Okuyan insan güzel oluyor

Edebiyat tarihine bakıldığında ilk akla gelen tür şiir olur şüphesiz. Yazı hayatımız yüz yıllardır şiirlerle süregelmiştir. Ardından hikâye/öykü ve roman Türk edebiyatında en önemli köşelere kurulmuşlardır. Yazı, bu üç ana direkle ayakta duruyor gibi bir algı zihinlerde yer etmiştir. Bu temellerle verilmiş ürünler daha çok kıymet görür. Oysa bu dalların yanı sıra edebiyat çınarının başka başka yönlere uzanan kolları da mevcuttur. Örnekse, deneme, anı, biyografi, portre, röportaj/söyleşi…

Söz söylediğimiz türden daha çok ne söylediğimiz önemlidir. Fikrin vasıtasıdır yazım şekli. Marifet anlattığını en etkili şekilde okura geçirebilmektir. Bu yüzden her edebiyat nevine bu gözle bakmak gerekir. Birini ötekinden daha üstte görmek ön yargıdır.

Oral Çalışlar son çalışması Portreler'de bu anlamda çok önemli bir işe imza atıyor. 1980 öncesi Aydınlık Gazetesi'nin genel yayın yönetmenliğini yapan, 1987 yılında cezaevinde yaptığı röportajla Yunus Nadi armağanını kazanan, Cumhuriyet ve Radikal gazetelerinde birçok başarılı iş yapan Çalışlar, Türkiye için büyük öneme sahip isimlerle yaptığı söyleşilerle ve kaleme aldığı portre yazılarıyla edebiyatın çok dile gelmeyen bir alanında büyük bir başarı yakalıyor son çalışmasıyla.

Yaşar Kemal'den Yılmaz Güney'e, Aziz Nesin'den Orhan Pamuk'a, Sabahattin Ali'den Ümit Yaşar Oğuzcan'a, Halil Ergün'den Lefter Küçükandonyadis'e kadar alanında büyük önem sahibi isimlerin hayat öykülerini, dönemine dair görüşlerini, daha önce hiç bilmediğimiz birçok detay ve yakın tarihe ilişkin kayda değer pek çok bilgiyi Oral Çalışlar'ın Portreler'inde okuyabiliyoruz.

Siyaset adamı, sanatçı, gazeteci, sporcu… kısacası Türkiye tarihinde iz bırakmış 20'den fazla isim Çalışlar'ın soruları ve cümleleriyle bugün yeniden hatırlanıyor. Unutulmayı hak etmeyen bu isimler Portreler'de yeniden can buluyor âdeta. Bu vesileyle portre yazarlığını gün yüzüne çıkarıyor Oral Çalışlar.

Daha önce farklı mecralarda yayımlanmış yazıların dışında ilk defa bu kitapla okura sunulanlar da var. 1915 yılında öldürülüp yol kenarına gömülen Lice Kaymakamı Hüseyin Nesimi'nin bilinmeyen öyküsü… Kemal Burkay'ın Türkiye'ye dönerken düşündükleri ve yeni bir hayata başlama heyecanı gibi…

Kitaptaki hayat öykülerinden birçoğu hüzünlendiriyor, şaşırtıyor, gülümsetiyor; lakin Çalışlar'ın, Sabahattin Ali'nin 1993 yılında düzenlenen 45. ölüm yıl dönümü programındaki izlenimlerini kaleme aldığı yazı, gözleri buğulandıran cinsten:

“Sabahattin Ali'nin 45 yıl önce cesedini dere boyunda bir su başında bulan Üsküplü Hüseyin Başçoban, Aliye Hanım'ın yanına gelip oturdu. 88 yaşındaydı. Sabahattin Ali'nin eşine şunları söyledi: 'Bir insan sırtından vurularak öldürülürse o cennetliktir. Kocan cennetlik. Onu sırtından vurarak öldürmüşlerdi. Ezanı da başında ben okudum.”

Portreler'de sinirlenip, 'Bu neden böyle olmuş' diye hayıflanacağımız, yutkunup kabullenmekte zorlanacağımız, tebessüm edip keyifleneceğimiz, hayatın ta kendisi olan yazılarla karşı karşıyayız.

Unutmamak için tarih düşmek lazım önemli anlara. Oral Çalışlar bizler için almış notlarını. Hazır bir tarih var önümüzde. Siz yine de, 'Ben tatmin olmadım, başka, başka şeyler söyle bu kitabı okumamız için' diyorsanız kitaptan bir alıntıyla karşılık verelim, Aziz Nesin'den iki cümleyle: “Okuyan insan güzel oluyor. Çirkin bir insan kitap okuyunca güzelleşiyor, yüzünün şekli değişiyor.”