleneğin ihyâsını sağlamak mı ? Acaba geleneğin ihyâsından bunu mu anlamalıyız ? Bunları yaparsak mûsikîmizde kaybolmaya yüz tutan geleneği ihyâ mı etmiş olacağız ? Diyelim ki bu terk edilmeye yüz tutmuş uygulamaları, okuyuş ve icrâ tarzlarını ve bazı ritüelleri ihyâ ettik… böylece geleneği de ihyâ mı etmiş oluyoruz ? Peki işin ahlâk tarafı ne olacak ? Sonra, bu “geleneği ihyâ etme” iddiasıyla ortaya çıkanlar, gelenekten tam anlamıyla ne kadar haberdar… ne kadar samimi, geleneği oluşturan ecdâdın samimiyet ve ilim-irfanıyla ne kadar mücehhez ?

Mûsikîmizde yaşamış ve eserleriyle veya icrâsıyla iz bırakmış, hizmet etmiş kişilerin, tekke terbiyesi görmüş yüksek ahlâka sahip kişiler olduğunu unutmamak gerekir. Bu kültür, medeniyet ve terbiye ehli kimseler birbirinin dedikosunu yapıp, kuyusunu kazıp sonra da hiçbir şey olmamış gibi el ele kol kola görünmezlerdi. Geleneği ihyâ etmek demek, unutulmuş, terk edilmiş icrâ şekillerini yeniden hayata geçirmek değil, o kültür ve geleneği oluşturan yüksek ahlâk, görgü, titizlik, saygı, efendilik, ilim ve irfan sahibi olmak… gibi vasıfları ihyâ etmektir. Eğer biz bu vasıfları ihyâ etmezsek, icrâyı ihyâ etsek ne fayda ! Gelenek, her şeyiyle bir bütündür. Ama şöyle diyenler de çıkabilir: “Önce bunu ihyâ edelim, diğerleri sonradan gelir”… Öyle değil işte ! Bu yüksek ahlâkî değerler olmadan geleneğin ihyâsı mümkün değil, ne kendimizi ne de etrafımızdaki, bize bakarak bizi örnek alan ve bizden öğrendiğini düşünen, bizi de bir şey sanan bilgisizleri kandırmayalım. Bir kere bu tavır bile geleneğe aykırı !

Bizim geleneğimizde samimiyet var, dürüstlük var… doğruluk var. İkiyüzlülük yok, yalancılık yok, fırsatçılık yok, ayak oyunları çevirmek yok, alâvere-dalâvere yok, körler-sağırlar birbirini ağırlar uygulamaları yok…hak etmediğiniz ve yeterli olmadığınız görevlere balıklama atlayıp işgal etmek yok… bir görevi gözünüze kestirdiğinizde veya bir hedef belirlediğinizde o göreve veya hedefe ulaşmanız için kulisçilik yapmak yok, bütün söz sahibi veya hatırı sayılır ricâli devreye sokarak işinizi halletmek, gözünüze kestirdiğiniz görevlere ve hedeflere bu tür kulis faaliyetleri ve eş-dost yardımı ile ulaşmak yok ! elinde kazma kürekle milletin kuyusunu kazmak yok… dedikodu yok, “önce can, sonra canan” deyip insanlara olmadık dalâvereler çevirmek yok, bizim gelenekte eş-dost-ahbab meclisleri kurup sofrayı ve nimetleri onlarla bölüşmek yok. Bizim gelenekte gözünüzü bürüyen korkutucu ve yıkıcı hırsa yer yok… koltuk ele geçirme derdi yok, arkasından konuştuğunuz adamla, iş yapmak sözkonusu olduğunda bütün bu dedikoduları unutup canciğer kuzu sarması olmak gibi bir yanardönerlik, ikiyüzlülük yok… bizim gelenekte adam kayırma yok… bizim gelenekte, hele mûsikî geleneğinde isti'dâda yer var, kabiliyetsizliğe yer yok… bizim gelenekte cehâlete yer yok, cahilin övgüsünü gerçek sanıp kibirlenmek hiç yok. Para kapılarını açana yaslanarak dost olup, paradan uzak tutana düşman olmak yok… bizim gelenekte başkasının malına, kitabına, arşivine, defterine, sazına, sözüne, hatırasına el uzatıp aşırmak yok, aşıranlarla aynı sofraya oturmak da yok…bütün bunları yaparken de kalkıp “mûsikî geleneğini ihyâ” etmekten söz etmek… hiç yok. Bizim gelenekte sahte ciddiyetlere, sahte bilgeliklere yer yok… hele malûmatfürûşluklara hiç yer yok, tevâzûya yer var, kibre yer yok ! Bu gelenek nasıl erdemli ve bilge, doğru ve dürüst, ilim ve irfan sahibi insanların çabaları ve alın terleri, göz nurları ile yükseldiyse, yine bu vasıflara sahip insanlar tarafından ihyâ edilebilir ancak ! Geleneğin altyapısı yok, fakat nereden öğrenildiği ve hangi gerçekliğe dayandığı pek belli olmayan, samimiyetsiz ve tamamen göz boyamaya yönelik bir icrâ ve ihyâ var. Öyle ihyâya da gerek yok !

Geleneğin ihyası, erdemlerin ve erdemliliğin, bilginin ve bilgeliğin ihyâsıdır öncelikle… uygulamanın veya icrânın değil. İcrâ veya uygulama, gerek günlük hayatta gerekse sanatta, edebin, bilgi ve bilgeliğin, erdem ve erdemliliğin ihyâsından sonra gelir, çünkü icrâ ve uygulama, öncelikle bu vasıflara bağlıdır. İcrâ dediğimiz şeyi ihyâ etmeden önce yaşama düzgünlüğümüzü, tutarlılığımızı, bilgi ve bilgeliğimizi, erdem ve erdemliliğimizi ihyâ edelim. Önce kaybolan dürüstlüğümüzü ihyâ edelim… sevgiyi, dostluğu, samimiyeti, merhameti ihyâ edelim, önce kendimizi geleneğimizin de temelini oluşturan İslâm ve Kur'an standartlarına göre ihyâ edelim, mûsikîde kaybolan geleneği sonra ihyâ ederiz. Önce sesimizin veya sazımızın güzelliğine ve ustalığımıza aldanıp kendimizi sanatçı zannetmeden (Allah her zaman sesi ve sazını iyi kullanan, iyi çalıp söyleyen insanlar halk etmiştir, etmeye devam da edecektir), sahip olduğumuz değer ve cevherin ne kadar farkındayız ona bir bakalım, ondan sonra sanatçı mıyız değil miyiz onu anlayalım. Önce bunları ve anlamamız gerekeni anladıktan ve vazifelerimizi samimiyetle ve kimseyi kıskanmadan, kimseye kem gözle bakmadan ve kendi menfaatlerimizi gözetmeden yerine getirelim... geleneği sonra ihyâ ederiz. Hatta asıl bunları ihyâ edelim de, bir bakmışız ki mûsikîde de, hayatın her alanında da “gelenek” adı verilen ve adeta kutsallık atfedilen o şey, ihyâ oluvermiş ! Ne tuhaf, hiç kimsenin kaybolan aslî ve insanî değerleri, ebebi, terbiyeyi, erdemliliği, ilim ve irfan sahibi olmayı, tevâzûyu, samimiyeti, merhameti ihyâ etmek gibi bir derdi yok ! Bunlar ihyâ olmadan gelenek nasıl ihyâ olacak ?