Oyunuz sandıkta kalmasın

Yarın tüm Türkiye sandık başında olacak. Yurttaşların oy kullanabilmek için seçimlere kısa bir süre kala getirilen TC Kimlik Numarası şartını yerine getirmek üzere nüfus müdürlüklerinin önünde oluşturduğu uzun kuyruklar, seçimlere ilginin hayli yüksek olduğunun ispatı. Ancak sivil toplum, yurttaşların yoğun katılımının yalnızca seçimlerle sınırlı olmasından şikâyetçi. İstatistikler de Türkiye'nin seçilenleri denetleme konusunda dünyada alt sıralarda yer aldığını gösteriyor. Türkiye'de seçilmişleri denetlemek amacıyla kurulan sivil toplum örgütleriyle, şehir politikalarına katılmak için çabalayan sivil girişimler de belediye başkanlarını denetleyecek mekanizmaların zayıf olduğunu belirtiyor.

Türkiye Milletvekillerini ve Seçilmişleri İzleme Komiteleri (TÜMİKOM) Başkanı Mustafa Durna, belediye başkanlarının denetlenmesi konusunda bir standardın olmadığını belirtirken, İMECE Toplumun Şehircilik Hareketi katılımcılarından Hade Türkmen, sivil toplumun belediyelere ulaşmasının önünde engeller olduğunu söylüyor.

Bir seçmen hareketi olarak 1996 yılından beri milletvekilleri hakkında performans raporları hazırlayıp sonuçlarını kamuoyuyla paylaşan TÜMİKOM, toplumsal hafızayı canlı tutup, seçmene verilen sözleri unutmadan ve unutturmadan, seçmenleri seçtikleri hakkında bilgilendirmeyi amaçlıyor. Bu konuda belli standartların oluştuğunu belirten TÜMİKOM Başkanı Mustafa Durna, henüz Türkiye'de belediye başkanlarının performanslarının değerlendirilmesi için bir standart bulunmadığını söyledi. Bu konuda bir mutabakat olması gerektiğini belirten Durna şunları söyledi: “TÜMİKOM milletvekili performans raporlarının hazırlanabilmesinde en önemli etken bir standardın olmasıdır. Yerel yönetimlerde milletvekillerinde olduğu gibi bir standart henüz oluşturulamadı. Bunun arayışı içindeyiz. Yerel yönetimlerin de milletvekilleri gibi üzerinde itiraz edemeyeceği bir standart sağlandığında, tüm belediyelerin aynı standart içinde izlenmesi ve performanslarını değerlendirebilmek mümkün olabilir. Ancak; şimdiden arkadaşlarımız boş durmayıp, illerindeki yerel yönetim adaylarının seçmene verdikleri sözleri kayıt altına alıyorlar. TÜMİKOM yerel gönüllü temsilcilikleri tarafından yöneticilerin karşısına yaptıkları veya yapmadıklarıyla çıkartılacak ve yereldeki seçmen bilgilendirilecek.”

Milletvekillerinin raporlama çalışmalarından gayet memnun olduğunu hatta kendilerine destek mesajları ilettiklerini belirten Durna sözlerini şöyle sürdürdü: “Sivil toplum örgütlerinin yerel yönetimlere katılımı tartışmalı durumda. Daha çok yerel yöneticiler kendisi ile paralel düşünen STK'lara itibar ediyorlar. Bu durum, yerel yöneticilerin yaptığı çalışmaları tartışmalı kılıyor.”

“Şehirci Sensin” sloganıyla tüm yurttaşların yerel yönetim çalışmalarına katılımı ve belediyelerin denetlenmesi için faaliyetlerde bulunan İMECE - Toplumun Şehircilik Hareketi, belediyeler üzerinde etkili olmanın önünde çeşitli engeller olduğunu belirtiyor. İstanbul'un birçok bölgesinde halkın tepki gösterdiği belediye projelerini engellemek için mücadele eden İMECE'nin katılımcılarından Hade Türkmen, dernek, vakıf gibi kurumsal çatılar altında toplanan örgütlerinin etkisizliği bir yana sözünü kurumsal yapılar içinde ifade edemeyen insanların yerel süreçlerden tamamen dışlandığını belirterek şunları söylüyor: “Halkın büyük bir bölümünün bugünün katılım mekanizmaları içerisinde söz bulması mümkün değil. Ayrıca yasalarda tanımlanmış katılım söylemi, sürecin bir yerinde “sivil toplum” olarak ayrıştırılan yapının istenileni meşrulaştırması şeklinde kullanılıyor ve her grup da bu katılım sürecine müdahil olamıyor. Bu anlamda, bugün kullanılan “katılım” söylemi tam anlamıyla havada kalıyor.”

Çeşitli sorunlardan hareketle halkla buluştuklarını ancak belediyeleri engellemenin zor olduğunu belirten Türkmen sözlerini şöyle tamamladı: “Yaptığımız çalışmalarla etkileyici oluyoruz ancak yöneticilerin halktan yana tavır almamaları nedeniyle engelleyici olmak her zaman mümkün olmuyor. Emirgan Reşitpaşa'da bulunan Altı Nokta Körler Rehabilitasyon Merkezi çalışması buna güzel bir örnektir. Okulun arsası değerlenmişti ve tahliyesi isteniyordu. Buna karşı otuzdan fazla demokratik kitle örgütünün katıldığı “Okuluma Dokunma” platformu kuruldu. Verilen mücadele sonucu okulun tahliyesi engellendi. İki senedir eğitime devam edebiliyor okul, ancak hala sözleşme yenilenmiş değil.”

“Sivil toplum örgütlerinin yerel yönetimlerin karar alma ve uygulama sürecine ve denetime katılmaları, yerel yöneticilerin iyi niyetinden kurtarılarak yasalarla güvence altına alınmalı” diyen Mustafa Durna, Yurttaşların şehrin yönetimine ve denetimine katılmaları için şunları söyledi: “Yerel yönetimler tarafından önyargısız olarak her ilgi alanına göre aktif çalışmalar içinde olan STK'lar tespit edilmeli. Hemen her alanda yaşadığı kente ve semte sahip çıkan STK var. Bu STK'ların ilgi alanlarını içeren projelerde henüz bir çalışma yapılmadan önce proje fikri STK'lara tanıtılmalı ve proje hakkında yazılı olarak yeterli bir süre içinde görüş ve önerileri alınmalıdır. Veya STK'lardan gelen proje önerileri yerel yönetimde muhatap bulmalıdır. Yerel meclis toplantılarına STK'ların davet edilerek kendi görüş ve önerilerini meclis üyelerine anlatıp tanıtmaları için söz hakkı verilmelidir. Yerel yönetimlerin karar alma sürecine STK'lar da katılmalı, STK desteği olmayan projelere onay verilmemelidir.” Brezilya'nın Porto Alegre kentindeki “katılımcı bütçe” çalışmasını örnek gösteren Hade Türkmen de şunları söyledi: “Mahalle meclisi benzeri daha küçük meclisler kurulmalı. Yasalarla; yerel yönetimin bu meclislerde alınan kararlar doğrultusunda hareket etmesi sağlanmalı. Aksi takdirde gerçek bir katılımdan bahsedilemez.”