Pentagon desteklese ancak bu kadar olurdu

İstanbul'da meydana gelen büyük bir patlamada aralarında İngiliz ve ABD vatandaşlarının da bulunduğu doksan beş kişi hayatını kaybeder. Saldırıyı yeni kurulan uluslararası bir terör örgütü üstlenir. Bu saldırı Türkiye'de yapılması planlanan çok daha büyük bir saldırının habercisidir.

Labirent son yıllarda oldukça klişeleşen bir sahneyle açılıyor. Upuzun sakalı, beyaz giysileriyle amatör kameraya kayıt yapan yirmi beş yaşındaki bombacı, yapacağı eylemin nedenlerini sıralıyor. Sonunda da "benim için gözyaşı dökme anne", diyor, "Allah'a kavuşuyorum"… Evet, son yedi, sekiz sene içinde onlarca film seyrettik bu sahneyle açılan. Çoğu Amerikan yapımı. En son Akılalmaz (Unthinkable) kaldı aklımda. Ne sinir bozucu bir filmdi… Hollywood-Pentagon sözleşmesi kapsamında çekilen filmlerin ortak özelliği 11 Eylül saldırıları sonrası yayılan İslamafobiyi olabildiğince besleme amaçlı yapılmış olmalarıydı. Bu yapımların büyük oranda amacına ulaştığını ve 'Müslüman terörist' imajını pekiştirdiğini düşünüyorum.

Bu imaja bir katkı da yerli sinemamızdan geldi: Labirent. Üstelik T.C. Kültür Bakanlığı destekli. Acaba bu filme destek verenler "çorbada bizim de tuzumuz olsun, bütün masrafları Pentagon'a yıkmayalım" diye mi düşündüler? Böyle değildir tabi ki… Ama bakanlığın kültür sanata destek verelim derken, paralarını nereye savurduğuna dikkat ettiğine biraz şüpheliyim. (Bununla ilgili başka örnekler de mevcut ama konumuzdan kopmamakta yarar var.)

Labirent, terör konusuna Hollywood'un mantığı ve üslubuyla değiniyor. Gerek hikâyesi gerek anlatım teknikleri tamamıyla Hollywood sinemasını kendine referans almış. Benzer türdeki yapımların kamera hareketlerinden, kurgusuna, karakterlerden, olay örgüsüne kadar her anlamda taklit edildiğini söyleyebiliriz. Filmi Hollywood'dan ayıracak tek unsurun olayların merkezine Türkiye'yi yerleştirmesi olduğunu söyleyebiliriz. Uluslararası çapta çizilen bir örgütün Türkiye'yi hedef alma nedenleri filmin değişik noktalarında eylemcilerin ağzından dökülüyor: Hilafetin kaldırılması, ülkenin ABD ve İsrail'le işbirliği içinde olması, düşmana toprak vermesi, zalime ses çıkarmaması gibi suçlamalara maruz kalan Türkiye filmdeki terör örgütünün en büyük düşmanı. Milliyetçi bir gazla seyredildiğinde inandırıcı durabilecek bu düşmanlığı tersten formülize ettiğimizde topun ağzına oturtulan yine Müslümanlar oluyor. Yani, Türkiye Müslümanlar için büyük düşmansa, Müslümanlar da Türkiye için büyük düşmandır!

Filmde uluslararası çapta faaliyet gösterecek kadar güçlü olan acımasız ve gözü dönmüş terör örgütü ABD'nin tanımladığı düşman profiliyle birebir örtüşüyor. Labirent'te İslam'a ait kavramlara İslam'ın tanımladığı değil, Batılı devletlerin kullandığı şekliyle yer verilmiş. Bunlardan en dikkat çekeni tabi ki 'cihat' kavramının terörle eş anlamlı kullanımı. Terör örgütünün adının El-Vâhid oluşuna yine bu minvalde yaklaşmak lazım. Evet, Allah'ın en güzel isimlerinden biri olan, El-Vâhid… Zâtında, sıfatlarında, işlerinde, isimlerinde, hükümlerinde asla ortağı veya benzeri ve dengi bulunmayan Allah'ı anlatan ismi. Yani bu teröristler Allah'ın adına masum insanların canını alıyorlar ve bu cihat oluyor. Burada bir yanlış var, İslam böyle bir şeyi cihat kabul etmez. Tam da bu noktada akla gelen, 'Müslümandan terörist olmaz' teziyle çekilmiş yerli yapım Kelebek (2009) filmi, Labirent'te de küçük bir göndermeye maruz kalıyor. Filmde 'Kelebek' kod adlı teröriste yer verilmesi adeta Kelebek filmine 'bal gibi de terörist olur' cevabını vermek istiyor gibi.

Filmi yapanların inanç durumunu bilemem ama İslam'a böyle bir yaklaşımın yüzde doksan sekizinin Müslüman olduğu bu topraklardan çıkmış olması bence oldukça can yakıcı. Ulusalcı tutumu aşikâr olan filmin yapımcı, yönetmen ve senaristi Tolga Örnek şayet ulusunun çıkarlarını biraz gözetse, filmde küresel güçlerinin söylemini bu denli benimseyen bir tutum içine girmezdi. Eminim Örnek, Müslümanların karşısında bir tavrı olmadığını Müslüman muhbir karakterini, küresel güçlerden yana olmadığını İngilizlerle girdiği çatışmayı delil göstererek yalanlayacaktır. Ancak filmin genel söylemi bu yalanlamaya pek de müsaade etmiyor. Labirent Euroimage'dan aldığı desteği ve Alman ortak yapımcılar bulabilmesini biraz da bu tutumuna borçlu olsa gerek.

Tolga Örnek, bugüne kadar yaptığı belgesel ya da kurmaca tüm çalışmalarında hayal ettiği toplumun tarihini yazdı, hayal ettiği toplumun resmini çizdi. Her projesi birbirinden farklı gibi dursa da bence hedefi hep aynı: Hayal ettiği topluma gidecek taşları döşemek. O yüzden Labirent'i görmeye karar vermeden önce filmin iyisi, kötüsü, aksiyonu, oyunculuğunu bir yana bırakıp bir şeyi gözden geçirmekte yarar var: Siz bu hayalin neresinde durmak istiyorsunuz?

Yönetmen-Senarist: Tolga Örnek

Tür: Aksiyon, Polisiye

Yapım: Türkiye, Almanya / 2011

Oyuncular: Timuçin Esen, Meltem Cumbul, Sarp Akkaya, Rıza Kocaoğlu