Müzikal bir sivil toplum örgütü

Ayhan: Tam bir sivil toplum örgütü sayılmayız aslında. Biz 90'ların başında Boğaziçi Üniversitesi'nde bir folklor kulübü olarak kurulduk. Ondan sonra da devam ettik. Öğrencilerin çoğu okulda kulüp çalışması yapar. Okul bittikten sonra çalışma hayatı başlar, bu işlere son verilir. Biz böyle olmasın istedik ve Boğaziçi Gösteri Sanatları Topluluğu'nu (BGST) kurduk. Şimdi BGST bünyesinde sadece müzik değil, dans, drama, tiyatro çalışmaları yapıyoruz. Toplumsal araştırmalar yapıyoruz. Hepsini verdiğimiz konserlerden gelen gelirler ve kendi birikimlerimizle yapmaya çalışıyoruz. Kitapta tüm bu çalışmaların 15 yıllık tarihini anlatırken bir sivil toplum örgütü görünümü vermiş olabiliriz.

Ayhan: Biz BGST olarak kültürel çoğulculuk temelinde çalışmalar yapıyoruz. Türkiye'de biliyorsunuz bir dönem farklı dillerde şarkı söylemek yasaktı. Bizim böyle bir dönemin hemen ardından çıkışımız ses getirdi. Kardeş Türküler bizim vurgu yaptığımız kültürel çoğulculuğun müzikal ayağında bir proje aslında. İlk konserimizi 1993 yılında vermiştik. Bu konserin adı Kardeş Türküler'di. Sonra yaptığımız ilk albüme de bu ismi verdik. Bu bir perspektif bize göre. Çalıştığımız alanda uzmanlaşmayı hedefliyoruz. Proje diyoruz çünkü gerçekten çok fazla insanın emeğini katmasıyla ortaya ürün koyuyoruz. Herkesin bir görevi var ve alanlarımızda uzmanlaşmaya çalışıyoruz.

Fehmiye: Bu çok iddialı olabilir ama bizim yaptığımız müzik türünde bir anlayış olduğunu söyleyebiliriz. Aslında Kardeş Türküler gibi pek çok proje olabilir farklı farklı okullarda. Zaten denemeler olduğunu da duyuyoruz. Ama bu tür çalışmaların Türkiye'de sistematik hale geldiğini düşünmüyoruz. Türkiye'de çok kültürlü bir perspektifle ürün vermek hâlâ kolay değil.

Fehmiye: Evet, 2000 yılıydı galiba. Rahmetli İsmail Cem'in davranışı bizi memnun etmişti elbette. Ama diğer yandan bu Türkiye'de gerçekten bir barış ve kardeşlik ortamı kurulduğu anlamına gelmiyor. Biz albümümüzün hediye edildiği dönemde birçok yerde konser veremeyen bir gruptuk. Bizim dışımızda da çok kültürlü müzik yapan pek çok sanatçıya baskı yapılıyordu. Bu hâlâ devam ediyor. Türkiye'deki etnik kültürler bir alt kültür potasında eritilmeye çalışılıyor. Bütün bunlar varken bizim albümlerimizin “bakın Türkiye ne kadar özgür bir ülke oldu” propagandasına alet edilmesi bizim içimize sinmez.

Ayhan: Bize daha çok oto sansür baskısı var. Televizyonlarda kliplerimiz gösterilmiyor. Şimdiye kadar müzik yaptığımız için hapse girmedik. Türkiye'de giren gruplar da var biliyorsunuz. Ama televizyon programlarına çağrıldığımızda çeşitli telkinler alıyoruz: “Kürtçe söylemeyin, Ermenice söylemeyin.” Bir de Türkiye'de konjonktür çok çabuk değişiyor. Doğu illerinde konser organizasyonumuz oluyor diyelim, oradaki organizatörler siyasi atmosfere göre konserlerimizi iptal edebiliyor.

Fehmiye: TRT'deki sabah yayınlarında var. Televizyonda klip yayınlatmak için çok uğraştık. “Mirkut” adlı Kürtçe bir şarkıya klip yaptık. Kalan Müzik birçok büyük gazeteye ilan verdi: “Bu klibi yayınlayacak yürekli bir kanal aranıyor” diye. Bunlar çok riskli işler. Türkiye'de kültürler alt kültür olmaktan kurtulamıyor bir türlü.

Fehmiye: Bazen teklif geliyor. İstanbul-Hakkari Barış Köprüsü projesi kapsamında konser vermiştik mesela. Etkinliklerin içeriğine bakıp ona göre katılıyoruz. Zaten kolay kolay da davet almıyoruz.

Ayhan: Hepsi tanıdığımız, birlikte çalıştığımız arkadaşlar. Meksika'dan gelen bir öğretim görevlisine Türkiye folklorunu tanıtmak için düzenlendi. Hürriyet de, Türkiye böyle temsil ediliyor diye haber yapmıştı. Tabi bu çok ilkel bir anlayış. Biz gelen tepkileri ciddiye bile almadık. O gazetede sonradan bir tartışma olmuş, “biz bu haberi niye yaptık” diye. Bize bazı kaynaklardan geldi bu haber. Hatta Ertuğrul Özkök de eleştirmiş böyle bir haber yapılmasını.

Ayhan: 93'te konserler verdiğimiz dönemde Azeri-Ermeni savaşı vardı. Türkiye'de de Kürt sorunundan kaynaklı çatışmalar tüm hızıyla devam ediyordu. Biz o dönem konserlerimizde Kürtçe, Azerice, Ermenice şarkılar söyledik. İlk albümde de karma bir çalışma yaptık. Konserler çeşitliliği artırmaya yaradı, Gürcüce, Lazca ekledik. Doğu albümümüz Kürtçe'ye yoğunlaşan bir albüm oldu. Bahar albümü yine karma. Albümlerimiz belli bir araştırmaya dayanıyor elbette. Araştırdığımız alanlarda da uzmanlaşma hedefliyoruz.

Fehmiye: Toplamda 100'den fazlayız. Ekibimizde farklı işlerle uğraşan yarım zamanlı BGST çalışması yapan arkadaşlarımız da var tüm zamanını BGST'ye veren de. Belli bir dayanışma ağı içindeyiz. Bir yandan da yayıncılık faaliyetlerimiz var. 21 kitap yayınladık şimdiye kadar. Bir okul gibi çalışmak istiyoruz.

Ayhan: Şu anda elimizde Türkiye'deki Balkan ve Roman müzikleri çalışmaları var. Şehirli Kürt müziği üzerine, Orta Anadolu Türkmen müziği üzerine yoğunlaşan arkadaşlar var. 2010 İstanbul kapsamında hazırladığımız projeler var: Gayda İstanbul, Bajar gibi. Daha çok metropolleşmiş çalışmalar bunlar. İstanbul için de bir albüm yapma düşüncemiz var. İstanbul kültürel çoğulculuğun en yoğun yaşandığı yer. Henüz tam karar vermedik ama daha çok yeni bestelerin olduğu bir albüm olabilir. Dans, müzik gösterileri de eklemeye çalışıyoruz, ortak çalışmalar da olabilir.

Ayhan: Röportajı hüzünlü bitirmek istemem ama Türkiye'yi sarsan ölümler bizim 15 yılımızda oldu. Musa Anter'in ölümü, kaybettiğimiz gazeteciler, Ahmet Kaya'nın ölümü ve son olarak Hrant'ın kaybı. Bu ölümlerin hepsi hem Türkiye'de hem de bizim müziğimizde bir şeylere yol açtı. Artık Türkiye'de çok kültürlülük adına birçok çalışma yapılıyor. Daha birçok şey tartışmaya açıldı ama Musa Anter öldürülmüş. Televizyonlarda Kürtçe klip gösteriyoruz ama Ahmet Kaya sürgünde ölmüş.

Fehmiye: Karamsarlığa düştüğümüz dönemler oluyor ama umudumuzu yitirmemeye çalışıyoruz. Kardeş Türküler aslında geleceğe yönelik bir arayıştır demiştik, bu arayış devam edecek.